Aylık arşivler: Nisan 2009

Piyeslerim: KOMPÜ-KİD (Çocuk Oyunu)

                                                   İ S M A İ L    E R S E V İ M

                                                         K O M P Ü – K İ D

                                                   -Üç Perdelik Çocuk Oyunu-

      

              (Yedi yaşından büyük çocuklar ve tüm ebeveyinler için önerilir.)
Başta aslan yürekli Faruk Öztimur olmak üzere, tüm engelli çocuklarımıza ve gençlerimize armağandır.)

KAHRAMANLAR
KOMPÜ-KİD                             :    13-14 yaşlarında, tekerlekli iskemlede
                                                          oturan engelli bir erkek çocuk,
ANNE                                          :    25-30 yaşlarında bir ev hanımı,
BABA                                           :    30-35 yaşlarında bir erkek,
KIZ KARDEŞ                              :    15-16 yaşlarında bir kız çocuğu,
ÖĞRETMEN                               :    20-25 yaşlarında, özel eğitimci (kadın veya
                                                            erkek olabilir.),
MÜDÜR                                       :    35-40 yaşlarında eğitimci, erkek,
POLİTİKACI                              :     45-50 yaşlarında erkek,
DOKTOR                                     :     40-50 yaşlarında erkek,
ENGELLİ ÇOCUKLAR              :     Koltuk değnekleriyle veya iskemlede
                                                             oturan beş, altı çocuk veya ergen                  POSTACI                                     :     Genç yaşlarda bir erkek
Siyah KARINCA- Boz KARINCA- KEDİ- FARE-
KELEBEK Kardeşler- KAPLUMBAĞA Kardeşler

                                         1. Perde: Kompü-Kid’in evi, çalışma ve oturma odaları,
                                         2. Perde: Özürlü Çocuklar dersanesi,
                                         3. Perde: Kompü-Kid’in evi, çalışma ve oturma odaları.

                        -Olay Türkiye’nin herhangi bir şehrinde, 2000’lerde geçer.-

                                                          BİRİNCİ  PERDE
                                                                      -3-

                                                                  SAHNE: 1
                                                          Kompü-Kid, Anne

(Perde açıldığında, sahnenin sol yarısında tekerlekli iskemlesine oturmuş, bilgisayarı ile ciddi olarak çalışmakta olan Kompü-Kid görülür. Kısmen açık bir bölme ile ayrılmış sağ yarı, ailenin oturma ve yemek odasıdır. Anne içeri girip çıkarak köşedeki kahvaltı masasını hazırlamakla meşguldür.)

                                                               Kompü-Kid
                        (Bilgisayarının ekranına bakarak kendi kendine konuşur.)  Ben galiba gereğinden fazla kalori alıyorum. Annem beni o kadar sever ki, elinden gelse gece gündüz beslemek ister. Hımm. (Gözlerini kısarak ekranı okumaya çalışır.) Bir gram şeker 4.1 kalori, bir çay kaşığı 5 gram, eder 20.5…

                                                                     Anne
                        (İçeri girip çıkarken, öteki odadan seslenir.) Hu-hu, Kompü-Kid, kahvaltıya hazır mısın?

                                                               Kompü-Kid
                        Birazdan anne… Aldığım ekstra kalorileri hesaplıyorum.

                                                                      Anne
                        (Başını sallıyarak) Ekstra kalorileri hesaplıyormuş… Bizim oğlan da doktor kesildi bu günlerde… Zamane çocukları… (Elindeki bir iki tabağı masanın üzerine bırakarak çıkar.)

                                                                  SAHNE: 2
                           Öncekiler, Biri büyük, siyah; diğeri küçük, boz iki karınca

                                                              Siyah Karınca
                          (Kompü-Kid’in bölümünden girerek yavaş yavaş ona yaklaşırlar.) Günaydın Kompü-Kid, sabah sabah rahatsız etmedik inşallah?

                                                               Kompü-Kid
                          (Sevgiyle) Oo, Günaydın Siyah Karınca kardeş… (Ötekine dönerek) İyi günler Boz Karınca kardeş… Bilgisayarımla uğraşıyorum işte… Çoktandır uğramıyorsunuz?

                                                               Boz Karınca
                          Evet, Kompü-Kid kardeş, bizler de meşguldük ama yine seni görmeye geldik.

                                                                       -4-
                                                                Kompü-Kid

                          (Merakla) Hayrola, kötü bir haber mi var?

                                                               Siyah Karınca
                          (Utangaç) Söylemesi ayıptır ama, bizim karnımız aç… Etrafta da yiyecek hiçbir şey kalmamış.

                                                                Kompü-Kid                                                  

                          Bizim mutfağı taradınız mı?

                                                                 Boz Karınca                                                    

                          Hiç taramaz olur muyuz, hem de nasıl!

                                                                Siyah Karınca

                          (Eliyle Boz Karınca’yı işaret ederek) Teyzemin kızı ve ben sabahtan beri saçımızı süpürge ettik ama boşuna. annen masaları iyi temizlemiş Kompü-Kid, yerlerde tek bir kırıntı bile yok.

                                                                 Boz Karınca
                          Annen reçel kavanozlarının ağızlarını da sımsıkı kapamış. (O anda Anne, elinde iki reçel kavanozuyla içeri girer, ağızlarını açar, tekrar çıkar.)

                                                                  Kompü-Kid
                          (Düşünceli) Hımm, bu çok önemli bir konu. Ailelerimizin ve küçük kardeşlerimizin aç kalmalarına hiçbirimizin gönlü razı olmaz. Buna bir çare bulmalıyız. Bakalım benim oyuncak bize nasıl yardım edebilir?
                          (Kompü-Kid bilgisayarının tuşlarına dokunur.Karınca kardeşler başlarını merakla ekrana uzatarak okumaya çalışırlar.Kompü- Kid dolgun bir sesle bulduklarını okur.) Siz karıncalar, kıyılmış yaprak tabakalarının üzerinde mantar yetiştirebilirsiniz, değil mi? Eğer mantar yetiştirirsek ve onlara pazarda bir müşteri bulursak, acaba sizlere yeterli buğday satın alabilir miyiz?

                                                                Siyah Karınca
                          Bu doğru ama mantar yetiştirmek çok zaman alır, o zamana kadar da biz açlıktan ölürüz.

                                                                 Boz Karınca
                         Doğru Kompü-Kid, bizler kırksekiz saatten fazla açlığa dayanamayız.

                                                                 Kompü-Kid
                        (Düşünceli) Doğru, çok doğru, daha tez bir cevap bulmamız gerekiyor.(O anda Anne elinde bıçak, çatal, ekmek sepeti olduğu halde diğer odaya girer, elindekileri masanın üzerine bırakır, yine çıkar.) Bakalım… (Tuşlara basıp ekrana bakar.) Sizin ballı karıncaların şekerini satsak?
                        

                                                                       -5-

                                                               Siyah Karınca
                        Zaten dünden beri ballı karınca kardeşlerimizin önceden depo ettikleri şekerlerin kusmuklarıyla geçiniyoruz. Bal yapan karınca da kalmadı artık. Karıncalar da insanlar gibi üretici olmaktan çok tüketici olmayı yeğliyorlar. Bu çok kötü. (Utanarak başını eğer.)

                                                                 Boz Karınca
                        Hem fazla şeker çocuklarımızın dişlerini çürütüyor, gerektiğinden fazla hareketli oluyorlar. Hiperaktif olunca da bizler onları boş yere cezalandırıyoruz.

                                                                 Kompü- Kid
                        Çok haklısınız Karınca Kardeşler, başka bir yol bulmalı. (Bilgisayarına dalmak üzereyken Anne odaya girer. Kompü-Kid’e hitabederken Karınca Kardeşler ‘’donarlar’’.)

                                                                      Anne
                        Sen kendi kendine ne konuşuyorsun yine tontonum? Kahvaltını getiriyorum: Ekmek, peynir, süt, bal… Başka?

                                                                  Kompü-Kid
                        Yalnızca ekmek ve biraz da tahıl… Şey yani Cornflakes, mısır gevreği… Ne varsa… Süt istemem.

                                                                      Anne
                        (Biraz telaşlı) Allah Allah, bu süt içmemek de nereden çıktı? (Yüzünü kırıştırarak) Ekmek ve tahıl… Bu kombinasyon da nereden çıktı?

                                                                   Kompü-Kid
                        (Tekrar bilgisayarına dönerek ve kendilerini gevşetmiş karıncalara hitap ederek) Ha, ne diyorduk? Evet, Kırmızı Karınca kardeşlerden bir yardım istesek mi? Onlar besinlerin toprağın daha derinlerine saklarlarmış, belki yedekleri vardır, ne dersiniz?

                                                                  Siyah Karınca
                       Doğru, saklarlar ama (Utanarak) Bilmem, söylemesi ayıp, bugünlerde onlarla aramız pek iyi değil, öyle değil mi Boz Karınca Kardeş? (Ona döner.)

                                                                    Boz Karınca
                       (Sıkılarak) Doğru; onlara bir gelin vermiştik, yoz çıktı. Birşey istemeye yüzümüz yok.

                                                                         Anne
                      (Elinde ekmek ve tahılı içeren iki tabakla içeri girer, Kompü- Kid’in bilgisayarının yanındaki küçük masanın üstüne bırakır.) Al bakalım Paşam, afiyet olsun…,(Çıkar.)
                      

                                                                          -6-
                                                                    Kompü-Kid
                      Teşekkür ederim anne. (Karıncalara gülümsiyerek)  Demek gelin-kaynana sorunu karıncalarda da varmış. (Bilgisayarının ekranından okuyarak) Faust’un ‘’Karıncalar Korosu’’ndan bir konser rica etsek? Ama bu da uzun zaman ister… Hımm.. O-o.(Gözlerini yoğunlaştırarak)  Belki bu son çare… sizler tükürüğünüzden, idrarınızdan, dışkınızdan ‘’Formik asit’’ çıkarırsınız değil mi?

                                                               Karınca Kardeşler
                      (Başlarını sallayarak) Evet…

                                                                    Kompü-Kid
                      Formik asit romatizmaya çok iyi gelir.Şimdi çoluk çocuk tüm aile toplanın, ıkına sıkına formik asit üretin. Onları şişelere koyar satarız. Eminim ki benim anneannem iki şişe satın alır. Bu daha az zaman alacak ve sizlere sürekli iş üretilmiş olacak.(Annesinin getirdiği yiyecekleri göstererek) Şimdilik bunlardan taşıyacağınız kadarını alın, evde hep birlikte paylaşırsınız, hiç yoktan iyidir.

                                                               Karınca Kardeşler

                      (Ceplerinden çıkardıkları mendillere yiyecekleri doldurarak büyük bir mutlulukla)

                      Çok teşekkür ederiz Kompü-Kid, sağ ol, var ol! Sen bizim liderimiz, en yakın dostumuzsun. Dediklerini hemen yapacağız. İyi günler. (Yavaş yavaş çekilirler)

                                                                   Kompü-Kid

                      Sizler de var olun, sağ olun. Bu, dayanışma dünyası. Hepimiz birbirlerimize, karınca kararınca yardım etmeliyiz. Sizlere de iyi günler.

                      

                                                                    SAHNE : 3
                                                 Kompü-Kid, Anne, Kız Kardeş

                                                                  Kız Kardeş
                      (Karınca Kardeşler sahnenin solundan çıkarken, Kızkardeş, ağzında bir nağme sağdan içeri girer. Okul giysileri içindedir. Elinde bir tomar kitabı ve defteri yemek masasının üstüne koyar, masanın üstünde yiyecek birşeyler arar, bulamayınca dışarıya doğru seslenir)  Annnnneee.. Sütüm, tereyağım nerede? Okula geç kalacağım. (Kompü-Kid’in bulunduğu bölüme kulak verir, onun orada olduğunu hissedince oturduğu iskemleden kalkar, aradaki bölümün kenarından başını uzatarak)  Günaydın benim Profesörüm! Sabah sabah yine oyuncağının başına oturmuşsun. Kahvaltını ettin mi?

                                                                       -7-
                                                               Kompü-Kid
                      Hem evet, hem hayır.. Şey, sen boyuna ve kilona göre bir az fazla yiyorsun gibi geliyor bana. İkinci dilim ekmeği ve tereyağı gerçekten bırakmalısın. (Bilgisayarın tuşlarına basar, ekrandan okur)  Yoksa; bir dilim ekmek, yetmiş gram, artı, on gram yağ, tümüyle iki yüz seksen kalori eder; artı, doksan, eşittir üç yüz yetmiş. Yani, yalnızca kahvaltıda bir ekstra dilim yağlı ekmek ile bir ay içinde, gereksinimsiz on bir bin yüz kalori almış olursun ki, o da senin tombiş vücuduna üç buçuk kilogram ekler. (Gülümseyerek) Bundan da, senin erkek arkadaşın herhalde pek hoşlanmaz.

                                                               Kız Kardeş
                      (Yüzünü ekşiterek)  Haydi ordan, çok bilmiş. (Alaylı bir tavırla) Öğütlerine çok teşekkürler ama, can boğazdan gelir. Beni beyenmeyen, gitsin, kaderine üç mum yaksın. (Eliyle burnunun üzerine bir ‘nanik’ işareti vererek odadaki kahvaltı masasına döner.)

                                                                   Anne
                      (Elinde bir tepsi, üstünde süt şişesi, peynir, ekmek, tereyağı ve boş bardaklarla içeri girer. Onları masaya koymaya çalışırken, kendisine yardım etmeyen kızına yan yan bakarak) Günaydın küçük hanım.. Akşam çok halsizdin, hem de karnın ağrıyordu. Bu sabah, maşallah, eski İstanbul Tulumbacıları gibi avazın çıktığı kadar bağırabiliyorsun. (Onun yiyeceklere adeta saldırdığını görünce)  Belki de gereğinden fazla yiyorsun, karnının ağrımasının nedeni o olsa gerek.

                                                             Kız Kardeş
                      (Bir az sinirli)  Aman ann-neee, o Kompü-Kid senin de beynini yıkamış. Sizler benim kilomla bozmuşsunuz. Yemeği seviyorum işte, napim? Sağlıklıyım ya siz ona bakın. Ya kupkuru, sıska biri olsaydım?

                                                                  Anne
                      (Daha sakin)  Haklısın kızım.. Ama, ben seni sevdiğimden söylüyorum.. Zamane gençleri.. (Başını sallayarak çıkar.)

                                                            Kız Kardeş
                      (Annesinin ardından yüzünü ekşiterek ve onun son sözlerini yineleyerek)  Zamane gençleri.. Hıh. (Bir yandan yerken diğer yandan da kitaplarının arasından bir ödev defteri çıkarır, sayfaları karıştırarak nihayet aradığınıu bulur ve birşeyleri ezberlemeye çalışırcasına gözlerini kapar, ileri geri sallanarak arada bir birşeyler mırıldanır)
 

                                                                    -8-

                                                              SAHNE :  4
                                                    Evvelkiler, Kedi, Fare

                                                             Kompü-Kid
                      (Arada bir başını tavana kaldırarak kendi kendine konuşur)  İnsanlar belki birgün, uzaydaki astronotlar gibi, günde bir iki hapla yaşamayı başarıp, vakitlerini daha olumlu şeylere verebilecekler. (Gülerek)  Böylece annemin mutfak derdi bitecek!.. (Seyircilere hitaben)  Ama o zaman, tüm gün ona yapacak ne kalırdı, bilmem? (Omuzlarını kaldırır.)

                                                             Kedi ve Fare
                      (Tekir bir kedi ve küçük yapıda bir fare, elele sahnenin solundan girerek yavaş yavaş Kompü-Kid’e yönelirler. Onun görüş alanına girince, ikisi birden)  Günaydın Kompü-Kid Kardeş..

                                                              Kompü-Kid
                      (İçten bir gülümseme ile)  Oo, günaydın Kedi Kardeş, günaydın Fare Kardeş. Sabah sabah böyle komşu ziyaretine mi geliyorsunuz? Sizin arkadaşlığınızı dünyanın tüm köpekleri imrensin ve örnek alsın.

                                                                   Kedi
                      (Mutlu bir gülümeme ile, bıyıklarını burarak)  Ne yaparsın Kompü-Kid, kedi denen yaratık, gençken, benim gibi düşünmüyor. O zaman gözler parlak, tırnaklar keskin.. Dizi seyretmek için akşamları ‘Tom ve Cerri Diskoteği’ne gidildiğinde, diğer külhan kedilere o gün kaç tane fare yakaladım diye hava atmayacaksın da ne yapacaksın? Şimdi o günler geçti. Tüm dünya değişti. Her kim olursak olalım, herkesin özgün ve mutlu yaşam hakkı var. Hayvan hakları bu. Dostlarınla mutlu geçinirsen, sen de mutlu olursun. Bu; kediler için geçerlidir, fareler için de.. Hatta, isterlerse ve becerebilirlerse insanlar için de..

                                                                    Fare
                      Ben de bu sözlere tum kuyruğumu basarım. Bizler de bebekken, ninelerimizin, kedilerin nasıl tuzağa düşürüldüklerini, fare zehrini kedilerinin sütü içine nasıl karıştırıldığını hep dinlerdik de, beşikte, korkudan dişlerimiz birbirine girerdi. Ondan sonra da kıkır kıkır gülerdik. Bunlar artık hayvanlık dışı şeyler. Şimdi hepimiz aynı peynir peşindeyiz..

                                                               Kompü-Kid
                      Ben de sizler için çok mutluyum. Dünyada dostluktan, dürüstlükten daha değerli hiçbir şey yoktur. İnşallah sizler de çocuklarınıza iyi örnek olursunuz. Peki, sizler sabah sabah burada ne arıyorsunuz?
 
 
                                                                       -9-

                                                                      Kedi
                      (Bir az utangaç bir tavırla)  Valla Kompü-Kid, söylemesi ayıp, yani, biz açız. (Fareye yan yan bakarak)  Yani aradaki dostluğu bozmak da istemiyoruz, ama doğal kaynaklarımız kurudu. İlk kez, annen, et pahalılaştı diye pek pirzola almaz oldu. Tavuk etinden gına geldi bize ama ondan da ne gezer. Boyuna ‘lades’ oynayıp duruyoruz bir kuru kemikle. Balık desen öyle, çoktandır eve girmiyor. Zaten geçen kıştan boğazımda bir kılçık kalmıştı, yeri hala ağrıyor. Biliyorsun bizlerin sağlık sigortası yok. Sarı Kart’ımızı da alamadık, Bakan Bey çoktan unuttu. Hep perhiz yapıyoruz. Ama bu gidişle yakında kuyruğumuzu titreteceğiz sanırım (Her ikisi de uyruğunu titretirler) .

                                                                      Fare
                      Peynirler de pahalılaştıktan sonra, baban da cimri oldu.. Kaşarı çoktan unuttuk. Ben tulum peynirini sevmem ama, ablan ona bayılıyor. İşte böyle; içim yare yare, dışım fare fare, yaşam savaşı veriyoruz.

                                                              Anne  (Girer)
                      (Elinde bir iki tabak, peynir ve süt dolu bardakla Kompü-Kid’in bölümüne girer. Kedi ve Fare ‘donarlar’; anne, Kompü-Kid’e adeta yalvarırcasına sorar)  Evladım, hala süt istemiyor musun?

                                                               Kedi ve Fare
                      (Birşey söylemeksizin “evet” anlamında başlarını sallarlar.)

                                                               Kompü-Kid
                      (Sevinçli bir sesle)  Tabii anne, bayılırım, lütfen ver! Aa, ben birden çok acıkmış hissettim. Bu peynirlerin tümünü yiyeceğim galiba, belki bir az daha da isterim.

                                                                   Anne
                      (Bir az şaşkın)  Aa, sen pek peynir sevmezdin, ne oldu böyle?

                                                               Kompü-Kid
                      Birden acıkmış hissettim valla. Şey anne, biz ne zamandır pirzola yememiştik, aşkama yapsana, n’olur?

                                                                   Anne
                      Bakalım, baban gelsin de, düşünürüz. (Elindekileri masaya bırakırken daha önceden getirdiği tabakları bomboş görerek)  Aman ne iyi, iştahın yerinde maşallah, ekmekle tahılı silip süpürmüşsün. Aferin sana.. (Çıkar.)
 
 

                                                                   -10-

                                                             Kedi ve Fare
                      (Birşey söylemeksizin kıkır kıkır kıkırdarlar)

                                                               Kompü-Kid
                      (Kedi’ye ve Fare’ye hitaben)  Bu açlık böyle devam edemez. (Kedi’ye süt dolu bardağı uzatarak)  Sen şu sütü hele bir iç bakalım da, kursağına birşeyler girmiş olsun. (Fare’ye bir gönderme yaparak)  Aranızdaki dostluk da bozulmasın. (Kedi teşekkür eder, sütü ağzına diker, sonundan bir az bırakarak fare’ye verir)  Sokağın başındaki manav, sebzelere ek olarak balık da satmaya başlamış. Sen orayı bir kolaçan ediver. İşittiğin gibi, eğer annemden pirzola gelmezse babamdan balık isterim.. Ama artık sizlere devamlı bir iş bulmamız gerek, yoksa dökme suyla değirmen dönmez. Şey, şehre bir sirk geliyormuş, dün okulda duydum. Sen eskiden ne güzel Hula-Hu Çemberi çevirirdin. (Kedi belini, kalçasını oynatmaya başlar) Üç yavru doğurdun, yaşlandın gittin. Belki orada sana bir iş buluruz.

                      (Kompü-Kid bilgisayarınla oynar)  Siz kediler hiçbir sıkıntıya gelemezsiniz, hemen nörotik olursunuz, tıpkı insanlar gibi. (Ekrandan okur)  Siz Aslangiller’densiniz, refleksleriniz çok gelişmiştir. Temizleme, yalama işlerinde de pek beceriklisiniz. Eğer  «Hayvanlararası Yardımlaşma Kulübü» ne başvurursak, örneğin Ördek kardeşlerin gelişiminde, Kaz yavrularının kendilerinin temizliği öğrenimlerinde belki yardımcı olabilirisiniz. Sizler havanın barometrik değişimlerine, olası sel felaketlerine de pek duyarlısınız. Belki Metereoloji’de sana bir asistanlık bulunabilir.

                                                                   Kedi
                      Çok sağ ol Kompü-Kid, çok sağ ol.

                                                              Kompü-Kid
                      (Sanki duymamış gibi, fare’ye dönerek)  Sen de Fare Kardeş, herkes gittikten sonra mutfağı şöyle bir dolaşıver. Ben bir iki un paketinin dibini bir az delerim, sizlere çöreklik un çıkar. Sana da sanki bugünlerde bir tembellik gelmiş gibi. Eskiden ablam flüt çalarken… (O anda oturma odasında sessiz oturan abla harekete geçer. O andan itibaren Kompü-Kid ve beraberindeki iki hayvancık, havada ‘donar’lar.)

                                                               Kızkardeş
                      (Yerinden kalkarak)  Aman, annemle babam nerede kaldılar?  (Etrafına bakınarak)  Çoktandır flüt çalmadım ben. Nerede o acep? (Etrafı araştırırken, kenardaki bir kitaplığın alt gözünde yatan flüt’ü bularak, rastgele bir iki nağme çalmaya başlar.)
 
 
                                                                     -11-

                                                                Kompü-Kid
                      (Hayvanlarla birlikte, birden anime olarak)  …sen de Binbir Gece Masalları’ndaki rakkaseler gibi göbek atar dururdun. (Fare de kalçalarını sallamaya başlar; flüt durunca, o da durur.)  Yine, okulda duydum, orada “Fare’nin Fendi Kedi’yi Yendi” adlı bir piyes oynayacaklarmış, belki orada sana boğaz tokluğuna da olsa bir rol buluruz. (Bir az surat asan kedi’ye) Sen alınma Kedi Kardeş, çocuklar kendilerine eğlence arıyorlar. (Fare’ye)  Siz yolları bulmakta çok ustasınız, belki, okul dönüşü yollarını kaybeden karınca yavrularına trafik hizmeti verebilirsin. (Ekranla bir iki oynadıktan sonra)  Depremleri ve diğer Doğa felaketlerini de önceden haber verme yeteneğin var ama, ne burada öyle bir merkez var, ne de ben seni Karadeniz’e, batacak bir gemiyle yollamaya kıyarım. Yuva yapabilme yeteneğinizden dolayı da, evden kaçmış ya da suça yönelmiş kuş yavrularının yuvalarına dönmelerini sağlamakta da yararlanabiliriz. Ama, kentte hiç ağaç kalmadı. Doğa yitiriliyor. Çevre diye birşey kalmadı. Onu korumalıyız. “Kuşlara Yardım Derneği” bile kapılarını kapattı. Yazık!. (Tabakta kalan peynir parçalarını Fare’ye uzatır)  Al bunları ailene götür, yasak savsın!

                                                                     Fare
                      (Sevinçle)  Çok teşekkür ederim Kompü-Kid. (Peyniri bir kağıt mendile sarar ve cebine koyar.)  Bu, tüm aileyi iki gün idare eder. Ben gençken, sütten peynir yapmasını bilirdik, ama bugünün çocukları hemen her gün dondurma yemek istiyorlar. Zamane farecikleri ne olacak! Gel Kedi Kardeş, biz çıkalım artık. Hadi Allahaısmarladık..

                                                               Kompü-Kid
 Peki, güle güle. Ben sizlere söz verdiğim şeyler için derhal işe başlayacağım. Sizler de, «Hayvanlara İş Bulma Derneği» ne bir dilekçe ile başvurup iş isteyin. Beni, kefil olarak gösterebilirsiniz. Bahtınız açık olsun. Güle güle.. (Kedi ile Fare kolkola çıkarlar.)

                                                               SAHNE :  5
                                        Kompü-Kid, Anne, Baba, Kız Kardeş

                                                                    Baba
                       (Elinde gazete, esneyerek sağdan girer. Kız kardeşin de oturduğu masadan bir iskemle çekerken ona hitap eder)  Ooo, günaydın benim tombiş kızım. Nasılsın bakayım?

                                                              Kız Kardeş
                      (Bir az alınmış)  Ben tombiş değilim, sağlıklı bir kızım!
 
 
                                                                    -12-

                                                                   Baba
                      Peki, peki, benim sağlıklı kızım; kahvaltını ettin mi? Neler ezberliyorsun?

                                                             Kız Kardeş
                      Türkçe öğretmeni ezberlemek için bir şiir vermişti, onu yineliyorum. Dün akşam çok meşguldüm, bitiremedim.

                                                                   Baba
                      (Bir az alaylı)  Evet, çok meşguldün.. Telefonda..

                                                              Kız Kardeş
                      (Bir az kızgın)  Evet, arkadaşlarımla.. Baba, eğer telefon parası size dokunuyorsa, ben dışarda çalışmaya giderim ve kendi telefonumu kendim öderim.. Bu dava da biter..

                                                             Anne  (Girer)
                      (Elinde yine bir tepsi; üstünde yumurta, sosis, zetyin vb. ile masaya doğru yürürken kocasına)  İşte senin maman da burada. Ye de şu kızı rahat bırak. Gençler telefonda konuşur işte. Bizlerin evlenmeden önce her gece saatlerce konuştuğumuzu ne çabuk unuttun ?

                                                                   Baba
                     Evet ama, o zamanlar başkaydı. (Yiyeceklere saldırır)  Bizler daha büyüktük. (Birden anımsayarak)  Ah, Kompü-Kid kalktı mı?

                                                                   Anne
                     Çoktan.. Yine makinasının başında. Bu gidişle oğlumuz bir Bilgisayar Mühendisi olacak.

                                                                    Baba
                     (Yerinden kalkarak, bir de sigara tüttürerek)  Bir ‘günaydın’ diyeyim ona. (Kompü-Kid’in çalışma odasının bölmesinden  içeri yarı sarkarak sıcak bir sesle)  Günaydın benim çalışkan oğlum.

                                                              Kompü-Kid
                     Günaydın babacığım.

                                                                     Baba
                     Kahvaltı ettin mi?

                                                                     Anne
                     (Babanın arkasından ona yarı sarılarak)  Hem de nasıl. Ekmeğini, peynirini, tahılını, sütünü hepsini bitirdi maşallah.

                                                                       -13-

                                                                Kompü-Kid
                    (Bir gülümsemeyle)  Baba, bu akşam bize balık getirsene, canım çekti. (Annesine)  Tabii annem pirzola pişirmezse. Özledik!..

                                                                      Anne
                    ‘Özledik’ diyorsun, kaç kişiyle birlikte?

                                                                 Kompü-Kid
                    Şey, yani ben özledim. Bugünlerde iştahım öyle bir açıldı ki.. Baba, sen günde kaç paket sigara içiyorsun?

                                                                       Baba
                    (Bir az tedirgin)  Bir, bir buçuk paket. Neden soruyorsun?

                                                                 Kompü-Kid
                    (Bilgisayarınla bir az oynayarak ve ekrandan okuyarak)  Babacığım, ya sen içtiğin sigaranın sayısını yarım paketin altına indirirsin, ya da senin kanser olma riskin her yılda yüzde üç artar. Bu demek olur ki, on yıl içinde, yani ben yirmi üç yaşında ve Üniversitenin son sınıfında; ablam da okulunu yeni bitirmiş ve ikinci çocuğuna anne olmak üzere iken, senin kanser olma riskin yüzde otuz artacaktır. Bu, tüm aile için hiç de iç açacak bir şey değil sanırım. Bu, gerçek, babacım!..

                                                                        Baba
                    (Bir az üzgün, fakat sigarasını hemen söndürerek)  Haklısın Kompü-Kid, çok haklısın. Sigara içmek çok kötü bir alışkanlık. Çocukluğumuzda, daha doğrusu ilk gençliğimizde, sanki artık erkek olduğumuzu kanıtlamak için mi, kızlara adam gibi görünmek için mi, bir özenti mi bilmem, alıştık gitti. Masraf ve hava kirliliği de caba. Sana söz veriyorum, onu bırakmak için elimden gelen çabayı sarfedeceğim.

                                                                   Kompü-Kid
                    Sağ ol baba. Hadi sen de kahvaltını bitir, gazeteni oku. Bizlerin de okul vakti yaklaşıyor zaten.

                                                                         Baba
                    Peki yavrum. (Oğlunu kucaklar, diğer odaya geçtiğinde kızının da saçını okşar, onu da yarı kucaklar.)

                                                                         Anne
                    (Gözleriyle kocasını bir süre takip ettikten sonra oğluna)  Ee, küçük profesör. Bu sabah öğüt vermede herkesi sıradan geçirdin. Bana vereceğin bir öğüt de var mı? Hadi söyle.

                                                                    Kompü-Kid
                    (Bir az sıkılarak)  Şey, var ama, bir az sıkılıyorum.
                                                                          -14-

                                                                          Anne
                    (Cesaret verici bir sesle) Söyle, söyle. Çıkar baklayı dilinin altından.

                                                                     Kompü-Kid
                    Peki, mademki izin veriyorsun. Bak, ben sizlerin beni ve ablamı ne kadar sevdiğinizi biliyorum. Ama ben küçükken Polio nedeniyle böyle sakat kalınca, “keşke onu doğurmasaydım!” diye hiç düşündün mü?

                                                                          Anne
                    (Kompü-Kid’i kucaklayarak)  Aa, o nasıl söz öyle?  Hiç öyle düşünülür mü yavrum? Bizler seni her zaman sevdik ve seveceğiz. Sen ne konumda olursan ol, başımızın tacısın. Ha, senin doktorun dün telefon etti, seni bir kez daha muayene etmek istiyormuş. Yapılan miyografi’leri hatırlarsın, bacak kasların gitgide kuvvetleniyorlarmış. Böyle giderse, yakın bir zamanda, hiç olmazsa koltuk deyneği ile yürüme şansının arttığını söyledi. İnsan yaşadıkça, ümit kuşu da içinde yaşar. (Bir an duraklayarak)  Senin bu konuda hislerin ne?

                                                                    Kompü-Kid
                    (Ciddi)  Valla anne, benim kendime güvenim çok. Bu da, sizlerin bana karşı olan sevgi ve güveninizden kaynaklanıyor. Ben, kısıtlılığımın sınırları içinde mutlu olmayı öğrendim. Ne yapabileceğimi, ne yapamayacağımı çok iyi biliyorum. Eğer bir gün yürüyebileceksem, tabii bu çok güzel bir şey olacak. Ama olmazsa, büyük bir düşkırıklığına uğrayacağımı sanmıyorum. Sevgi her şeyin temeli.

                                                                        Anne
                    (Oğlunu bir kez daha kucaklar)  Benim aslan yürekli yavrum. Sen bize Allahın bir hediyesisin. Senin temiz kalbin hepimizinkinden büyük. Senin saf ruhun, daima yükseklerde, semalarda, şahinlerin, kartalların erişemeyeceği kadar yukarlarda. (Kollarını birden serbest bırakarak)  Sen bana hala esas sorunu sormadın, değil mi? Seni büyümüş de küçülmüş.

                                                                  Kompü-Kid
                    (Bir az çekingen)  Peki anne, sen sordun, al yanıtı. Şey, sen ve babam, niye daha fazla çocuk sahibi olmak istemediniz? Özellikle ben böyle engelli bir durumdayken.. Futbol, basketbol oynayan sağlıklı bir oğlan? Ha?

                                                                      Anne
                    Evladım, bunun senin özürlü olup olmamanla hiç bir ilgisi yok. Bizler, ikinizi de çok seviyoruz ve sizlerle mutluyuz. Bugün, dünyanın problemleri, çevre kirliliği, ekonomik sorunlar, eğitimin pahalılığı ve nüfus patlaması, her aklı başında aileyi çocuk sayısını iyiden iyiye düşünmeye ve sayıdan çok niteliğin ön plana alınması gerektiğini zorluyor. Yoksa, aşk ya da sevgi adı altında, ‘biz çocuk severiz’ diye, kediler gibi yılda iki kez çocuk yapmanın anlamı kalmadı artık. (Anne bunları söylerken, Kedi, kapıdan başını uzatarak, annenin sözlerine itiraz edici jest ve mimiklerde bulunur)  ‘Korunma’yı da bilmeseler gerek, ‘Allah veriyor’ diye ışığı gören çıkıyor. Bizler gibi orta halli, çalışan bir aile, ikiden fazla çocuğa nasıl bakabilir, giydirebilir ve gerekli eğitimi verebilir?
                                                                         -15-

                                                                  Kompü-Kid
                    (Rahatlayarak)  Evet anne, ben de aşağı yukarı aynı şekilde düşünmüştüm, ama bir kez de senden işiteyim dedim. (Sıkılgan bir tavırla)  Şey, sizler nasıl korunuyorsunuz?

                                                                      Anne
                    (İrkilerek)  O ne biçim soru öyle? Ben senin annenim. Bu konuyu seninle nasıl konuşabilirim?

                                                                 Kompü-Kid
                    Evet anne ama, ben bilimsel açıdan konuşuyorum. Hadi ben sorayım bari: hap mı kullanıyorsun?

                                                                      Anne
                    (Sıkılarak)  Evet küçük alim, hap!

                                                                  Kompü-Kid
                    Teşekkür ederim. (Bilgisayarınla oynayarak)  Biliyorsun ki haplar, hormon içerir ve hormonların uzun zaman kullanımı ciddi rahatsızlıklar doğurabilir. Tıpkı babamın sigara içmesi gibi. Görüyorsun, senin sorunun, benim sorunum oluyor: benim sorunumun sizlerin sorunu olduğu gibi. Her yıl göğüs muayenesi yapman lazım, eminim ki senin doktorun arada sırada kendini nasıl muayene edeceğini göstermiştir. Anormal kanamalarda hemen doktora koş, olur mu anne? Bana bu konuşma fırsatını verdiğin için sana teşekkür ederim.

                                                                       Anne
                    (Oğlunu şefkatle kucaklar)  Beni bu kadar düşündüğüne candan teşekkür ederim.

                                                                       Baba
                    (Öteki odada, Kompü-Kid annesi ile görüşürken, kızı ile arada sırada pantomimlerle konuşan baba, nihayet gazetesini atar ve seslenir)  Hey, Kompü-Kid, eğer konuşmanızı bitirdiyseniz, okula gitmenin zamanı geldi. (Kızına hitaben)  Hadi kızım, sen de hazırlan!

                    (Anne, öteki odadan Kompü-Kid’in tekerlekli sandalyasını oturma odasına doğru, arkasından iterek getirir, onun okul çantasını dizlerini üstüne bırakır. Kız Kardeş de kitaplarını toparlar. Baba pardesüsünü giyer, şapkasını alır, hanımının yanaklarından öper. Hepsi evde kalan anneye “iyi günler”, dileyerek sağdaki kapıdan çıkarlar. Bu arada, ev halkı tarafından görülmeyen Kedi, Fare ve Karınca Kardeşler de”güle güle” anlamında Kompü-Kid’in ardından el sallarlar.)

                                                                -Perde iner-
 
 
 
                                                                       -16-

                                                              İKİNCİ  PERDE
 
 
                                                                       -17-

                                                                  SAHNE : I
                                                         Öğrenciler, Öğretmen

                    (Fiziksel Engelliler Okulu’nun bir sınıfı. Tekerlekli sandalyeler ya da koltuk değnekleriyle beş, altı kız, erkek öğrenci, önlerindeki masaların üzerinde ‘kolaj’ yapmaktadırlar. Makaslarla çeşitli dergilerden ‘dekupaj’lar yapılmakta ve kartonlara yapıştırılmaktadır. Gerilerden bir arabesk müzik işitilir, fakat bu, konuşma başlar başlamaz kesilir. Öğretmen, öğrenciler arasında dolaşmakta ve onların yaptıklarını denetlemektedir.)

                                                                1. Öğrenci
                    (Sevinçle)  Öğretmenim, bakın ne yaptım. (Öğretmen yaklaşır.)  Doğa, çalılıklar, yeşil alanlar, tepeler ve gökyüzü. Şimdi çalılıklar arasına koyacak kuşlar arıyorum.

                                                                 Öğretmen
                    Aferin sana, çok güzel yapmışsın. (Dergi yapraklarından iki resim bularak)  Bak, burada bir kurbağa var, bir de timsah.

                                                                1.Öğrenci                                                                                                            
                    Yoook öğretmenim. Ben uçan bir hayvan istiyorum. Özgür biri.. Çünkü, bir gün ben de uçmak istiyorum.

                                                                 2. Öğrenci
                    Ben de şu ‘Rock’ yıldızlarını bir araya koymaya çalışıyorum. Şu “New Kids”ler bir harika.

                                                                 Öğretmen
                    Sen büyüyünce bir müzik aleti çalmak ister misin?

                                                                 2. Öğrenci
                    Tabii istiyorum.. Ben ya trombon çalacağım : (Eliyle boruyu üfleme işareti yaparak)  Tu-tu-tu tu-tu, ya da davul : güm güm de güm güm.

                                                                 Öğretmen
                    (Kompü-Kid’e yaklaşarak)  Ya sen ne tür müzikle ilgilisin?

                                                                Kompü-Kid
                    Ben, Doğa’nın ‘sessiz müziği’ni işlemek istiyorum, yani duyulmayanı. (Gülümseyerek)  Ne müthiş olurdu değil mi, eğer karıncaların, kelebeklerin ve bitkilerin müziğini bir araya koyup seslendirebilsem!  İlerde belki de İşitme  Engelli kardeşlerimle birlikte çalışırım.
 
 
                                                                      -18-

                                                                 Öğretmen
                    Çok ilginç, çok ilginç.. (Elini onun omuzuna koyarak)  Sen bu tür çalışmalarına devam et Kompü-Kid, inanıyorum ki bizler senin başarılarınla gerçekten öğüneceğiz. (Başka bir öğrencisine yaklaşarak)  Sen ne yapıyorsun?

                                                                 3. Öğrenci
                    Ben binaları, evleri, köprüleri yeniden düzenleyeceğim. Şehir çok karışık, inişli çıkışlı. Şöyle büyük, geniş caddeli; tekerlekli sandalyalarımızın, bisikletlerimizin rahatça dolaşabileceği bir Kent kuruyorum. (Gülümseyerek ve gururdan kabararak)  Kendimi de o sağlıklı, yeşil kentin ilk Belediye Başkanı ilan ediyorum. (Sınıftan gülmeler ve alkışlar)

                                                                 Öğretmen
                    (O da alkışlayarak)  Aferin sana, neden olmayasın? Amerika’nın Boston şehrinde ben öğretmenlik mastır’ımı yaparken, oranın Belediye Başkanı ile tanışmıştım. O da çocukluğundanberi tekerlekli sandalya üstündeydi ve çok başarılı bir halk adamıydı. Daima gülümserdi. Gene, Amerika’nın büyük devlet adamlarından Başkan Roosevelt’i sizlere hatırlatmak isterim, o da aynı konumdaydı. Hele sen bir büyü, mimar ya da mühendis ol, gerisi kendinden gelir. (Ellerini çarparak)  Peki çocuklar, bu kadar el çalışması yeter. Sıra, dün size verdiğim ‘Serbest Ev Çalışması’na geldi. İlk kez kim okuyacak?

                                                                  4. Öğrenci
                    (Elini kaldırarak)  Ben öğretmenim. Dün akşam oturdum, bir şiir yazdım. Bakalım beğenecek misiniz?

                                                                  Öğretmen
                    Güzel, hadi oku bakalım!

                                                                  4. Öğrenci
                    (Kağıtlarını karıştırarak arasından birini seçer ve okumaya başlar)

                            GÖKYÜZÜ

                            Gökyüzü, gökyüzü
                            Engin maviliğinle
                            Uçan kuşlarınla
                            Sen ne güzelsin.

                            Dağlar ovalara,
                            Ovalar dağlara diz verir;
                            Güneş, ay ve yıldızlar
                            Göklere selam verir!

                    (Bravo sesleri, alkışlar.)

                                                                       -19-

                                                                  Öğretmen
                    Aferin sana, çok güzel yazmışsın. Bunu, Kentin Çocuk Sarayı’ndaki Çocuk Sanatları Sergisi’nde askıya koymalıyız. Başka? (Etrafına bakınır.)

                                                                  2. Öğrenci
                    Ben, öğretmenim. (Defterini açar, okur)  Ben çılgın bir caz müzisyeni olmak istiyorum, Maykıl Jaksın gibi dans etmek istiyorum. Kalbimden gelen sesleri, parmaklarım ile tellere vermek istiyorum. “Teller bana ben tellere, dert yanarım ellere. Ver sazımı bana Tanrım!”

                                                                  Öğretmen
                    Aferin sana da, gerçekten aferin. (Kompü-Kid’e yaklaşarak)  Sen özel bir şey yaptın mı Kompü-Kid?

                                                                  Kompü-Kid
                    (Bir az sıkılarak)  Siz bugün beni bağışlayın öğretmenim, dün akşam ve bu sabah birçok özel misafirlerim vardı, bilgisayarımı devamlı kullanmak zorunda kaldım. Özel bir şey hazırlamaya vaktim olmadı.

                                                                   Öğretmen
                    Anlıyorum, tabii. Gelenler arkadaşların mıydı?

                                                                  Kompü-Kid
                    (Ciddiyetle)  Evet öğretmenim, benim dostlarım: Kedi, Fare ve Karınca Kardeşler. (Tüm sınıf, bunu şaka olarak kabullenerek güler; sahnenin gerisinden bu hayvan kardeşler o anda Kompü-Kid’e el sallayarak geçit yaparlar, Kompü-Kid de onlara gülümseyerek ve elini sallayarak yanıt verir.)

                                                                   Öğretmen
                    (O da gülümeyerek)  Bu bizim Kompü-Kid’in meşhur espri’lerinden biri olsa gerek. Peki, başka kim okuyacak?

                                                                    3. Öğrenci
                    Ben, öğretmenim. Öğretmenim, ben ‘Çevre’ için yazdım. Bakın: “Biz çocuklar, çevre’yi korumalıyız.. Fidan dikmeliyiz, ağaç yetiştirmeliyiz. Biz çevre’ya nasıl bakarsak, o da bize öyle bakar. Sigara içmek sağlığa çok zararlıdır. Duman, ciğerlerimizi olduğu kadar havayı da kirletir. Yeşil alanlara ev yapılmamalıdır. Temiz hava, temiz su, yaşamın en önemli gereksi- gereksinim-le-lerin-dendir. Burada biter!.”

                                                                   (Alkışlar)
 

                                                                       -20-

                                                                 SAHNE : 2
                                      Öncekiler, Okul Müdürü, Politikacı, Kedi
                     (Alkışlar devam ederken, kapı vurulmaksızın açılır. Önde okul müdürü, ardından gelen politikacı’ya ‘buyur’ ederek birlikte içeri girerler. Kedi de –kimseye görünmeden tabii- ardlarından süzülerek içeri girer, Kompü-Kid’in masasının yanına oturur, arada bir pati’sini arkadaşçasına onun omuzuna koyar.)

                                                            Okul Müdürü
                     (Boğazını temizleyerek, düğmelerini ilikleyerek, yapay bir saygınlıkla Politikacı’yı sunar) :  Çocuklar, size İlçemizin en değerli ve hizmeti ödev bilen kişisini, yani Belediye Başkanı’nı takdim etmek isterim. Bizlere onur veren Başkan Bey, “Engelliler Haftası” nedeniyle sizlerin hatırlarınızı sormak ve bu konuda içten gelen duygularını belirtmek istediler. (Politikacı’ya)  Buyrun efendim!

                                                               Politikacı
                     (Müdür Bey’e)  Teşekkür ederim Müdür Bey! (Öğretmene hiç yüz vermez.)  Sevgili çocuklar, biliyorsunuz ki bu hafta Özürlüler.., şey Engelliler Haftası.. Ve, içimden gelen bir sevgi ile sizleri ziyaret edip hatırınızı sormak istedim. (Teşekkür ya da alkış beklercesine etrafına bakınır,öğrencilerden ‘tıss’ bile çıkmaz.)  Bilirsiniz ki siz Engelli Çocuklar, bizlerin acıyacağı değil, bil’akis saygı duyması gereken, bir gün kendilerinin de en az bizim kadar yeterli olabilecekleri en değerli yatırımlarımızsınız. (Yine kısa bir ara verir, alkış bekler, yine hiç ses çıkmaz; çaresiz, devam eder.)  Biz, çocuk seven bir ulusuz. Bizim kültürümüzde aile terbiyemiz, çocukları başımızın tacı yapar. Bu toplumda ‘insan’ denen varlık, kendinden küçüklere, özürlülere, Doğa’ya, hayvanlara, herkese saygı göstermelidir.

                                                                        Kedi
                     (Kompü-Kid’e yüksek sesle hitap eder, diğerleri ‘donar’ ve onu dinlerler)  Aa, hiç de öyle değil, Kompü-Kid, tallahi de tillahi de değil. Geçen akşam, arkadaşlarla beraber azık ararken, tesadüfen Başkan Beyin evinin önündeki sokağa yığılmış çöp yığınlarını kandilliyorduk. (Elini ağzına götürüp gülerekten)  Şey, affedersin, araştırıyorduk. Belki de bir iki kılçık bulmak ümidiyle pençelerimizi içeri daldırmıştık ki, Reis Bey’in hanımı bizleri pencereden gördü; elinde süpürge sopası, ardımızdan bir koştu ki canlarımızı zor kurtardık. Hemen ardından da “Hayvanları, İnsanların Şerrinden Koruma Derneği”ne bir dilekçe ile şikayet ettik. Sonuç: sıfır, zira Reis Bey, o Derneğin de Başkanı. Ona hiç güvenimiz yok!

                                                                   Kompü-Kid
                     (Bir şey söylemeksizin Kedi’nin gıdısını okşar. ‘Donmuş’ olan herkes ‘çözülür’ ve normal yaşam devam eder.)
 
 
                                                                        -21-
                                                                    Politikacı
                     (Mağrur bir eda ile devam eder)  Ben ‘Başkan’ seçildiğimdenberi bu Kent’te sekiz yüz bin metre kare yeşillik yaptım. Tasavvur edin, tam sekiz yüz bin metre kare yeşillik ve üç çocuk bahçesi. On bin ağaç diktirdik. İki oyun sahası düzenlenmek üzere. Tüm bunlar sizin için çocuklar, evet, hep sizler için. Bizim sözümüz, özümüzdür. Soracak birşeyleriniz var mı?

                                                                   1. Öğrenci
                     (Parmağını kaldırarak)  Başkan Bey.. Annem geçen gün beni o parklardan birine götürmek istedi. Ama, benim tekerlekli sandalyamla kaldırımı bile aşamadık. Bizler o parkları nasıl kullanacağız, açıklar mısınız?

                                                                    Politikacı
                     (Biraz bozulmuş)  Şey, düşünüyoruz yavrucuğum, düşünüyoruz. Bizler gece gündüz çalışıyoruz. Sizler için kaldırımlardan geçitler yapıp yolları açacağız.

                                                                   2. Öğrenci
                     Başkan Bey, ben sinemayı çok severim, ama hayatımda hiç mi hiç gitmemiştim. Amcamın arabası var, bizim yok. Her neyse, geçen Cumartesi attı bizi arabaya, ver elini Eğlence Sitesi. Amcam, arabasını sinemanın önünde park ederek anneme ve bana kolaylık sağlamak istedi ama, oradaki Polis Amca bize ‘Belediye Yasağı’ var diye park etmeye izin vermedi. Zaten sinema salonu yirmi iki basamak yerin altındaymış, oraya nasıl ineceğiz?

                                                                    Politikacı
                     (Biraz daha bozulmuş)  Biz bunları hep biliyoruz ve düşünüyoruz. Yapacağız, düzelteceğiz, size vad’ediyorum. söz.

                                                                   3. Öğrenci
                     Reis Bey; annem, babam hep bankalardan bahsederler: temiz, modern yerler diye. Para biriktirmek, para yatırmak, döviz hesapları, müşteri temsilcisi, müdür yardımcısı ve benzeri. Siz ‘Tasarruf’ diyorsunuz galiba, bir az birikmiş paramı yatırmak için babamla birlikte bankaya gittik. Kaldırımlar iğri büğrü. Neyse, bankanın kapısından içeri girebildik. İçi “aman ne güzel yermiş,” dedikleri kadar var. Her yer pırıl pırıl. Camlarla ayrılmış bölümler, bilgisayarlar, herşey. Başka çocuklar da annelerinin ellerinden tutmuş, gelmişler. Aman ne güzel. Herkes para yatırıyor, alıyor. Babam birden duvardaki bir ilanı gösterdi: “Emekliler, S.S.K.’lılar ve Engelliler’in İşi İkinci Katta Yapılır”. İyi ama, asansör de yok. Büyük bir düşkırıklığı ile geri döndük. Siz bu işe ne dersiniz?
                                                                        -22-

                                                                   Politikacı
                     (Bozulmuş, boğazını bir kez daha temizleyerek)  Evet, biliyorum evlat. Maalesef birçok bankalar bu eksikliklerini gideremediler. Fakat biliyorsunuz ki onların çoğu özel kurumlar. Kamu kurumları için de ‘Merkez’ e yazmak gerekiyor, tabii bu da zaman alacak. Dikkate alacaz, önemle dikkate alacaz!…

                                                                       Kedi
                     (Alaylı bir tavırla,kuyruğunu sallayarak, meşhur meseli türkü gibi söyler)
                     “At martini Debre’li Hasan
                       Dağlar inlesin!”

                                                                 4. Öğrenci
                     Başkan Bey. Geçen hafta sonunda annem beni bir az hava almaya çıkarmıştı. Ben de bir az gün gördüm diye mutlu idim. Malum biz ‘engelli”yiz, evden okula, okuldan eve. Birden çişim geldi. (Gülüşmeler)  Dört bir yana baktık, ‘Mac Donalds’ dahil, tüm tuvaletler ya ikinci ya da üçüncü katta. Merdivenler de dik mi dik. Zafer Meydanı’nda iki tuvalet var, ikisinde de on beş merdiven aşağıya inmek lazım. Bizler nasıl inelim? Eve dönünceye kadar altımı ıslatmak zorunda kaldım ki hiç de hoş birşey değil sanırım. Siz oğlunuza öyle bir şeyin olmasını arzular mısınız?

                                                                  Politikacı
                     (Gerçekten üzgün)  Tabii, tabii; öyle şey olmamalı efendim. Sizlerin gerçek mülkü olan bu topraklarda, rahat yaşamanız için elimizden geleni yapmak zorundayız. Sizlerin başka eğitim kaynaklarından ve spor tesislerinden yararlanmanız için temaslarda bulunacağız, gerekirse yeni yasalar çıkaracağız.

                                                                Kompü-Kid
                     (Yavaş ve olgun bir ses tonuyla)  Zaten geçmiş bir yasa var, Reis Bey, yenisini yapmak için zahmete girmeye gerek yok ki! İlk kez var olanı uygulayalım da..

                                                                  Politikacı
                     (Bir az şaşırmış)  Sen hangi yasadan bahsediyorsun oğlum?

                                                                Kompü-Kid
                     2916 sayılı “Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu”, Madde: 8, şöyle der: “Resmi ve Özel İlk Öğretim ve Orta Öğretim Okulları, kendi çevrelerindeki özel eğitime muhtaç çocuklar için, Özel Eğitim hizmetleri sağlamakla yükümlüdürler.” (KEDİ sevinçle ellerini çırpar.) Çevremizde bir sürü özel okul var; bahçelerinde yüzme havuzları, cimnastik salonları, herşey. Zengin çocuklarının okuduğu özel sınıflar, bilgisayarlar ve daha neler. Bizim burada vefakar bir öğretmenimizden gayrı (masayı işaretleyerek)  hediye verilmiş, günü geçmiş birkaç dergi ve makastan başka birşeyimiz yok. Başkan Bey, madem yasa geçmiş ve sizler de yükümlüsünüz, niye uygulamıyorsunuz? Niye diğer okullar, gerek tesisler ve gerekse eğitim malzemesi ve çeşitli öğretmenler yönünden bize yardım etmiyorlar? Arada bir onların minibüslerine binebilsek, yaz kamplarına gidebilsek, yabancı dil öğrenebilsek, ‘cüt baks’larında müzik dinleyebilsek, o zaman bizlerin de bu ülkenin evlatları olduğumuzu daha gönül rahatlığıyla algılayabilirdik. (Alkışlar)
 

                                                                      -23-

                                                                  Politikacı
                     (Şaşkın)  Ben, ben böyle bir yasanın varoluşundan haberdar değildim. Herhalde yeni çıkmış olsa gerek. Çıkacağından haberim vardı ama, bana bildirmediler sanırım. Eğer yasa yeni geçmişse, uygulanmasına fırsat olmamıştır herhalde. Ben geçem hafta ilimizin Sayın Milli Eğitim Müdürü ile görüştüm. Sizlerin alanında ona yardım edecek bir Müdür Muavini tayin edilmiş, eminim ki bir iki ayda bu işi kavrar. Vekil Beyin yardımlarıyla da birşeyler yaparız herhalde. Zaten, sağolsunlar sayın Bakan Bey de bu konuda yardım için söz vermişler.

                                                               Kompü-Kid
                     Başkan Bey; 2916 sayılı yasa, 15 Ekim 1983’de geçmiş, yani daha ben doğmadan yıllarca evvel ve 18192 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış. Ben büyüdüm koca çocuk oldum, o hala tıfıl kalmış. (Çocuklar, gülmelerle karışık alkışlarlar; öğretmen dudağını ısırır, KEDİ ayağa kalkıp danseder.)

                                                                Politikacı
                     (Hayranlıkla karışık bir şaşkınlıkla)  Peki çocuğum, tüm bunları sen nasıl oluyor da biliyorsun?

                                        Tüm Öğrenciler, Öğretmen, Kedi:
                     (Hep bir ağızdan)  O Kompü-Kid’dir, herşeyi bilir.

                                                                Politikacı
                     (Üzgün fakat içtenlikle)  Peki çocuklar, size söz veriyorum, bundan böyle sizin probleminizi kendimin problemi yapacağım. Bizler ’özürlü’ çocuklar der geçerdik, meğer içinizde ne cevherler varmış. Bir az daha sabırlı olun, sakın yılmayın. Ben, Şehir Meclisi Üyeleri ile hemen bir toplantı yapmayı arzulardım ama şimdi ‘Yerel Seçim’ zamanı, herkes meşgul. Neyse, seçimlerden sonra olsun. Özel haftanızı tekrar kutlar, iyi ve mutlu günler dilerim! (Okul Müdürü ile birlikte, sert adımlarla, arkasına bakmadan çıkar.)

                                                               SAHNE : 3
                                              Öğretmen, Öğrenciler, Kedi

                     (Misafirlerin ayrılışından sonra sınıfı bir sessizlik kaplar, ama mutlu bir sessizliktir bu. Çocuklar ve öğretmen birbirlerine sevgi ve güvenle dolu bakarlar.)

                                                                Öğretmen
                     (Gülümseyerek)  Evet çocuklar, sanırım yeterli derecede çalıştık ve dört dörtlük bir gün geçirdik. Teneffüse çıkmadan önce gelin hep beraber Gençlik Marşı’mızı söyleyelim:
                     (Ellerini koro  şefi gibi kaldırır; tüm çocuklar ve KEDİ ile birlikte)
                     “Dağ başını duman almış,
                      Gümüş dere durmaz akar.
                      Güneş ufuktan şimdi doğar,
                      Yürüyelim arkadaşlar.
                      Sesimizi yer gök su dinlesin,
                      Sert adımlarla her yer inlesin.”

                                                                     -Perde-
 

                                                                        -24-
 

                                                           ÜÇÜNCÜ  PERDE 

                                                                        -25-

                                                                    SAHNE : 1
                      Kompü-Kid, Kaplumbağa ve Kelebek Kardeşler, Kedi ve Fare

                      (Perde açılınca, ilk perdede olduğu gibi, sağ tarafta ailenin Oturma Odası görülür. Kompü-Kid tekerlekli sandalyesinde oturmakta ve kucağındaki org’u çalmaktadır.Yalnız başınadır. O müzik yaparken, onun bilgisayarının bulunduğu Çalışma Odasında da Hayvan Kardeş Grupları, ikişer-üçer dakikalık oyun ve dans resitalleri vermektedirler.)

                                                        Kaplumbağa Kardeşler
                      (Üç küçük çocuk sarı-kahverenkli kaplumbağa giysileriyle göğüs ve sırtlarında küçük yastık paketler, bellerinde kılıçlar, koşarak sahneye girerler; yan odada org çalan Kompü-Kid’in müziğine eşlik ederek dans ederler, karşılıklı kılıç oynarlar, izleyicileri selamlayarak sahneyi terkederler.)

                                                            Kelebek Kardeşler
                      (İki beyaz giysili, benekli kanatlı kızlar, Kompü-Kid’in müziği eşliğinde vals, dans ve bale gösterilerinde bulunurlar. Sonunda onlar da izleyicileri selamlayarak sahneyi terkederler.)

                                                                Kedi ve Fare
                      (Kedi ve Fare, dam ve kavalye gibi kolkola girerler. Karşılıklı reverans yaparak dans ederler ve izleyicileri selamlayarak sahneyi terkederler.)

                                                                  SAHNE :  2
                                           Kompü-Kid, Kız Kardeş, sonra KEDİ

                      (Kompü-Kid org’u ile müziğini bitirmek üzere iken, Kız Kardeş içeri girer, onun başına dikilerek bir süre dinler.)

                                                                   Kız Kardeş
                      (Ellerini çırparak)  Bravo Kompü-Kid, bravo. (Bir az alaylı)  Seni böyle Oturma Odamızda görmek ne şeref! Bilgisayarın dinleniyor herhalde.

                                                                  Kompü-Kid
                      Alay etme abla, evet, ben gerçekten çalışma odamda çok vakit geçiriyorum, belki de aileden bir süre ayrı kalıyorum. (Kısa bir aradan sonra)  Belki de tüm dünyamı bilgisayarımla paylaşır görünüyorum ama, ben sizleri her an içimde hissediyorum. Orası sanki benim içinde top oynadığım, at koşturduğum bir arena..
 
 
                                                                       -26-
 

                                                                  Kız Kardeş
                      (Şefkatle) Biliyorum Kompü-Kid, biliyorum. Sen çok duyarlısın ve bizleri pek çok seviyorsun. Senin o hayali hayvanlarla iletişimini, inan ki, kıskanmıyorum. Arzu ederdim ki seni bu odada bir az daha fazla görelim.

                                                                  Kompü-Kid
                      Abla.. (Kısa bir duraksamadan sonra)  Engelli bir kardeşin oluşu nedeniyle, sen, hiç bundan utanç duydun mu?

                                                                   Kız Kardeş
                      (Yaklaşır, kız kardeşinin boynuna sarılır)  Aa Kompü-Kid, o nasıl söz öyle? Sen benim biricik kardeşimsin ve ben her zaman senin terbiyenden, zekandan, yüksek bilginden ötürü kıvanç duymuşumdur ve bunları her zaman, her yerde rahatlıkla yineliyebilmişimdir. (Ağlamaklı bir sesle)  Beni üzüyorsun sen!

                                                                  Kompü-Kid
                      Ablacığım, ben senin benim için ne hissettiğini gayet iyi bilirim, hiç üzülme. Ben şunu demek istedim: Eğer ben engelli olmasaydım, elinden tutup sokakta beraber yürüyeceğin, ip atlayacağın, sek sek zıplayacağın bir erkek kardeşten daha çok hoşlanmaz mıydın?

                                                                   Kız Kardeş
                      (Tekrar kardeşinin boynuna sarılarak ve bir süre birlikte sallanarak)  Kuramsal olarak bu öyle düşünülebilir ama gerçekte değil. Bizim ilişkilerimiz, hayatlarımızın başındanberi yakınlık ve sevgi dolu. Başka bir tür beraberlik yaşamadığımız gibi, orijinalinden de hiçbir şey kaybetmedik. (Gülerek)  Hatırlar mısın, çok çoook küçükken bir kez plaja gitmiştik.. Birbirlerimizin bacakları üstüne kumlar atarak ne şatolar yapmıştık. Arada, denizden topladığımız çakıl taşlarını da “bir sana, bir bana!” diye kırk haramiler gibi paylaşmıştık. Büyüyünce zengin olacaktık, ilk seyahatimiz Afrika’ya bir safari için olup, ilk işimiz aslanları beslemek olacaktı. Hatırlıyor musun?

                                                                  Kompü-Kid
                      (Gülümseyerek)  Hiç hatırlamaz olur muyum ablacığım? Bu gidişle pek zengin olacağa benzemiyoruz ama, kim bilir, bir gün belki gideriz. Tabii şimdi zaman değişti; gidersek herhalde klimalı develerle safari’ye katılırız. (Birlikte gülerler)

                                                                   Kız Kardeş
                      İşte böyle Küçük Bey, (Parmağıyla kardeşinin burnunun ucuna dokunarak)  bizim aramıza hiçbir zaman karakedi giremez. (O anda KEDİ, kapıda gözükür; elindeki muzu soymakla meşguldür. Kompü-Kid’e bir dostluk mesajı gönderirken Kız Kardeş’e burnunla bir ‘nanik’ işareti yapar, omuzlarını silker kaybolur.)  Bir az birşeyler yemek ister misin, yoksa akşam yemeği için iştihanı keser mi?
 
 
                                                                       -27-

                                                                   Kompü-Kid
                      Yok abla, teşekkür ederim. Bugünlerde iştiham bir iniyor bir çıkıyor. Bugün okulda yoğun bir gün geçirdik.

                                                                    Kız Kardeş
                      Ne oldu?

                                                                    Kompü-Kid
                      O politikacılardan biri gelip, Engelliler Haftası nedeniyle bir nutuk atmak istedi. Gerekli yanıtları verdik sanırım. Bilirsin, ben kimseyi kınamam, herkesin kendi karakter yapısına göre bir meslek seçimi vardır. İlgi göstermeyenlere söyleyecek bir şeyim yok; benim canımı sıkanlar, ödevleri olduğu halde sanki ilgi gösteriyorlarmış gibi hava atanlar. Her neyse, hayat bu, alışmayı öğrenmeliyiz.

                                                                     Kız Kardeş
                      (Tekrar sevgiyle sarılarak)  Hatırlar mısın Kompü-Kid, babamız, bu tür yaratıklar için büyük şair Orhan Veli’den şunu okurdu:

                      “Çok çalıştık bu Vatan için,
                      (Beraberce)
                       Kimimiz öldük,
                       Kimimiz nutuk söyledik!” (Gülerler)

                                                                     Kompü-Kid

                      Senin okulun nasıl gidiyor abla?

                                                                     Kız Kardeş
                      (Masanın kenarına yığılmış kitapları işaretleyerek)  Valla, pek fena değil. İngilizce’den arkadaşlara yetişmek üzereyim ama şu modern matematik kolay yenir yutulur bir nesne değil. İdare ediyoruz işte.

                                                                    SAHNE :  3
                                                          Evvelkiler. Anne, Kedi

                                                                         Anne
                      (Kapıdan telaşla girer, eli paket ve poşetlerle yüklüdür)  Oo, sizler erkencisiniz bugün. (Kız Kardeş’e)  Kızım, sen bana yardım ediver. Şu paketleri murfağa koyuver, ben geliyorum. (Kız Kardeş paketleri alır çıkar. Anne ceketini portmantoya asar, oğluna yaklaşır.)  Oo, müzik çalışıyorsun ha…
 
 
                                                                       -28-

                                                                 Kompü-Kid
                      Bir az oynuyorum işte. Şey, asıl erkenci olan sensin. İşten erken mi çıktın? (Gülerek) Yoksa patronun seni kovdu mu?

                                                                       Anne
                      (Gülümseyerek)  Nerede o günler!. Çalışmak güzel bir şey. Eve bir az katkıda bulunabilmek de güzel, böylece baban bir az daha rahat nefes alabiliyor. Ama, her ikinizin küçüklük yıllarında ikinizi de bir bebek arabasına koyup mağrur bir anaç kedi gibi  (‘Kedi’ sözcüğü geçtiği zaman KEDİ, pazılarını göstererek, mağrur bir eda ile, ayakparmakları üzerinde yürüyerek bir geçiş yapar)  dolaştığım günleri hasretle anımsıyorum desem yalan olmaz. Sizler üniversiteyi bitirinceye dek çalışmak niyetindeyim. Gündüzleri zaten yoksunuz, yalnız başıma bütün gün evde ne yapacağım yoksa?  (Bir an dalgın düşündükten sonra)  Ha, söylemeyi unuttum, bu akşam erken saatlerde senin doktorun gelecek. Onun için ben eve erken geldim. Babana da ofisten bir az vakitli gelmesini rica ettim. Ben mutfağa gidiyorum, birazdan dönerim. (Çıkar)

                                                                    SAHNE :  4
                   Kompü-Kid (Gerekirse dublörü), Kaplumbağa ve Kelebek Kardeşler
                                                                  Fare ve Kedi

                                                                   Kompü-Kid
                       (Anne çıktıktan sonra Kompü-Kid başını elleri arasına alır, derin düşüncelere dalar. Başını hafiften kaldırarak kendi kendine konuşur.)  Doktor gelecek ha!  (Başını tekrar öne eğer ve hayallere dalar. O anda sahnenin o kısmındaki ışıklar yavaş yavaş sönerek loş bir hava yaratır. Gerilerden Tschaikovski’nin “Kuğu Gölü”nden parçalar duyulmaya başlar. Eğer Kompü-Kid rolünü sağlıklı bir çocuk oynuyorsa, o, düşünmekte olduğu sandalyesinden kalkar, diğer odadaki masasının başına giderek Hayvan Kardeşleri bekler. Eğer gerçekten engelli bir çocuk o rolü oynuyorsa, o zama, bir dublörü öbür odada belirir.)

                                                        Kaplumbağa Kardeşler
                       (Üç Kaplumbağa Kardeş koşarak, neş’e ile sol taraftan içeri girerler. Müziğe uyup dansederken, masanın başındaki Kompü-Kid’i de dansa kaldırırlar. O da coşku ile onlara kjatılır. İki, üç dakikalık danstan sonra Kaplumbağa Kardeşler sahneyi terkederler, Kompü-Kid de masasına döner.)

                                                           Kelebek Kardeşler
                       (Aynı müzik temposuyla Kelebek Kardeşler sahneye girerler. Kompü-Kid de onlarla birlikte neş’e içinde danseder. İki, üç dakika sonra Kelebek Kardeşler sahneyi terkederler, Kompü-Kid de masasına döner.)
 

                                                                       -29-

                                                                  Kedi, Fare
                       (Kedi ve Fare de bu müzik festivaline diğerleri gibi katılırlar. Sanki maskeli bir baloya gelir gibi, KEDİ, yüzünde bir fare maskesi; FARE, yüzünde bir kedi maskesi ile kolkola gelip dansederler. Kompü-Kid aynı coşku ile onlarla da danseder. Kedi ve Fare de iki üç dakikalık bir performansdan sonra sahneyi terkederler. Kompü-Kid masasına döner, başını öne eğer ve düşüncelere dalar. Oranın da ışıkları yavaş yavaş söner. Eğer dublör ise, sahnenin diğer, sağ yarısının ışıkları belirirken yavaşça ortadan kaybolur.)

                                                                  SAHNE :  5
                                                      Kompü-Kid, Kız Kardeş

                                                                  Kompü-Kid
                       (Sahne ışıklarının yükseltilmesiyle, sanki bir uykudan uyanırmış gibi, Kompü-Kid yavaş yavaş başını kaldırır, kendi kendine konuşur)  Hayır, bu olamaz!  (Bir an sonra, kendinden emin bir tavırla)  Olmasına da gerek yok!

                                                                   Kız Kardeş
                       (Neş’eli bir mırıltıyla gelir, elinde bir dergi vardır)  Bu, Mutlu Kardeş Dergisi, Seniniçin getirdim. (Ona uzatır)  Al, istersen oku. (Kompü-Kid’in dalgınlığının farkına vararak)  Aa, kardeşim, az önce seni çok mutlu bırakmıştım. Ne oldu? Karadenizde gemilerin mi battı?

                                                                  Kompü-Kid
                       (Üzgün bir sesle)  Hiiiç.. Hiçbir şey.. Yalnızca, hayal ve gerçeğin duellosu ve zalim gerçeğin zaferi.. Hepsi bu..

                                                                   Kız Kardeş
                       (O da üzgün bir eda ile)  Gerçekten ne olduğunu bilmiyorum ama, konunun ne olabileceğini tahmin ediyorum. Duyarlılığını anlıyor ve çok kez olduğu gibi şimdi sana gıpta ediyorum. (Ellerini kardeşinin omuzlarına koyarak)  Konu bu akşam gelecek Doktor Bey’le ilgili mi, ha, ne dersin?

                                                                   Kompü-Kid
                       (Durgun)  Hı, hı..

                                                                    Kız Kardeş
                       (Bir az üzgün, fakat cesaretlendirici bir sesle)  Sen, Aslan Yürekli Richard’sın !.. (Asker durumuna geçerek ve hazırol selamına durarak)  Ve ben, senin baş şövalyen.. (Reverans yapar)  Emrine amade.. (Kollarını onun omuzuna koyarak ciddi, fakat samimi bir sesle)  Sen de biliyorsun ki gerçek ne ise o olacaktır. Ve gerçek, ancak gerçek olduğu kadar gerçektir, ne eksik ne fazla..
 
 
                                                                        -30-

                                                                  SAHNE :   6
                                                        Öncekiler, Baba, Anne

                                                                        Baba
                       (Kapıdan içeri anneyle konuşarak girer)  Öyle yapacaktım ama, olmadı işte.. (Çocukları selamlayarak)  Değerli varlıklarıma selamlar olsun. Ne o? Sanki çok ciddi konuları konuşuyor gibisiniz. Umarım enflasyonu tartışmıyorsunuz.

                                                                   Kompü-Kid
                       (Hüzünlü bir tavırla)  Ablam bana bir erdemlik dersi veriyordu.

                                                                        Baba
                       (Yaklaşır, her ikisini de kucaklar)  Sizler zaten benim erdemli çocuklarımsınız. Ne var ne yok ?

                                                                    Kız Kardeş
                       Çok farklı birşey yok, günlük dedikodularımızı yapıyorduk.

                                                                         Baba
                       (Sofaya oturur, elini sanki sigara paketini çıkaracakmış gibi cebine kaydırır, fakat gözleri Kompü-Kid’in gözleriyle karşılaşınca elini geri çeker.)  Aklımda, bana lades yapamazsın! (Beraberce gülümserler)  Çocuklar, yemeğimizi erken mi yiyelim, yoksa Doktor Bey gittikten sonra mı?

                                                                         Anne
                       (Sessizce olup bitenleri izlemektedir) Siz ne dersiniz çocuklar?

                                                                     Kompü-Kid
                       Valla benim pek iştahım yok. Herhalde bekliyebiliriz.

                                                                      Kız Kardeş
                       Benden de al o kadar. (Kardeşine)  Benimle domino oynar mısın, ne zamandır oynamadık?

                                                                     Kompü-Kid
                       (Sevinçle)  Tabii, ama sen hala beni yeneceğini umuyorsan, unut!

                                                                      Kız Kardeş
                       (İddialı)  Görürüz. (Yerinden kalkar, bir köşeden domino kutusunu çıkarır, kenardaki sehpayı ve bir iskemle çekerek Kompü-Kid’in karşısına oturur. Karşılıklı şenliklerle oyuna koyulurlar.)

                                                                           -31-

                                                                          Baba
                       (Çantasından bazı evrak çıkarırken, anneye hitaben)  Senin günün nasıldı şekerim? Önemli bir şey oldu mu?

                                                                         Anne
                       (Yanıtlamaya hazırlanırken sahnenin iç yönünden birtakım gürültüler duyulur, anne o yöne seğirterek)  Şu ana kadar hiçbir şey yoktu ama, mutfakta birşeyler oluyor galiba. Bir bakayım!  (O koşarak çıkarken, sahnenin dibinden Karınca Kardeşler, Kedi ve Fare ellerinde mutfaktan çaldıkları ufak tefekle, gülmeler ve mimiklerle sessiz bir geçit yaparlar. Anne tekrar girer.)  Valla anlamıyorum, bu evde birşeyler oluyor, inşallah inler cinler basmadı. Bazı yiyecekler ortadan kayboluyor, reçel kavanozlarının ağzını sımsıkı kapatıyorum, hep gevşek buluyorum. Raflarda sicim gibi izler. Korkarım herşeylerin içine karıncalar girecek.

                                                                  Kompü-Kid
                       (Oyun oynarken, şaka yollu annesine laf atarak)  Zararı yok anne, romatizmaya iyi gelir.

                                                                       Anne
                       (Bir az hayretle)  aa, o ne demek?  Şaka mı yapıyorsun, karıncalar ne işe yararlar ki?

                                                                       Baba
                       Biz insanlar günlük işlerimizle o denli meşgulüz ki, Doğa’nın diğer yaratıklarının farkında bile değiliz. Ne bencillik!  Karıncalar, kelebekler, kaplumbağalar, kediler, fareler, ne bileyim ben, (Bu sözcükler geçerken, adı geçen hayvan kardeşler birer birer sahne dibinden, sanki takdim ediliyorlarmış gibi, reverans yaparak geçit resmi yaparlar.)  hep yaratık olduklarına göre, bir emele hizmet etseler gerek gibime geliyor, tıpkı insanlar gibi.

                                                                  Kompü-Kid
                       (Elindeki son taşı koyarak)  Domino!  Abla, senin gözünün yaşına bakmayacağımı baştan söyledim. (Babasına)  Babacım, valla bana haklısın gibi geliyor. Hayvancıkların da varoluşlarının bir nedeni olsa gerek. Arada bir herhalde onların da hatırlarını sormak, hislerini anlamak ve daha iyi bir iletişim kurmak zorundayız.

                                                                      Baba
                       (Büyük bir ilgiyle)  Çok ilginç Kompü-Kid, çok ilginç. Ama maalesef Dr. Doo-Little gerçekte mevcut değil. Keşke olsaydı da hayvanlarla konuşup, onlarla çok daha yakın bir iletişim içinde bulunabileydik! Ne yazık ki aya, yıldızlara, uzaya gidebilen, yetmiş iki ana dil ve yüzlerle lehçelerle konuşabilen altı milyar insan, kendi etrafında dolaşan hayvancıklarla anlaşmak bile istemiyor, nasıl merhaba diyeceğini bilemiyor. (Bir an susar, sonra kağıtlarına bakar.)  Bilmem, belki de öyle bir iletişim kurmamıza gerek yok. Allah öyle istemiş öyle yaratmış. Biz insanlar çok kez kendi sorunlarımızı bile çözmekten aciziz..

                                                             (Kapı zili çalar)
 

                                                                       -32-

                                                                      Anne
                       (Yerinden fırlayarak)  Herhalde Doktor Bey olsa gerek, bir bakayım. (Çıkar, diğerleri heyecanla beklerken bir az toparlanırlar, anne yatım dakika sonra gelir.) Postacı imiş, geç sefere çıkmış. (Elindeki bir iki zarfı eşine uzatarak)  Al sana, iyi babalığının ödülü olarak bir sürü elektrik ve telefon faturaları.. (Kompü-Kid’e)  Bir de Paşa oğluma. (Zarfın sol üst köşesini okumaya çalışarak)  ‘İlçe Engelliler Yardımlaşma Derneği’inden. (Zarfı verir)  Bu hafta sonu sizin gösterileriniz, yarışmalarınız olacaktı, değil mi ?

                                                                Kompü-Kid
                       (Zarfı açar)  Evet anne, o toplantı için davetiye. Yazı yarışmasında kazananların ödülleri verilecek, tekerlekli yumurta yarışmaları yapılacak. (Alaylı bir tonda)  Tabii arada nutuklar atılacak, en sonra bir çocuk piyesi ve müzik korosu. Hepsi bu.

                                                                Kız Kardeş
                       Senin o piyeste hiç rolün yok mu Kompü-Kid?

                                                               Kompü-Kid
                       (Alçak bir sesle)  Oynayabilirdim, ama ben kendimi çocuk piyesleri için çok ciddi buluyorum. Hem sanmıyorum ki sahnede oynamaya özel bir yeteneğim olsun.

                                                                   Anne
                       Oo yavrum, sen istersen herşeyi yaparsın, yeter ki sen arzu et!  (Kapı çalınır, anne yine atılır)  Bu kez geldi galiba. (Çıkar)

                                                              SAHNE :  7
                                        Evvelkiler, Doktor, sonra Hayvanlar

                                                                  Doktor
                       (Elinde siyah meşin muayene çantası önde, arkada anne, konuşarak sahneye girerler. Güler bir yüzle herkese hitap ederekten)  İyi akşamlar, iyi akşamlar Kompü-Kid.

                                                               Tüm Aile
                       İyi akşamlar Doktor Bey. (Baba, Kızkardeş ayağa kalkarlar; Doktor onların ve sandalyesinde oturan Kompü-Kid’in ellerini sıkar, Anne’nin sunduğu bir sandalyeye oturur. Diğerleri de otururlar. O anda Karınca, Kelebek ve Kaplumbağa Kardeşler, Kedi ve Fare de odaların kapılarından merakla başlarını uzatarak olup bitenlere kulak misafiri olmaya çalışırlar.)

                                                                 Doktor
                       (Samimi ve canlı bir tavırla Kompü-Kid’in hatırını sorar)  Ee, benim kahraman oğlum, nasılsın bakalım; okul nasıl gidiyor?
 

                                                                  -33-

                                                             Kompü-Kid
                       Teşekkür ederim efendim, herşey yolunda. Mutluyum, mutlu olmaya çalışıyorum. Okuyorum, bilgisayarımla oynuyorum, müziğimi çalıyorum. Yeterli sayıda arkadaşlarım da var.  (Tüm Hayvan Kardeşler ‘Zafer’ işareti verirler.)

                                                                 Doktor
                       Güzel, çok güzel. (Kız Kardeşe dönerek)  Ee, sen ne yapıyorsun Küçük Prenses?

                                                              Kız Kardeş
                       Teşekkür ederim Doktor Beyciğim.. Eh işte okulu idare ediyoruz. Şey, size bir şey soracağım. (Gözlerini etrafta gezdirerek)  Ben gerçekten ‘tombiş’ miyim? Burada herkes öyle diyor. Son günlerde alay konusu oldum yani. (Hüzünle başını öne eğer, ağlamaklı bir hal takınır.)

                                                                 Doktor
                       (Aileye göz kırparak)  Aa, kim demiş onu ? Sen sülün gibi cici bir kızsın. Senin boyun uzayacak ve.. (elleriyle işaret ederek)  daha da inceleceksin..

                                                              Kız Kardeş
                       (Sevinçle ellerini çırparak)  Hey, yaşasın Doktor Bey bana daha fazla yeme izni verdi! (Hep beraber gülerler, sonra herkes ciddileşir.)

                                                                 Doktor
                       (Kompü-Kid’e hitaben)  Kompü-Kid, bildiğin gibi, son birkaç aydanberi ya ameliyat ya da protez ile seni yürütebilecek bir hale getirmek için plan yapıyorduk. Annen de söylemiştir, elektro-miyografi’lerin çok umut verici göründükleri için, seni bir kez daha muayene edip kat’i karar ondan sonra vermek istedim. B1 ve E vitaminlerini muntazaman alıyor musun?

                                                              Kompü-Kid
                       Evet, düzenli olarak alıyorum efendim.

                                                                  Doktor
                       Güzel, çok güzel. Şimdi izin verirsen, bacaklarını muayene edeyim!

                                                              Kompü-Kid
                       (Cesaretle)  Buyrun efendim, ben hazırım.

                                                                  Baba
                       Doktor Bey, onu soymak ya da sedire yatırmak gerekiyor mu?
 
 

                                                                   -34-

                                                                 Doktor
                       Yok efendim, lütfen yalnızca ayakkabılarını ve çoraplarını çıkarın, yeter.  (Anne ileri fırlar, denilenleri yaparken şefkatle oğlunun yüzüne bakar, eliyle yanaklarını okşar, geri çekilir. Doktor, çantasından önce tansiyon aletini çıkarır, ölçer)  Hım, yaşın için normal. Peki. (Nabzını sayar)  84. Güzel. (Doktor, Kompü-Kid’in pantolonunu yukarı sıvar, elleriyle bacağı ileri geri sallar, baldır kaslarını sıkar. Ellerini tabanlarının altına koyarak Kompü-Kid’den tüm gücüyle aşağıya bastırmasını rica eder. Ayakları kendi haline bıraktıktansonra gene çantadan çıkardığı refleks çekiciyle dizkapaklarına hafif hafif vurur. Bacağın ileri doğru küçük bir tepkisini görünce heyecanını kontrol edemez, haykırır)  Çok güzel, çok güzel, beklediğim buydu zaten! (Ayak kaslarını bir kez daha inceledikten sonra, tabanlarının altını çizer. Orada da hafif bir tepki gördükten sonra)  Mükemmel, mükemmel. Herşey beklediğimden daha iyi. Arzu ederseniz, hemen şimdi ayakta durabilmeyi, hatta bir iki adım atabilmeyi denemek isterim. (Kompü-Kid’e)  Hazır mısın aslanım?

                                                                  Kompü-Kid
                        (Cesaretle)  Ben dünden hazırım, Doktor Bey.

                                                                      Doktor
                        Güzel.. Şimdi.. Tüm kuvvetini kollarının ön kısmına vereceksin.. Tamam. Koltuğunu sımsıkı ellerinle kavra. (Gösterir ve yardım eder)  Gövdeni yavaşça ileri verip, kollarından kuvvet alaraki yavaş yavaş kalkacaksın. Kendine güvenin olduğu an, bir ayağını ileri uzatıp, tüm ağırlığını ona yükleyeceksin. Vücudun yarı kalkmışken, ağırlığı, yere basmak üzere olan diğer ayağa kaydıracaksın. Tabii ben her an sana yardıma hazırım. Tamam mı?

                                                                  Kompü-Kid
                        Evet efendim tamam. Başlıyorum.
                       (Kompü-Kid, Doktor’un verdiği direktifleri yavaş yavaş yerine getirmeye çalışırken, aile üyeleri onun etrafında bir halka olarak, içleri ümit dolu, hareketlerini merakla izlerler. Karınca Kardeşler Kompü-Kid’in ayaklarının dibinde ve hemen ardında, Kedi ve Fare yanında ve ardında, hemen neredeyse dokunarak onun gayretine katkıda bulunmak istercesine gayret gösterirler. Kelebek Kardeşler dansetmekte, Kaplumbağa Kardeşler de her zamanki gibi, neş’eyle kılıç oynamaktadırlar.

                        Kompü-Kid, çok yavaş hareketlerle ve herkesin katkısı ile nihayet iki ayağı üzerine dikilir. O ana kadar başı yerde ve ayaklarının hareketlerini izlemektedir. Bir az daha gayretle ilk adımını da atar ve sevinçle haykırır):  Yaşasın… Yürüyebiliyorum artık…

                       (Anne, Baba, Kız Kardeş ve Doktor sevinçle Kompü-Kid’i kucaklarlar, ellerinden sıkı sıkı tutarak bir iki adım daha atmasını sağlarlar. Hayvan Kardeşler de mutluluklarını  coşkunlukla belli ederler.)
 

                                                                     -35-

                                                                  Doktor
                       (Sahnenin önüne gelerek seyircilere hitap eder): Kompü-Kid, yalnız ailesinin değil, hepimizin çocuğu. O azmin, uğraşının, dostluğun ve sevginin bir simgesi. Şimdi hep beraber, onun ve onun gibilerin sağlığını şarkı söyleyerek kutlayalım.

                       (Kompü-Kid ve sahnedekiler -hayvanlar dahil-, el ele tutuşarak yarım daire oluştururlar. Arzu edilirse, sahneye dinleyicilerden çocuklar da davet edilebilir. Seyircilerin de katılımlarıyla, herkes TRT’nin Çocuk Korosu’ndan çok söylenen, E. Zugmeir’ın şarkısını söylemeye başlar.)

                       “Dostluğun bir sevgisiyle
                         Toplandık her an burda.
                         Bu sevgi bağı kopmaz hiç
                         Dağılacak bir gün Yurda.

                         Bu güzel günü andıkça
                         Çarpacak kalbim benim.
                         Bu sevgiyle ebediyen
                         Uzanır sana elim.”
                                                            -Perde iner-

                                                        OYUNUN SONU
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
-36-
(Arka Kapağa yazılacak yazı)

 Çocuğun hakları, kendi isteğiyle gelmediği bu dünyaya, daha doğmadan önce başlar. Sağlıklı bir ortama doğmak, sağlıklı büyümek ve sağlıklı bir vatandaş olmak her çocuğun en doğal hakkıdır.

 Evet, insanlar ‘çocuk’ olarak doğarlar, fakat büyüdükten sonra, dünün çocukları erginler, sanki kendileri hiç çocuk olmamışlar gibi davranırlar. Ve çocuklar “görülür ama işitilmezler.”

 Toplum, sosyalleştikçe, beklenilenin tersine, çözüşüyor ve insanoğlu yeni bir kimlik arıyor. Biz yetişkinler çocuklarımızı, onların “çocuk olma” ve “çocukluğu çocuk gibi yaşama” ve benzer hakları yanında, bu karmaşa çağın getirdiği sorumluluk ve yükümlülüklere hazırlamak zorundayız. Çocuklarımıza, çok bildiğimiz ve uyguladığımız ‘sevgi’nin yanında geleneklerimize pek uymayan ‘saygı’yı da göstermesini öğrenmeliyiz.

 Özürlü Çocuklar, işte kendisine yeni bir kimlik arayışında olan şaşkın insanoğlunun kendi saygınlığını kazanması için ona gerçekçil bir şans veriyor. Materyalistik bir dünyanın esiri olan insan, eğer yaşamın efendisi olmak istiyorsa, özürlü çocuğunu da baştacı yapmak zorundadır.

Piyeslerim: EĞER BEN SEN OLAYDIM (Piyes, 3 perde)

                                                 İ S M A İ L   E R S E V İ M

                                              EĞER BEN SEN OLAYDIM
                                                        -Piyes,  3  perde-

                   (Julian Green’in “If I were You” romanından, J.H.F. McEwen tarafından
Fransızcadan yapılan çeviriden -1950- uyarlama)

K A R A K T E R L E R    :

Fabian ESPECEL : 23-24 yaşlarında bir memur.
Bayan ESPECEL : 47-48 yaşlarında, orta halli, dul bir kadın. Fabian’ın annesi.
Bayan DUBOIS : Komşu. Elli yaşlarında.
ŞEYTAN:                Klasik kırmızı-siyah giysili, kukuletalı, kuyruklu kişi. Kadın veya erkek.
Maurice POUJARD: 50-55 yaşlarında, dazlak kafalı, şişmanca iş adamı. Fabian’ın patronu.
Paul:                              8-9 yaşlarında bir erkek çocuk.
Garson:                              Yirmilerinde bir erkek.
Paul ESMENARD: 20-21 yaşlannda, kaba görünümlü, iri bir erkek.
Berthe:                              Esmenard’ın girl-friend’i.
Emmanuel FRUGES: Üniversite talebesi, zarif, 19-20 yaşlarında.
Oscar CAMILLE : 20-21 yaşlarında, genç ve sağlıklı bir erkek.
Stephanie:                Oscar’ın karısı.
Elise:                               Stephanie’nin kız kardeşi.
Emile COURIER : Stephanie ve Elise’in dayısı.
Bayan MARCHAND: 45-50 yaşlarında, kütüphane memuru.
Marie:                              45-50 yaşlannda, iri göğüslü porno tezgahtarı.
George:                              5-6 yaşlarında bir çocuk.

                   Vak’a 1950’lerde, Fransa’nın herhangi bir şehrinde geçer.

                                                           I.    P E R D E

                                           
                                                                      -1-

                                                               (SAHNE: 1)
                                          Fabian Especel, sonra Bayan Especel

                   (Perde açıldığında, sağda, orta halli bir ailenin salle-a-manger‘si, öbür tarafta ise çalışma masası, iskemlelerle basitçe döşenmiş bir çalışma odası görülür. Duvarlarda ‘nature morte’ lar ve Fabian’ın babasının portresi asılıdır. Uzakta bir köşede de, Meryem Ana’nın heykeli, yanan bir mumla sergilenmektedir. Işıklar karanlıktan aydınlığa doğru ağır ağır yüceltilirken, masa başında elleri şakaklarında, derin derin düşünen Fabian, başını ağır ağır kaldırarak, oturduğu yerden konuşmaya başlar)

                                                               Fabian

                   Tanrım… Bir gün daha başlıyor… Istırap dolu, anlamsız, ışıksız bir gün daha… (Yavaş yavaş yerinden kalkar, ağır hareketlerle sahnenin önüne gelir, başını göğe kaldırır gibi tavana yöneltir.) Sen, “Tanrı” denen varlık; yarattığın şu kulunun çektiği ıstıraplardan haz mı alıyorsun? (ağlamaklı.) Sen beni hissetmeyeceksen, hissettirmeyeceksen, ıssız vahalarda donmuş şu vaşak yavrusunu şöyle bir okşamayacaksan, beni neye yarattın (Duvarda asılı babasının portresine yönelir) Sen ey sefillerin sefili, varını yoğunu zevk ve safa ile, kadınlarla ve şarapla geçiren kalpsiz adam, sen beni bir anlık zevkine sattın. Şeytana satılmış adam. Bana bir iyilikte bulun, o şeytan ruhunu bana da gönder de bir az nefes alabileyim bu dünyada. (Meryem Ana heykeline yönelirken annesi girer.)

                                                            Bayan Especel

                    (Sevinçli bir eda ile) Bonjur benim Fabian’ım..0o, sen yine tedirgin görünüyorsun..Yoksa yatarken İncilini okumayı yine ihmal mi ettin? (Koşarak Meryem Ana heykelinin önünde diz çöker, haç çıkarır.) O, hepimizin koruyucu meleği. (Oğluna yaklaşarak kucaklamak ister.) Gel, birlikte dua edelim.

                                                                   Fabian

                    (Kibarca annesini reddeder, etrafta dolanır.) Yok anne, dualar da para etmiyor artık. Hayatta ne istediğimi bilemiyorum. Başkalarından neyim eksik benim?

                                                             Bayan Especel
                    Hiçbir şeyin, hiçbir şeyin!

                                                                    Fabian

                   (Onu duymamış gibi.) Yirmi beş yaşıma geldim, hala basit bir memur olmaktan ileri gidemedim. Her gün işe git, gel. Hayat bu mu ? Bir kız arkadaşım bile yok… Bulsam ne yapacağımı zaten bilmem..(Annesini kucaklar.) Anneciğim, içim boş, bomboş. Yıkılmış eski Roma harabeleri gibi. İçimde, yuva yapmak isteyen bir köstebek bile yok. Yalnızım, evet yapayalnız bu ıssız kalabalıkta..(Seyircilere doğru yürüyerek ve onlara hitap ederek.) Gölgeler bile kendi silüetlerine çekilmiş; ruhlar, selamı sabahı kesip Girit’in labirentlerine göç etmişler..(Başını elleri arasını alır.) Ah, beni kim ve nasıl kurtarır?
     
                                                                         -2-

                                                               Bayan Especel

                     (Oğluna yaklaşır. Şefkatle elini onun omuzuna koyar.) Güzel çocuğum, Fabian’ım benim… Seni dualarımdan hiç eksik etmiyonım. İnancını sakın yitirme. (Tereddüt ile.) Peder Gauthier de senin çoktandır kiliseye günah çıkartmaya gelmediğinden bahsediyordu. “O”na inan, “O”, bizim için öldü. Bizler “O”nun için yaşıyonız.. Hadi ben sana kahvaltı hazırlayayım.. (Gözlerini silerek çıkar.)

                                                                      Fabian

                     (Kararsızca ortalarda yürür, sonra masasına yaklaşır, içine mark konmuş bir kitabı alır, yüksek sesle okumaya başlar.) Nasıl İyi Hıristiyan olunur? Karar, nesne’nin içinde yatar.. Bunun takdiri `içten’ olup, diğer tüm içtenselliklerden farklıdır..:Hıristiyan olmakta esas Hıristiyanlığın “ne” olduğu değil, onun “nasıl” olacağıdır.. Bu, kesin bir paradokstur ve kaderin sunacağı hiçbir veri yoktur.. Ha, ha, ha. Kaderin sunacağı hiçbir veri yok imiş. Sen çok yaşa Kierkegaard.. (Kitabı kapatır, onu tekrar masanın üstüne bırakır.)

                                                         Bayan Especel  (girer.)

                    (Elinde tepsi, içinde kahve, francala, peynir, reçel vb vardır, onları masaya teker teker koyduktan sonra, müşfik bir sesle oğluna seslenir.) Hadi benim tontonum, gel birşeyler ye de, işe boş karınla gitme!
                                                                    Fabian

                    (Dalgınca mırıldanarak, yavaş hareketlerle masaya yaklaşır, annesinin dediklerini tekrarlar, aynı zamanda ağır ağır yemeye başlar.) “Gel birşeyler ye de, işe boş karınla gitme!” (Kahvaltı ederken, arada bir durarak, Sartre’dan bazı varoluşçu sözcükleri yineleyerek, sanki anlamlarını anlamak istercesine yüksek sesle konuşur.) “İnsan, kendi kendini nasıl yaptıysa öyledir!”. Püf, ulan ben kendi kendimi mi böyle yaptım? Nalet olası babam bana liseden yüksek bir eğitim sağlayabilseydi, herhalde bu halde olmazdım.. Talihimi değiştirebilir miydim? Hayır.. Evet.. Daha güvenceli kararlar verebilseydim.. Nasıl? (Bir süre çiğnemeye devam eder.) “İnsan ne ise ondan sorumludur!”. Peki Fabian, sen kimsin ve neden sorumlusun? Biliyor musun, sen bu dünyaya tesadüfen gelmiş bir avanaksın.. (Duvarda asılı babasının portresine sanki bir tükürük savururcasına bakarak.) Bana sorumluluk öğrettin mi, ha, öğrettin mi? Ne öğrendi isem annemden öğrendim. O bana ne öğretti? Hıristiyanlık.. Sadece Hıristiyanlık.. Doğruluk, iyilik, kardeşlik.. Peki, güzel ama, tüm bunlar bana ne getirdi? Hiçbir şey.. Ben mutlu olmak istiyorum, mutlu. (Tavana, gökleri ararcasına bakarak.) Peki sen, herkesi çift çift yaratırsın da, beni niye tek yaratırsın? Sen yalnız yaşayabilirsin, çünkü Sen herşeye kadirsin, ama ben? (Çatal kaşığı masaya fırlatarak.) Öf, yeter artık, ben galiba kaçıracağım. Kafayı bir üşütmeye gör. Haydi marş, iş başına! (El çantasını ve pardesüsünü alır, hışımla çıkar.)

                                                                SAHNE: 2
                                  (Bayan Especel, Bayan Dubois, sonra Fabian)

                                                              Bayan Espesel

                    (Oturma odasında komşusuyla hasbıhal etmekte ve pirinç ayıklamaktadır. Vakit akşamüstüdür.) İşte böyle Bayan Dubois. Çok dürüst, çok temiz bir genç, ama hala kendini mutluluğa götürecek bir yol çizemedi. Aşırı hassas. Hep düşünceli.. Kızlarla da arkadaşlık kurmaktan korkuyor gibi.. Kimbilir belki beğenmezler diye düşünüyordur..Aa, hava kararıyor, ben ışıkları yakayım. (ayağa kalkar.)
     

                                                                        -3-

                                                                Bayan Dubois
                    (Yün örgüsünden başını kaldırarak.) Aman, Bayan Especel, aslan gibi genç, neden beğenmesinler? Yakışıklı, dinine de düşkün.. Eğer erkekliğinde bir kusuru yoksa, bulunmaz Hint kumaşı oğlan. Eehh, bugünün gençlerini anlamak zor, ne olursa olsun onlar bizlerden daha talihli..Ellerinde yaşamak için her türlü firsat var; tanışmalan, dışan gitmeleri daha kolay. Ama sen yine Jesus’tan ümidini kesme kardeş..

                                                               Bayan Especel

                    (Meryem Ana ya bakarak.) A kesmem kardeş, keser miyim hiç? (Haç çıkarır.) Gece gündüz dua ediyonım..

                                                               Fabian (girer.)

                    (Aceleyle girer, elindekileri fırlatır.) Oh, Allaha şükür, gün bitti, iş bitti.. (Başını sallayarak.) Benim için hayat da bitti. (Birden misafıri farkederek.) Oo, Bayan Dubois, kusura bakmayın, birden görmedim..Görmeyeli nasılsınız, Bay Dubois? Michelle de nasıllar?

                                                                Bayan Dubois

                    (Nazik bir gülümseme ile.) Oh, Bonjur Fabian, Mersi. İyiler, iyi diyelim iyi olsunlar.. Michelle Üniversite sınavlarına hazırlanıyor.. Dışarda Bon Marché‘de çalışıyor. Hayat böyle işte. Senin işler nasıl?
 
                                                                     Fabian

                    (Ortalıkta bir az şaşkınca dolaşarak.) Aa, Michelle o kadar büyüdü mü? (Eliyle yere paralel bir işaret yaparak.) Sanki daha dün Le Petit Jardin‘de onun salıncağını sallıyordum..Hey gidi günler hey, yaşlanıyoruz, yaşlanıyoruz.. (Bir an durur.) Ben, çalışıyorum.. Çalışmak.. Evet, evet, o iyi birşey.. Çok önemli.. Şey anne, ne diyecektim? (Etrafında şöyle bir döner.) Hatırlarsam yine söylerim.. (Köşedeki masayı işaretleyerek.) Ben orada biraz rölaks olayım, siz konuşmanıza devam edin, beni yok bilin..

                    (Fabian masaya oturur, gözlerini kapar, bir müddet sessizce duvara bakar. Bu arada kadrıılar aralarında fısıldaşmaya devam ederler. Fabian nihayet bir kitap seçer, yüksek sesle okumaya başlar.)
                    “Eğemen sınıfın her üyesi, hakkını Tanrı’dan almış bir kişidir, bir ‘lider’dir ve bu ‘lider’ler çocukluklarından beri dünyaya hükmetmek için gelmişlerdir..”(Kitabı bırakarak göğsünü kabartır.) Poh, ben de bir `lider’im demek.. Kimlerin ‘lideri’? (Kaşlarını kaldırır, indirir.) Ben bir `kişi’yim, yani; gerçeğin, gerçek varlığımın, hak ve hukukumun bir sentezi’yim (Kahkaha ile gülerek.) Ama ne sentez! (kitaba döner.) “Bugünün hayat şartlan, bizi, materyalizm ile idealizm arasında bir seçim yapmaya zorluyor.. Asıl hür eylem, devrimci eylemdir, yoksa bireysel ya da anarşik serbestlik eylemi değil.. Devrimci eylemde bir özgürlük, bir Varoluş Felsefesinin varsayımlan ve öncüleri vardır.. Ve devrimci, kendi salt varlığı ile bu felsefeyi yaratır!” (Başını seyircilere döndürerek.) Ben kim, devrimci kim? Kim demişti: “insanlar hürdür!”. Jean Jack Rousseau galiba. ..Ve, “Madde maddeyi ezemez.” Ben hergün eziliyorum.. Üzerlerinden traktörlerin geçtikleri tahıl taneleri gibi.. Heyhat.. (Başını eğer, sahnenin ışığı ondan, anne ve misafirine kayar.)

                                                                 Bayan Dubois

                    (Sesini yiikselterek ve öteberisini toparlamaya çalışarak.) Eh, artık akşam olmak üzere. Philip gelmeden akşam yemeğini hazırlamam gerekiyor.. Sen de bizlere pek gelmez oldun artık.. Bu pazar, kilise’den çıktıktan sonra bir araya gelsek? Ne dersin, ha?

                                                                         -4-

                                                                 Bayan Especel

                    (Oğluna doğru kasvetli kasvetli bakarak.) İnşallah, inşallah…

                                                                  Bayan Dubois

                    (Anlamış gibi göz işareti yaparak.) Evet, inşallah, inşallah.. (Genç adama.) Au-Revoir Fabian! (Yanıt alamayınca başını sallayarak çıkar.)

                                                                 Bayan Especel

                    Ben de şunları ocağa koyayım.. (Fabian’a.) Oğlum, bir yorgunluk kahvesi ister misin? (Yanıt alamayınca o da başını sallayarak çıkar.. Işıklar hafifçe söner.. Yirmi-otuz saniyelik bir sessizlik hüküm sürer.)

                                                                     SAHNE: 3
                                           (Fabian, Şeytan sonra Bayan Especel)

                    (Sessizlik ve ışıkların kararmasından bir süre sonra uzaktan trampet sesleri duyulur; Şeytan, siyah-kırmızı klasik giysisi ve bir gülümseme ile masasının başında düşüncelere dalmış Fabian’a yaklaşır.)

                                                                      Şeytan

                    (Hafifçe Fabian’ın omuzuna dokunarak.) Fabian, uyan.. Bak, ben sana yardıma geldim.

                                                                      Fabian

                    (Başını ağır ağır kaldırarak, şaşkınlıkla.) Sen kimsin? Bu acayip kılıklı adam! Sonbaharın şebnemlediği kadın dudaklarından, Neptün’ün bakire kızlarının masum öpücüklerinden nasibini almamış ben, böyle keçi sakallı, kuyruklu bir yaratığı ne yapayım? Gözlerim de hislerim gibi bana ihanet mi ediyorlar artık? (Şeytan’a dikkatlice bakarak.) Evet, eveeet.. Seni tanıdım, sen Şeytansın, Şeytan! (Bir an düşündükten sonra.) Mina’da İbrahim Peygamber seni taşlamadı mı? Her yıl, yüzbinlerce hacı adayı seni lanetlemiyorlar mı? Sen Tann’dan Kıyamet Günü’ne dek insanlan doğru yoldan çıkarmak için mühlet almadın mı? Sen, düştüğün yeri yakan bir ateşsin.. Ne arıyorsun burada? Seni kim gönderdi bana, babam mı?

                                                                      Şeytan

                    (Ciddi bir tavırla.) Sen benim kötü şöhretime aldırma.. Meyvalı ağaca taş atarar. Beni Kabe’de taşlayanlar kendi günahlarına ‘yuf’ çekiyorlar. Beni haksız yere taşladıktan sonra, tünelde ne oldu? Bazan insan kendi gazabının kurbanıdır. Bak, Cahiliye Devrinde şairler benden esinlenirlerdi. Ben Faust’a, Yahya bin Zakariyya’ya ve daha nice ululara refakat ettim. Yezidi’ler bana “Tavs-al-malaike” derler. (Onurla omuzlarını kaldırarak ve çenesini büzerek.) Ben meleklerin tavus kuşuyum.. Ben Cennetteyken onların hocalanydım.. Benden ders alan melekler, tekrar bana gelmek için on bin sene beklerlerdi. Bana secde edenler bile var şimdi.. (Sesini alçaltır, şeytani bir tavırla ve kendini acındıracak bir şekilde.) Ben niye Cennetten kovuldum, biliyorsun. Sen de, ben de Allahın kullarıyız. Ben neden Adem’e secde edeyim? Ben yalnızca Allah’a secde ederim. (gülerek.) Eğer Adem ile Havva Cennette kalsalardı, sen dahil, hiçbir insan yeryüzünde yaşayamayacaktı.. (Fabian’a arkasını dönerek, dinleyicilere hitaben.) Tabii o zaman, bu dünyada bana yapacak hiçbir iş kalmayacaktı…

                                                                         -5-

                                                                      Fabian

                    (Gözleri parlayarak.) Sahi, sen gerçeği söylüyorsun.. Peki, ne istiyorsun benden? Ben, kendi halimde, gariban bir gencim.. Dünya ile pek bir ilişkim yok.. Benim, senin pazarına sermaye olacak bir malım yok.

                                                                      Şeytan

                    (İnandırıcı bir sesle.) Ben sabahtanberi senin yakınmalarını duyup, tez elden seni görmeye can atıyordum. Sakin sakin konuşalım diye bu zamanı seçtim…  (Yapmacık bir tavırla.) Ah, ıstırap çeken yaratıklara dayanamam, sana yardıma geldim.

                                                                       Fabian

                    (Şüphe ile bakarak.) Ne? Sen mi kaldın bana yardım edecek? Sen bana nasıl yardım edebilirsin? Sen kime yardım ettin isen, sonunda o hezimete uğramadı mı? Al babamı.. 0 da seni dinledi herhalde ki, sonunda sefalet içinde öldü.

                                                                       Şeytan

                    (Gülerek.) Ama hayatın safasını da sürdü, öyle değil mi? Dört dörtlük dopdolu bir hayat yaşadı. Mutluydu, zira her istediğini yapabiliyordu. Yedi, içti, gezdi, tozdu. (Fabian’ın kulağına eğilerek.) Kadınlarla da arası çok, ama çok iyiydi. (güler.)

                                                                       Fabian

                    (Bir az duraklayarak.) Ama ben o sefaleti yaşamak istemiyorum. (Önüne bakarak.) Ben daha ne istediğimi bilmiyorum bile. Ben, ben yalnızca mutlu olmak istiyorum, evet yalnızca mutlu.. (Gülerek.) Bir az da para, tabii. Bir az da kadın.. Eh, bu kadarına da hakkım yok mu yani?

                                                                       Şeytan

                    (Gözleri parlayarak.) Elbette var, elbette. Bak, ben sana öyle bir tılsım vereceğim ki, senin hayatta arzu ettiğin kim varsa, sen, “o” olabileceksin. Hem de istediğin kez.. Seç seç al.. Bak, sana vereceğim ‘formül’ü o istediğin kişinin kulağına fısıldayacaksın, hepsi bu. Sen hemencecik ‘o’ olacaksın, ‘o’ da ‘sen’ olacak. Değiş tokuş, ama zarlar senin elinde.. Ha, iki şeyi hiç unutmayacaksın; bu tılsım çocuklara geçmez, bu bir; iki, gerçekte kim olduğunu unutmamak için kendi isim ve adresini değiştiğin her zaman, değiştiğin kimsenin cebine koyacaksın ki o zavallı da kim olduğunu şaşırmasın. Bunu sakın unutma.

                                                                       Fabian

                    (Umutla gözleri parlar.) Bu çok müthiş bir şey.. Dünyada, yerlerinde olmak istediğim o kadar çok kimse var ki.. Abra kadabra, değiştin gitti.. Pöh.. (Kaşlarını çatarak ciddi bir eda ile.) Peki, sen bana bu iyiliği niye yapmak istiyorsun? Benim gibi zavallı bir insanın bu hizmete karşılık vereceği bir şey yok ki?

                                                                       Şeytan

                    Olmasın.. Sana önceden de söyledim, benim varlığımın nedeni bu.. Devlet büyüklerinin, köşeyi dönmüş olanların hayatta hemen hemen her istediklerini şu veya bu şekilde elde edebilenlerin bana gereksinimleri yok ki! Sırasında ben onlara da yardım ettim ama bana hep nankörlük ettiler.. Onlardan bazılan bana bile pabuç giydirir, ‘şeytanın teki’dirler. Ben senin gibi tanınmamış, küçük, fakat değerli ruhların mutluluğa kavuşmaları amacını güdüyorum.. İnan bana!

    
                                                                         -6-
 
                                                        Bayan Especel  (girer.)

                    Ne oluyor Fabian? Yine karanlıkta yalnız başına oturup kendi kendine mi konuşuyorsun? Acıktın mı diye merak ettim de..

                                                                      Fabian

                    (Ürkek ürkek Şeytan ‘a bakarak.)  Şey.. anne..

                                                                      Şeytan

                    (Fabian’a hitap ederek.)  Merak etme, beni senden başkası ne görür ne de işitir.. Sakin ol..

                                                                      Fabian

                    Şey, anne.. Evet, yüksek sesle düşünüyordum.. Evet, oh, hayır, açım.. Aç değilim.. Acele etme, bana bir az daha zaman ver..

                                                                Bayan Especel

                    (Şüpheyle.) Peki, sen bilirsin.. (Başını sallayarak çıkar.)

                                                                      Şeytan

                    (Fabian’a yaklaşarak.) Bak Fabian, beni dinle. Bu, hayatta senin son şansın. Bir düşün, istediğin anda istediğin kimse olabileceksin… Mutsuzluğa son. Değiştikten sonra, kişiliğini aldığın kimsenin sorumluluklarını taşıyacağını da unutma! 0 nedenle, kendinin hayatta ’nasıl’ olmasını arzuladığın kimseleri seç. Bu gerçek Varoluşçuluk. Var olduğun an istiyorsun, istediğin müddetçe de varoluyorsun. Sen Varoluşçuluğu tümüyle benimsemek istemiyor muydun?

                                                                      Fabian

                    (Bir az dalgın.) Elbette istiyorum, elbette. Yalnız, yalnız bir az korkuyorum. Bu kadar yıl beraber yaşadığım `kendim’den vazgeçmek beni bir az ürkütüyor. Bilmem, annemi de ne dereceye dek özlerim? (Bir an duraklar.) Adam sen de! Bu kadar yıl ben `ben’ olmuşum da ne oldu sanki? Bir az da `sen’ olayım..

                                                                      Şeytan

                    (Zafer dolu bir ses tonuyla.) Aferin Fabian.. İşte akıllı insan hayatta böyle düşünür. Hem sana söz veriyorum, çok kötü bir duruma düşersen, yalnızca bir kez için yardımına gelebilirim, ama tüm seçeneklerinden sen sorumlusun. İşte sihirli FORMÜL. (Fabian’ın kulağına yaklaşır, işitilmeyen birşeyler fısıldar.) Haydi, tekrarla bana bakayım..

                                                                    Fabian

                    (Heyecanlı, fakat hayat dolu.) Peki! (Şeytanın kulağına birşeyler fısıldar, öteki, doğru gibisinden kafasını sallar.) Oh, Allahım, artık hayatta istediğim mutluluğa kavuşabileceğim.. (Yerinden fırlayarak.) Hey, açılın yollar, ben geliyorum.. (Dinç adımlarla dışarı yürürken, Bayan Especel, elinde yiyecek dolu tabaklar, içeri girmektedir. Oğlunun dinamiğine hayran, fakat hayretten donup kalmışken, Şeytan, Meryem Ana’nın heykeline alaylı bir gülüş fırlatır, o da Fabian’ın ardından çıkar.)

                                                                      – Perde iner-
                                                                               -7-

                                                                   I I.   P E R D E

                                                                               -8-

                                                                        SAHNE : 1
                                              (Fabian, Garson ve Bir Sokak Kafe’si)

                     (Perde açıldığında, tipik bir Fransız kafe ‘si göze çarpar. Şuraya, buraya serpilmiş bir iki masa, gençler konuşup gülmekte, çay, kahve ve benzeri hafif içkiler içmektedirler. Fabian sol taraftan aceleyle girer, sonra birden yavaşlar, nihayet boş bir masa seçer, kuşkulu gözlerle diğer insanları süzer. Oturduktan sonra, garsona yaklaşması için eliyle bir sinyal verir.)

                                                                          Garson

                     (Gülümser bir yüzle.) Bonjour Monsieur, içmek için ne buyurursunuz?

                                                                  Fabian

                     Şey, evet, “un cafe du lait avec le sucre, s’il vous plait!” (*)
                     (Garson uzaklaşır. Fabian, diğer masalarda oturan gençleri süzmeye devam eder ve kendi kendine konuşur.) Yok canım, bunlann hiçbirinde iş yok. Benden farklı görünmüyorlar ki? Şeytan bana bu kadar aceleci ol demedi ki.. ama.. ben.. hemen değişmek istiyorum. (Sütlü kahvesini getirmek üzere olan garsona gözlerini diker.) Hey, bu oğlan fena değil gibime geliyor.. Benden uzun boyluca, yakışıklı ve kendinden emin. Kalbim çarpıyor ama, bir denemeye gireyim bakayım.. (Garson yaklaşır, elindeki küçük tepsiyi masanın üzerine bırakır. Fabian hemen harekete geçer.) Şey, Monsieur, siz hayatınızdan memnun musunuz?

                                                                   Garson
                     (Gülümseyerek.) Oui, Monsieur; olmaması için bir gerek yok ki? Üniversiteye devam ediyonım, burada çalışıyorum, sağlığım yerinde.. ve.. Bir de sevgilim var..

                                                                   Fabian
                     (Bir az şaşkın.) Evet, evet ama, ben mutlu değilim.. Şey, bir soru: Kişiliğinizi benimki ile değiştirmek ister misiniz?

                                                                   Garson

                     (Zarif bir gülümseme ile.) Oh, no Monsieur, ne dediğinizi pek anlayamıyonım. Kendinizi pek iyi hissetmiyorsunuz herhalde Monsieur. Doktorunuza bir görünseniz iyi olur. (Korkuyla ve aceleyle uzaklaşır. Fabian, bir az kızgın ve düşkırıklığına uğramış bir hava içinde, sütlü kahvesinden acele bir iki yudum alır, homurdanarak ayağa kalkar.) Doktoruma görünmeliymişim, enayiye bak.. (Seyircilere başını döndürerek.) Ben bu işi başaramayacağım galiba. (Başını sert bir şekilde döndürerek.) Yok, hayır, başaracağım.. Şeytan bana arzunu kimseye sor demedi ki? Yapacağım ulan, hem de nasıl. (Hızlı hızlı dışarı doğru yiirüyüşe çıkar.) Hem de nasıl, bak görürsünüz.. (çıkar.)
————————
(*) ‘Bir fincan sütlü, şekerli kahve, lütfen!’
       

                                                                          -9-

                                                                   SAHNE: 2

                                                 (Maurice Poujard, sonra Fabian)

                     (Mr. Poujard yazıhanesinde, masasının başında, kafası kağıtlara gömülü harıl harıl çalışmaktadır. Arada bir, kendi kendine birşeyler homurdanır. Kapı vurulur.)

                                                                     Poujard

                     (Başını kaldırmadan, bıkkın bir sesle.) Entrez! (*)

                                                                     Fabian

                     (Girer, kendinden emin, sert adımlarla yürüyerek.) Ben sizinle görüşmek istiyorum Patron.

                                                                    Poujard

                     (Başını kaldırarak, yarı küstah bir tarzda.) Oo, sen misin? Sabah sabah yine ne istiyorsun, pısırık adam?

                                                                     Fabian

                     (Yüzünde vahşi bir gülümseme ile.) Pısırık adam ha! Sen beni bugüne kadar yanlış anlamışsın dostum, yanlış.. Ben senin aşağılayıcı tavırlanndan, burnunun büyüklüğünden, kabalığından, cimriliğinden hepsinden bıktım artık. Şimdi tüm bunları sona erdirmek istiyorum.

                                                                    Poujard

                     (Dehşete kapılır, yerinden fırlarcasına kalkar, dolaşır, Fabian’ın önüne dikilir, gözlerini onun gözlerine dikerek ve parmağını onın yüzüne doğrultarak, hiddetle.) Sen.. Sen, kendini bilmez.. Dünün çocuğu. Önceden dut yemiş bülbül gibi susardın, şimdi dilin çözülmüşe benzer, ama haddini bilmiyorsun.. Yoksa beni dövmek veya öldürmek mi istiyorsun? Ne bekliyorsun, saldırsana? (Etrafında dönerek.) Defol, defol diyorum sana.. Seni işinden kovuyorum, bu ne küstahlık? Haydi, git başımdan..

                                                                     Fabian

                     (O da sesini gitgide yükselterek, fakat kendinden emin.) Yavaş gel patron, yavaş gel, eski çamlar bardak oldu şimdi. Ben senin hakkından gelirim ama, öldürmeye tenezzül bile etmem. Bu dünya, senin gibi cimri dazlaklann cenneti olmamalı.. Sen papel babasısın, biz neredeyse açlıktan öleceğiz.. Senin modan geçti, artık sıra bende.. (Fabian, kendine şaşkın, adeta manyetize edilmiş gibi bakan patronunun yanına aceleyle sıçrar, kulağına tılsımlı sözleri fısıldar. Sahnede ışıklar şimşek gibi yanar, sönerler ve hemen açılırlar. Şimdi Patron, Fabian’ın görünümünde yerde baygın, uzanmış yatmaktadır; Fabian ise Poujard’ın görünümünde, ayaktadır. Tılsımın kudretinin müthiş etkisiyle mağrur, yüzünde vahşi bir gülümseme, yerde yatan vücuda hitap eder.)
Habis, işte senin sonun, bunu hiç beklemiyordun, değil mi, ha?.. (Elleriyle göğsüne vurarak.) Ey Fabian, muradına eriyorsun artık. Ara bakalım şu para babasını, cebinden ne çıkacak? (Fabian yere eğilir, -kendi eski görünümdeki- vücudun üzerindeki elbisenin ceplerini boşaltır, bir tomar kağıt para bulur, sevinçle haykırır. Onların ufak bir kısmını geri koyar, diğerlerini kendi iç cebine tıkar. Sonra, masaya giderek oradan hir kalemle bir kağıt parçası alır.) Unutmadan yazayım, bir ona, bir bana; zavallıyı evime göndersinler de, bari annem merak etmesin. Eveeet.. (Heceleyerek yazar.) Fa-bi-an Es-pe-cel.. 45, Rue La Bruyere, Fortunes. (Fabian, isim ve adresini yazdığı kağıtları katlayarak, yerde yatan patronunun ve kendi pantolon ceplerine koyar.)

—————
(*) ‘Giriniz!’

                                                                         -10-

                     (Fabian, bundan böyle Fabian-Poujard diyeceğiz, Şimdi Poujard’ın görünümünde; onun masasına oturur, kollarını, ayaklarını şöyle bir gerer, masanın gözlerini rastgele açar, kapar, bir kısım kağıtları yırtıp çöp tenekesine atar, yani tam bir patronluk havası içindedir. Kağıtların üzerine yeni bir imza denemesi yapar. Çekmecelerden birinde de bir puro kutusu bulur, bir tanesini alarak ağzına koyar, ceplerinde ve etrafta kibrit arar, bulamayınca da onu çöp tenekesine atar. Sonra da telefona sarılarak sekreterine hitap eder.)
                     “Allo, Mademoiselle.. Evet, ben Poujard. Ofisimde beni kimse rahatsız etmesin, telefonları da bağlamayın. Odamda bir misafırim var. On beş dakika sonra onun için bir taksi çağınp evine dönmesine yardım edin. Ben bir iki günlüğüne uzaklara gideceğim. Ha? Nereye mi? Sana ne yahu, dönünce söylerim, sana hesap mı vereceğim ben? Ne günlere kaldık yahu.”
                     (Fabian-Poujard telefonu kapar, ama yüzü birden kasılır: Elleri kasıklarına giderek acıyla ayağa kalkar.) Oo, idrarım geldi, ne keskin ağrı be.. Doğru, bu herifin kum sancıları vardı. Galiba hap da alırdı. Yandık. Nerede bu adamın hapları? ( Yerde yatan adamın üstünü başını araştırır, sonunda, ceplerinin birinde küçük bir hap kutusu bulur, sevinçle açar ve bulduğu bir hapı ağzına atar.) Ah, hap kutunu sevsinler senin.. 0o, yine de tuvalete gitmem lazım.
                     (Fabian-Poujard, elleriyle kasıklarını tutarak, yan kapılardan birinden çıkar, kısa bir süre sonra da döner. Sağ eliyle pantolonunun fermuarını zar zor çekmektedir. Yavaş adımlarla yürüyerek bir koltuğa adeta çöker.) Her yarım saatte bir, böyle helaya gidersek, çekeceğimiz var. (Yerde yatan vücuda hitaben.) Daha başka ne derdin var moruk? Dertlerini de birlikte bana sattın değil mi? Yemin ederim ki sen aynı zamanda iktidarsızdın. Öyle ya, hiç çocuğun olmadığını söylerdin.. Seni mel’un keleş seni..

                     (Fabian-Porıjard, başını iki elleri arasına alarak bir süre düşünür, arada da başını sallar, nihayet ayağa kalkar.) Evet, Monsieur Poujard, Grand Poujard.. Kalk bakalım.. Sekretere tatile gideceğini söyledin. Nereye gidersin? Hiç.. Bilmem valla.. O dır-dır Mme Poujard evdeyken sen nereye gidersin? Akşama, gözümün yaşına bakmadan benim derimi yüzer.. Oo, zaten gidemem, yarın kardiyoloğuma bir check-up’a gitmek zorundayım.. Evet, başka, başka? Evet, gideyim de bir yoğurtlu kebap yiyeyim, keyfim yerine gelsin.. Kararımı ondan sonra veririm. Oo, kebabı yersin ama, yann doktora nasıl hesap verirsin? Ya ‘perhizini bozdun’ diye beni azarlarsa? (Bir an tereddütten sonra.) Klübe gidip bir az poker oynasam? Ya kaybedersem karıya ne hesap vereceğim?

                     (Fabian-Poujard ümitsizce bir koltuğa çöker, bir müddet düşünür. Sonra yüksek sesle konuşur.) Fabian-Poujard dostum, sen herhalde yanlış bir seçim yaptın! Henüz aklın başında iken ve kimliğini kaybetmemişken…. (Heyecanla ceplerini karıştırır, önceden yazdığı isim ve adresini içeren kağıdı bulunca rahatlar, yüksek sesle okur ve tekrar cebine katlar.) Evet, henüz kimliğini kaybetmemişken yola düş, kendine başka bir yoldaş ara.. Haydi marş! (Yerinden kalkar, düşünceli bir tarzda yavaş yavaş yürüyerekten sahneyi terkederken yerdeki vücuda şöyle bir bakar, sanki geriye, ona dönmek istiyor gibidir; mamafih `hayır’ gibilerden başını iki yana sallayarak, ona bir “au-revoir ” işareti yaparak yan kapıdan çıkar.)

                                                                  SAHNE: 3
                            (Garson, müşteriler, Paul Esmenard, Fabian-Poujard)

                                                Fabian-Poujard (girer.)

                     (Bu, onun daha evvelden gelmiş olduğu kafe’dir. Ağır adımlarla ilerler ve soluyarak bir masaya ilişir. Cebinden bir mendil çıkararak alnındaki terleri siler.)
 

                                                                     -11-

                                                             
                                                                  Garson

                     (Nezaketle.) Bonjour Monsieur, Kafe’mize hoş geldiniz. Buralarda yenisiniz herhalde. Ne buyurursunuz?

                                                             Fabian-Poujard
                     (Meyus bir tavırla.) Bonjour.. Ben buradan yıllar önce geçmiş ve bir fincan sütlü kahve içmiştim. Siz çok gençsiniz, o günler daha doğmamıştınız herhalde. Bir soda lütfen.

                                                                    Garson
                     Oui, certainement Monsieur! (*) (uzaklaşır.)

                                                              Fabian-Poujard

                     (Kendi kendine konuşur.) Ulan, bu kez acele etmeyeceksin. Etrafına dikkatle bak. (bakar.) Seçeceğin adam şöyle genç, kuvvetli, pazılı, gerçekten dişli biri olmalı.. (Başını etrafta gezdirirken, genç bir kızla konuşan zarif, ince ve yakışıklı birini farkeder.) Kibar birine benzer, onu mu seçsem acaba? Hazır kızı da var yanında.. Iıhh, yok canım, ya eski Fabian gibi muhallebici çocuğunun biri ise? Acele etme, düşün bir kez daha.. (Gözleri iri yarı, pazılarında dövmeler olan, boksör eskisi olan bir gence takılır.) Onu mu seçsem acaba? Düşünceli görünüyor, problemleri mi var yoksa? Hiç olmazsa dinç ve sağlıklı gözüküyor.. Belki de bir gemicidir ve tüm dünyayı dolaşmıştır. Kimbilir her limanda ne anılan vardır. Fabian-Poujard, haydi, kararını çabuk ver, yoksa helalara taşınıp duracaksın. (Bu arada Garson sodayı getirir ve masaya bırakır. O uzaklaşınca, Fabian-Poujard bardaktan bir yudum alarak, derin bir nefes çektikten sonra, yavaş adımlarla o iri yarı, lastik suratlı adamın masasına yaklaşır.) Bonjour mon ami. (**) Masana oturup bir az konuşabilir miyiz?

                                                               Paul Esmenard

                     (Bir az şaşkırı, fakat kendinden emin ve kayıtsız bir tavırla.) Buyrun oturun.. Daha öncelerden tanıştığımızı sanmıyorum.. Benim ismim Paul.. Paul Esmenard.. (Elini uzatır, Fabian-Poujard’ın elini kuvvetlice sıkar, ihtiyarın nerdeyse gözlerinden yaş gelir.) Arkadaşlarım bana “Çalışkan Paul” derler. Yapamayacağım iş yoktur. Ne o, bir ‘body guard’a mı gereksiniminiz var, yaşlı dostum? Yüz frank peşin, elli frank günlük, masraflar da bölüşülecek. Ne dersin?

                                                               Fabian-Poujard

                     (Otururken, bir az tereddüt ile.) Şey, onun gibi bir şey, ama farklı.. Evet, size gereksinimim var, ama başka şekilde..

————
(*)     ‘Gayet tabii, memnuniyetle!’
(**)    ‘Evet, dostum!’
                                                                       -12-

                                                             Paul Esmenard

                     (Bunun “özel” bir teklif olduğunu sanarak kasılır, kaşlarını çatar.) Monsieur! Monsieur!..

                                                             Fabian-Poujard

                     Yok, yok monsieur, beni yanlış anladınız. (Cebinden bir deste banknot çıkararak.) Ben yalnızca sizinle kişiliğinizi değiş-tokuş ettirmek istiyorum. Eğer kabul ederseniz, tüm bunlar sizin olacak.

                                                             Paul Esmenard

                     (Bir az şaşkın, başını kaşıyarak.) Ama Monsieur, bu nasıl olacak, benim ne yapmam gerekecek?

                                                             Fabian-Poujard

                     (Gözleri ümitle parlayarak.) Hiçbir şey. Sen şöyle rahat rahat otur. (Cebinden isim ve adres yazılı kağıdı ona vererek.) Bu, senin yeni kişiliğin.. Oo, neydi senin ismin?

                                                             Paul Esmenard

                     Paul, Paul demiştim ya.. Paul Esmenard.

                                                             Fabian-Poujard

                     Haa… Evet, Paul Esmenard. Verdiğim kağıdı cebine koy, kaybetme. Eğer şimdi sen izin verirsen ben senin kulağına bir dua okuyacağım, hepsi bu. Kabul mü?

                                                             Paul Esmenard

                     (Hala şaşkın.) Valla bu işler bana.. yani, hani.. bir az tuhaf gibi geliyor. Ama herhalde `fun’. Aziz dostum, paraya çok ihtiyacım var.. Belki “girlfriend“im bu kez benimle evlenmeye razı olur.. Valla onun hatırı için yapıyorum. (Paraları cebine atarak.) Hadi bakalım, “blow“.

                                                             Fabian-Poujard

                     (Yavaşça yerinden kalkar, masayı döner, salak salak gülümseyen Paul’ un kulağına yaklaşır ve tılsımlı cümleyi söyler. Yine, şimşekler çakar, ışıklar söner. Tekrar yandığında, herkes, sanki hiçbir sey olmamış gibi yaşama devam eder. Eski “Paul Esmenard “, şimdi “Fabian-Poujard ” olarak sandalyasında uyuyakalmıştır. Yeni “Fabian-Esmenard “, mutlu bir gülümseme ile ve dinç adımlarla ağır ağır sokağın yolunu tutar.)

                                                                      Garson

                     (El sallayarak.) Güle güle Paul, au-revoir!

                                                            Fabian-Esmenard

                     (Cevap vermez, yalnız parmaklarıyla geriye “Peace” (Barış) işareti verir.)

                     
                                                                         -13-

                                                                   SAHNE: 4
                                                   (Marie, Fabian-Esmenard)

                     (Bu, porno magazinlerin, foto ve dergilerin sergilendiği bir dükkandır. Orta yaşlı, iri göğüslü bir kadın öteberiyi düzenlemekle meşguldür. Fabian-Esmenard içeriye fırtına gibi girer.)

                                                             Fabian-Esmenard

                     Bonjour Marie, comment ça-va? (*) (Samimi bir tavır ile yaklaşır, kadının göğüslerini şöyle bir yoklar.) Bunlar gitgide anneminkilere benziyorlar.

                                                                        Marie

                     (Bir az utangaç bir gülümseme ile.) Aman Paul, koskoca adam oldun, hala emzik peşindesin.. Geçinip gidiyoruz işte. Herkesin işi gücü seks olduğu sürece biz aç kalmayız. Sende yeni birşey var mı?

                                                             Fabian-Esmenard

                     (Konuşmaya başlarken dokunduğu döner kitaplıktan bir gıcırtı duyulur, bu onu irkiltir.) Ah Marie, bunu hala fiks etmemişsin, bu benim içimi kemiren, kötü bir ses. Sanki çocukluğumun karanlık tünellerinden birşeyler geliyor gibi.. Ne bileyim, belki annemle gittiğim kiliseden ya da… annemle babamın yatak odasından gelen bir anı gibi. Her neyse. (Porno magazininin sahifelerini karıştırarak.) Ah anam, bunlan görünce içim sızlıyor. Ah anam be, benim kız bana yüz verse, bu resimlere kim bakar?

                                                                       Marie

                     Ah Paul, Berthe çok zarif ve anlayışlı bir kız, belki sana tutkusu da var. Ama Paul, biliyorsun genç kızlar ne istiyor: Para. Bu iş böyle, paran olur seks olmaz, kız paranı yer, başkasıyla yatar.. Yook, paran yoksa, seks bir dereceye kadar işliyor.. Ah Paul, devamlı bir işin olsa, Berthe belki evlenmeye bile razı olur.

                                                            Fabian-Esmenard

                     (Cebinden bir tomar para çıkararak.) Marie, bunlara bak, bunlara.. Şey, yakın bir akrabam öldü.. Bana bir yığın miras bıraktı. Şimdi gidip ona evlenme teklif edeceğim, umarım kabul eder.

                                                                      Marie

                     (İçtenlikle.) İnşallah.. Dualarım seninle birlikte olsun..

                                                           Fabian-Esmenard

                     (Kadının göğüslerine dokunmak üzereyken ellerini geri çeker.) Benim dualanm da seninle birlikte olsun Marie. Au-revoire. (**) (çıkar.)

——————–
(*)    Günaydın, nasılsın?
(**)  Allahaısmarladık      

                                                                     -14-

                                                                SAHNE: 5
                                      (Berthe, Fabian-Esmerald, sonra Şeytan)

                        (Burası Berthe’nin yatak odasıdır. Genç kız aynasının önünde tuvaletini yapmakta, hafiften bir şarkı mırıldanmaktadır.)

                                                          Fabian-Esmenard

                        (Usul usul yan kapıdan girer, parmaklarının ucuna basa basa kıza arkadan yaklaşır, elleriyle gözlerini kapar.) Bil bakalım kim geldi?.. Kocaman sevgilin.. Müstakbel kocan!..

                                                                   Berthe

                        (Dehşetle sıçrayarak.) Sen nasıl olur da kapıya vurmadan içeri girersin? Ah melun, evimin anahtarlannı kaybettiğini söylemiştin, demek yalanmış. Seni yabani seni. Hemen, hemen buradan çık. Sana kaç kez dedim.. Benim sokak serserilerine kiralayacak vücudum yok…

                                                         Fabian-Esmenard

                        (Kırgın, fakat yine aşağıdan alarak.) Berthe, Berthe, kendine gel.. Ben seni seviyorum, sen bunu yediğin ekmek gibi biliyorsun.. Evet, arada sırada sana kaba davranıyorum, sürekli bir iş tutamıyorum ama… (Cebinden para destesini çıkararak.) Bak, bana uzak akrabalanmdan birinden, Charles Amca’dan ne miras kaldı. Artık evlenebiliriz. (Ümitle genç kıza bakar.)

                                                                   Berthe

                        (İrkilerek vücudunu gerer.) Ne? Evlenmek mi? Miras? Kimden dedin? Charles Amca da nereden çıktı? Seni katil suratlı seni, sen kimbilir kimleri mantara bastırdın da o paralara sahip oldun. Sen kimi kandırıyorsun? Ben o gözyaşlarıyla, kocalarının hapishaneden gelişlerini bekleyenlerden biri olmak istemiyorum. Evlenmek kim, sen kim. Zaten ailem ölür de, şereflerine sürülecek böyle bir lekeyi asla kabul edemez.

                                                        Fabian-Esmenard

                        (Gitgide telaşlanarak ve hiddetlenerek, genç kızı kollarından sıkıca tutar.) Berthe, Berthe, benim yüreğimi parçalıyorsun. Ben fakirim ama, şerefli bir insanım. Evet, bir iki kez kodese girdim çıktım ama bana hakaret ettiler de ondan, bunu sen de biliyorsun.. (Birden yumuşayarak ve yalvaran bir sesle.) Ben değiştim sevgilim, daha da değişmek istiyorum. Bak pilicim.. Güzelce giyinmişsin, kılık kıyafetin yerinde, kalk gidelim kiliseye, iki şahit bulup hemen evlenelim, ha güzelim?

                                                                   Berthe

                        (Silkinerek kollarından kurtulmaya çalışarak.) Bırak beni, yoksa bağıracağım.. Çek şu pis ellerini üzerimden. Seni sevmiyorum, sana inanmıyorum ve seni bir daha katiyen görmek istemiyorum. Anladın mı meşin suratlı?

                                                          Fabian-Esmenard

                        (Birden gazaba gelir, kaba elleriyle, tüm gücüyle kızın boğazına sarılır, onu yatağa çeker, boğazını sıka sıka onu boğar. Sonunda, yüzü korkunç şekil alır, bir bunalım içindedir. Yavaş yavaş ayak üstünde dikilerek, ellerine baka baka, derinden gelen ve ağlamaklı bir sesle konuşur.)
                        Ah, ne yaptım ben? Sevdiğim kızı öldürdüm.. Üstetik bir de katil oldum.. Şimdi ben ne yapacağım? Ben.. ben.. ben kimim? (Yatağın kenarına oturur, başını elleri arasına alır, düşüncelere dalar.)

                                                                     -15-

                                            Şeytan (girer), Fabian-Esmenard

                        (Klasik giysileri içinde, telaşla gelir, elini Fabian-Esmenard’ın omuzuna koyarak hafıfçe sarsar.) Hey Fabian, Fabian, kendine gel, ne oldu, bu ne hal? Cinayet bizim anlaşmamızda yoktu!

                                                          Fabian-Esmenard

                        (Başını yavaş yavaş kaldırarak, dalgın bir şekilde.) Sen, sen kimsin? Bu acayip kılıklı adam? Seni biryerlerden anılayacağım galiba.. Senin ismin…

                                                                  Şeytan

                        (Dostane bir tavırla.) Fabian, ben senin dostun Şeytan! Hatırlıyor musun? Bu maceraya beraber başlamıştık.. Bak. Yaptığın yanlış seçeneklerle kendini zor durumlara sokuyorsun, kendi öz kişiliğinden gitgide uzaklaşıyorsun. İşlediğin bu cinayetten vicdan azabı çekebilirsin.. Sen, son transformasyonda kendi ismini cebine koymağı unuttun.. Beni bile hatırlayamadın. İddia ederim ki formülü bile unutmuşsundur.. Bak Fabian, sana son bir iyilikte bulunacağım.. İşte formül.. (Kulağına formülü fısıldar.) Bundan böyle adam gibi birini seç de başın belaya girmesin. Hadi kalk, polis gelmeden buradan tüyelim.. Kütüphanede benim birkaç tanıdığım var.. Hadi oraya gidelim.. (Fabian-Esmenard ağır ağır, neredeyse şuursuzcasına kalkar; Şeytan onun koluna girer, beraberce çıkarlar.)

                                                               SAHNE: 6
           (Şeytan, Fabian-Esmenard, Bn. Marchand, Gençler, Emmanuel Fruges)

                        (Burası Üniversite talebelerinin kütüphanesidir; klasik kitaplıklar, üçbeş öğrenci ve masasında Bn. Marchand sahneyi doldururlar. Şeytan ve Fabian-Esmenard, yavaş adımlarla yan kapıdan girerler.)

                                                                 Şeytan

                        (Hala tümüyle kendine gelememiş Fabian-Esmenard’ı bir masaya oturtur.) Gel, sen şu masaya otur, ben de şöyle bir bakınayım. Merak etme, ben istediklerime görünürüm, istemediklerime görünmem. Sen de yerleşmeden önce git Bayan Marchand’dan Goethe’nin Faust’unu iste.

                                                        Fabian-Esmenard

                        (Hala Şaşkın.) Ne? Ne dedin?

                                                                 Şeytan

                         Faust, Faust. Ben de eski tanıdıklanmdan birini seninle tanıştıracağım. Haydi sen kitabı iste! (Fabian-Esmenard Bn. Marchand’a yollanır, kitabı sorar, alır gelir, masasına oturur. Şeytan da genç, yakışıklı, entelektüel birini selamlar.) Bonjour Emmanuel, beni tanıdın mı?

                                                        Emmanuel Fruges

                         (Heyecanla ayağa kalkar, Şeytanla el sıkışır.) Bonjour.. Sizinle hiç karşılaşmadık amma, ben sizi biliyorum.. Sen, benim içimdeki şeytansın. Nihayet yüzyüze gelmek mümkün oldu.

                                                                Şeytan

                         (Gülümseyerek.) Evet, oldu. Ben seni ta küçüklüğündenberi izlerim, nerelere varacaksın diye..

                                                                  -16-
                                                       Fabian-Esmenard

                         (Fabian-Esmenard, FAUST’dan bir iki parçayı yüksek sesle okumaya başlar; fakat o okurken diğer tüm oyııncular havada ‘donarlar’.)
                         “Ümide, imana ve sabıra lanet!.. Bu biçimde yaşamakta mana yok. Hayatını bir akbaba gibi kemiren derdinle uğraşmaktan vazgeç. Sen hayatta benimle birlikte yürümek istersen, memnuniyetle ve derhal senin olmaya hazırım, sana arkadaş olurum, uşağın, esirin olurum.. (Kaşlarını oynatarak hayranlığını belirtir.) Vay Şeytan vay! (Okumaya devam eder.) Önce Küçük Dünyayı, sonra Büyük Dünyayı gezeceğiz. Yeni hayatını tebrik ederim..” (Sessizce okumaya devam eder, o andan sonra, önceden havada ‘donan’ herkes, kaldıkları yerden oyuna devam eder.)

                                                                  Şeytan

                         Evet, ne diyordum? Ben seni hep izledim. Şimdi İngiliz Edebiyatının sıkıcı labirenti içindesin, biliyorum. Bir az entrikalı, örneğin bir cinayet işlemediğin halde bir cani gibi aranmaya, geçmişte yaşanmış ve birbirleriyle bütünleşmiş birkaç hayatın karmaşasını yaşamaya ne dersin? Tam senin için bir ‘challenge’ (*) değil mi?

                                                        Emmanuel Fruges

                         (Gözleri parlayarak.) Alright (**), tabii ki isterim.. Herhalde pek eğlenceli bir `venture‘ (***) olacak. Senin hikmetinden sual sorulmaz ama, bu nasıl olacak?

                                                                 Şeytan

                         Orasını sen hiç merak etme.. Gel seni bu hayat dramının kahramanı ile tanıştırayım. (Beraberce Fabian-Esmenard’ın otıırduğu masaya yaklaşırlar; Şeytan, tarafları birbiriyle tanıştırır.) Monsieur Fabian-Esmenard, Monsieur Emmanuel Fruges. (İki genç samimiyetle el sıkışırlar.) Monsieur Fabian, Monsieur Emmanuel teklifinizi kabul etmek lutfunda bulundu. Şimdi birbirlerinizin hayat kaderlerini değiş-tokuş edebilirsiniz.

                                                        Fabian-Esmenard

                         (Sevinçle.) Hay hay.. Bu işin tılsımı şu: (Emmanuel Fruges’ün kulağına eğilir ve tılsımı fısıldar. Yine gürültüyle şimşekler çakar, ışıklar söner ve yanar. Eski Emmanuel Fruges, şimdiki Fabian-Esmenard, koltukta uyuya kalmışken, Şeytan ve yeni Fabian-Fruges kolkola kütüphaneden çıkarlar.)

                                                               SAHNE: 7
                                      (Şeytan, Fabian-Fruges, sonra George)

                                                                Şeytan

                         (Değişen sahnenin ya da inen perde ile bölünen sahnenin ön kısmında, Fabian-Fruges ile kolkola yürürken birden durur, onun yüzüne hitap ederek.) Bak Fabian, bu kez, kendine layık bir kişiliği beraberce seçmekten duyduğum mutluluğu belirtmek isterim.. Kendini iyi kolla; sen şimdi, bir üniversiteli entelektüel, ince ruhlu bir delikanlısın. Bu yeni kimliğini iyi koıu, başını belaya sokma. Haydi yolun açık olsun, ben aynlıyorum. (Çıkar)
———-
(*)     ‘Meydan okumak’  
(**)   ‘Çok güzel, hemen kabul’
(***) ‘Macera’

                         
                                                                           -17-

                                                                Fabian-Fruges

                         (Telaşla.) Dur Şeytan, dur. Seni bir daha göreceğimi sanmıyorum. Ayrılmadan evvel bana tüm bu olup bitenlerin bir yorumunu yapar mısın? Örneğin dünya, hayat nedir? Ben kimim? Benim bu ‘değişmek’ gereksinimim nereden geliyor? Kendi gerçek kimliğimden bu denli kopmakla nereye gidiyorum? İşlediğim cinayetin gerçek sorumlusu kim ve bu nasıl ödenecek? Tüm bunlar beni korkutuyor…

                                                              Şeytan (kapıda!)

                         (Filozofane bir eda ile.) Senin problemin  h a s e t; çocukça, doymak bilmeyen bir haset! Büyük Nietzsche: “Her insanın içinde oynamak istiyen bir çocuk vardır” demişti. Victorian zamanlarda çocuklar hep kadınların bakımına bırakılmışlardı, zira erkeklerin ‘yapacak başka işleri’ vardı. Bohemian zamanların motto’su ise, çocukluk devrinin labirentlerinde fosilleşmiş hırs, arzu, haset ve ihtirası, eğlenceyi, duygusallık ve hor görmeyi yeniden tatma ve bunu bir yaşam tarzı yapma. Bu bir oyun ve ‘haset’, anahtar sözcük.

                                                               Fabian-Fruges

                         Peki, anlamaya başlıyorum, ama ben niye arzularımı, ihtirasımı başka yollarla ifade yerine bu yolu seçtim?

                                                                    Şeytan

                         İnsanoğlu, kendinin kişisel gelişiminde, türünün tarihsel gelişiminin hem muhafızıdır ve hem de, ileriye dönük davranışının ikilemini yaşamakla yükümlüdür. Bu arada gerekli mütasyon yapamayan, ortama uyum sağlayamayan nesiller ortadan kalkar. Anne rahminden başlayarak insanı çevreleyen, baskı yapan, hasete sürükleyen, kısaca bu denli bir yaşam mücadelesine zorlayan dış dünyaya uyum, bir tür metamorfoz’dur. Sen bu seçeneği kullanmasaydın, yani metamorfozlara girmeseydin, dünyaya uyum sağlayamayacaktın, olası, yaşamına devam edemeyecektin… Sen, benim sana sunduğum bir tılsım sayesinde, yalnızca zaman elemanını manipüle ederek, normalde mümkün olamayacak birçok yaşamlan, hemen hemen aynı anda, karmaşa olarak yaşıyabiliyorsun.. Hepsi bu kadar.. Haydi, Allahaısmarladık… (Ardına bakmadan hızlı adımlarla uzaklaşır.)

                                                              Fabian-Fruges

                         (Düşünceli). Yarabbi, tekrar hissedebilmek ne güzel.. Fakat bu kadar değişimlerin faturası sonda neye mal olacak? Şimdi hayatı daha iyi anlıyabiliyorum sanıyorum. Beni kim sevdi? Babam mı? Hiç sanmıyorum.Ya annem? Belki evet; ama, Schiller gibi “Dünyanın mutluluğunu yaşadım, zira yaşadım ve sevdim” diyemem. Luther demiş: “Sevgi, Tannnın timsalidir.” Peki ben Tannya inanıyor muyum? Belki evet. Peki, benim Şeytana uymam acaba Tanrının gücüne gitmiş midir? Bilmem, buna cevap veremem. Gücenmiştir herhalde, çünkü çoktandır Kiliseye gitmedim. Zavallı anneciğim. Kiliseye gittiğim günlerden birinde papaz demişti: “Her kim ki Tanrıyı içinde hisseder, o kimse Tanrı için bir sevgidir.” (İçini çekerek.) Ben o ışığı çoktan kaybettim. Bana şimdi ne olacak? Sevgiye çok gereksinimim var.. Anneme de artık dönemem, zira onun ‘Yeni Fabian’ı var. Acaba ne yapıyorlar? (Kısa bir düşünme süresinden sonra.) Dresden demiş, “Sevgi, sevginin ödülüdür!” Ben o ödülü hiçbir zaman alamadım. Belki de hiçbir zaman layık olmadım ona… (Deprese bir hava içinde düşüncelere dalar.) Evet, ben şimdi ne yapayım? Ah, çocukluğuma yeni baştan bir başlayabilseydim, doğru yolu bulabilir miydim acaba? Bilmem. Zaten ben hiçbir zaman, hiçbirşeyden emin olmadım. Bu yeni duyarlılıkla kendimle nasıl yaşayacağım, bilmem…

                                                             George (girer.)

                         (Sahnenin bir tarafından, küçük bir erkek çocuk, elinden kaçırdığı topu yakalamak için içeri koşarak girer; onu yakalar, yere çeler, yine kaçırır, yine yakalamak isterken Fabian-Fruges onun topu yakalamasına yardım eder. Çocuk bir ‘Merci.. Bonjour!’ (*) çeker ve uzaklaşmak ister.)

————
(*) ‘Teşekkürler. İyi günler…’

                                                                       -18-

                                                              Fabian-Fruges

                         (Gözleri parlayarak ve çocuğu kaçırmaktan korkarak.) Oh, bonjour mon petit (*). Bana bir az yaklaşır mısın? Seni yakından tanımak istiyorum. Adın ne senin?

                                                                   George

                         (Ürkek ürkek yaklaşarak.) George, Monsieur; Georgie derler bana.

                                                             Fabian-Fruges

                         Okey, Georgie, kaç yaşındasın sen?

                                                                  George

                         Exactement (**) altı, Monsieur.

                                                             Fabian-Fruges

                         Aman ne güzel. Tabiidir ki senin bir annen bir de baban var. Herhalde minicik bir kızkardeşin de vardır, kendini yalnız hissetmiyorsundur. (George yine topu elinden kaçırır, onun ardından sahrıeden bir süre için uzaklaşır. Fabian-Fruges kendi kendine konuşmaya devam eder.) Acaba? Yok canım, hakkım yok.. Ailesi ne yapar sonra? Yook, masum bir çocuğun kimliğini çalmaya hakkım yok. Yooo, yapamam.. (Kaşlarını çatarak.) Niye yapamazsın? Kim ne kaybedecek? Çocuk da benim gibi iyi tahsil yapmış bir delikanlı olur çıkar.. Tannm, bana bu şansı ver. (O anda George yeniden topla oynaya oynaya içeri girer. Ona seslenir.) Georgie, sen kiliseye gider misin?

                                                                   George

                         Oui monsieur, chaque dimanche. (***) Annem babamla.

                                                           Fabian-Fruges

                         Güzel, çok güzel. Sabah akşam ‘prayer’ini (****) söyler misin?

                                                                   George

                         No monsieur, yalnız yatarken.. Sabahları ben topumla oynarım.

                                                           Fabian-Fruges

                         Tabii, çok güzel. Çocuklar, oynamak için yaratılmışlardır. Bana bir az daha yaklaşır mısın? Ben senin kulağına bir ‘Sabah Duası’ mırıldamak istiyorum, çabuk büyürsün…
————–
(*)       ‘Günaydın küçüğüm’
(**)     ‘Tam tamına’
(***)   ‘Evet efendim, her pazar’
(****) ‘Duanı’

                                                                       -19-
                                                                    George

                         Certainment monsieur (*). (Çocuk yaklaşır, Fabia-Fruges onun kulağına malum tılsımı fısıldar. Çocuk merakla dinler, sonra, hiçbir şey olmamış gibi.) Garip bir ‘prayer’ monsieur, hiç duymamıştım. Doğrusu, hiçbir şey anlamadım.. 0o, annem artık merak eder.. Adieu monsieur. (**) (Topunu seke seke uzaklaşır.)

                                                              Fabian-Fruges

                         (Üzgün bir tavırla.) Eyvah, formül iştemedi. Evet, evet, şimdi hatırladım, Şeytan bana çocuklara geçmez demişti, hay Allah, nasıl da unuttum. Epey umutlanmıştım da. Ah, o masum çocukluk.. Ee, şimdi ne yapacağım? Ben bu hassas kişiliğe sonsuza dek mahkum mu kalacağım? İşlediğim cinayetin bedelini nasıl ödeyeceğim? Zavallı Esmenard acaba şimdi ne düşünüyor? Kafam kanşıyor, bir az parkta dolaşayım, yoksa kafayı üşüteceğim (Sakin adımlarla çıkar.)

                                                                SAHNE: 8
                                            (Fabian-Fruges, Oscar Camille)

                         (Bir park sahnesi. Şurada burada öbek öbek ağaçlar ve bir iki bank sergilenirler. Sıralardan birinde Oscar Camille, kendi başına oturmakta ve gazetesini okumaktadır. Fabian-Fruges yavaş yavaş yürüyerek gelir, etrafına bakınır, sonra onun yanına oturur. İki genç bakışır, ama selamlaşmazlar.)

                                                              Oscar Camille

                         (Gözlerini gazeteden kaldırmaksızın bir eliyle cebinden sigara çıkarır, kibrit arar bulamaz, yanındakine dönerek.) Pardon, ateşiniz var mı?

                                                             Fabian-Fruges

                         Malheureusement (***) monsieur, sigara içmem.

                                                             Oscar Camille

                         (Sigarayı tekrar cebine koyarak.) Aman ne iyi, bahane oldu da içmem bari. Kendi kendini zehirleme enayiliğinden başka bir şey değil. (Gazeteye bir iki göz atar, katlar.) Enflasyondan başka kötü haber yok.. İşsizlik de caba…

                                                            Fabian-Fruges

                         İş mi anyorsunuz?

                                                            Oscar Camille

                         (Bezgin bir sesle.) Yaa, insan yeni evli olunca böyle oluyor. (Ezilerek.) Hoş, eski evli olsan ne yazar. Eskisi gibi yalnız olaydım, kolaydı. Nerde akşam orda sabah. Ama şimdi kazın ayağı farklı. Üstelik de kuzenim bizlerle birlikte oturuyor, okulu yeni bitirdi, o da iş arıyor… Zor günler monsieur… Birşeyler yapmamız lazım, yoksa evin faturalannı ödeyen dayımın, daha doğrusu hanımın dayısının dilinden çekeceğimiz var. Ya siz ne yapıyorsunuz monsieur?

———-

(*)     ‘Hay hay efendim’
(**)   ‘Allahaısmarladık efendim’
(***) ‘Maalesef’

                                                                       -20-
                                                              Fabian-Fruges

                         Ben Üniversiteye devam ediyorum… (Gülümseyerek.) Bu demektir ki hala ailemin eline bakıyorum…
                        (Camille başını sallayarak bir gülümseme ile tekrar gazetesine döner. Fabian-Fruges yerinden kalkar, sahnenin önüne gelir, seyircilere kah önünü, kah yanını vererek yüksek sesle düşünür.) Şansımı yitirmeden, tüm kimliğimi kaybedip keçileri kaçırmadan önüme gelen bu fırsattan istifade edip yararlanayım bari.. Şansımı son kez denemek istiyorum… Halen elinde işi yok ama, aklı başında bir adama benziyor. Karısı, yeğeni, dayısı, kısacası yakın bir ailesi var. Böyle nimet bir daha nereden elime geçecek?  “Courage mon ami, courage!” (*) (Yavaşça yerine döner, eski yerine oturur. Bir süre düşünür gibi görünür, sonra ani bir kararla, cesaretli bir sesle Camille’e hitap eder.) Şey monsieur, isminiz neydi sizin?

                                                           Oscar Camille

                         Oscar Camille. Bana ‘Fedakar Oscar’ derler…

                                                           Fabian -Fruges

                         Benimki de Fabian, Fabian-Fruges.  Enchanté. (**)  (İki genç el sıkışırlar. Fabian-Fruges’ün yüzünde zoraki bir gülümseme belirir.)  Şey, aklıma çok acayip bir nükte geldi, bunu kulağınıza fisıldamama izin verir misiniz?

                                                            Oscar Camille

                         (Bir az  şaşkın.) Ya öyle mi? Neymiş bakalım, söyleyin…

                                                            Fabian-Fruges

                         Şu işte. (Oscar’ın kulağına şifreyi fısıldar. Yine gürültülerle ışıklar söner, yanar. Şimdi o, eski Fabian-Fruges’ün görünümünde uyuya kalmıştır. Fabian-Fruges, Şimdi yeni Fabian-Camille, dudaklarında mutlu bir gülümseme ile ayağa kalkar.) Elveda dostum. Uyanınca ne iş, ne güç, ne de evlilik problemleri. Artık ensende boza pişirecek bir dayın ve devamlı hesap verecek karın da yok. Au-revoir (***). (Elini sallayarak sahneden çıkar.)

                                                                SAHNE: 9
                             (Elise, Stephanie, Fabian-Camille, sonra Emile Courier)

                         (Elise’ in yatak odası. Genç kız aynanın karşısında, iskemlesine oturmuş, tuvalet yapmaktadır. Ablası Stephanie ayakta, ona sitem etmektedir.)

                                                                Stephanie

                         Elise’ciğim, sana bugünlerde birşeyler oldu. Artık sırlannı benimle paylaşmaz oldun. Benzin sapsarı, adeta yemekten, içmekten kesildin. Aşık mısın nesin?
————-
(*)     ‘Cesaret dostum, cesaret’                     
(**)   ‘Tanıştığımıza memnun oldum’
(***) ‘Tekrar görüşmek üzere’

                                                                    -21-
                                                                    Elise

                        (Bir az üzgün, fakat yüzünü saklayarak.) Bilmem.. Belki.. Kesin emin olsam senden başka kime söyleyeceğim? Bilmem, daha yorumunu doğru dürüst yapamadığım birşeyler var. (Saçlarını alttan okkalayarak.) Ben güzel miyim abla?

                                                               Stephanie

                        (Çok emin bir sesle.)  Şöylediği şeye de bak. (YakIaşır, kollarrnı kardeşinin boynuna dolar.) Elbette güzelsin… Keşke Venüs sana olduğıı kadar bana da gülümseseydi. Sen eve kapanıp kalacağına, dışarıya çıkıp gençliğinin, güzelliğinin mutluluğunu yaşamalısın. Biliyorum, iş bulmak zor ama, niye eski işindeki arkadaşlarını aramıyorsun?

                                                                   Elise

                        (Bezgin bir sesle.) Bilmem… Canım istemiyor..

                                                 Fabian-Camille (girer.)

                        (Fırtına gibi eserek, eşi Stephanie’ye.)  Hello, şekerparem!.. (Yanaklarından öper.) Bütün evi aradım, seni nihayet burada bulabildim. (Elise’e hitaben.)  Sen nasılsın cennetlerin kuğusu?

                                                                   Elise

                        (Hislerini belli etmemeye çalışarak.) İyiyim Oscar… Herzamanki gibi aynanın önündeyim işte…

                                                              Stephanie

                        (Kocasına hitaben.)  Sen bütün gün nerdeydin? Merak ettim…

                                                           Fabian-Camille

                        Hiiiç.. Parka gittim. Gazetede iş ilanlarına baktım, hiç de uygun birşey yok.. (Yüzünde garip bir gülümseme ile.) Orada çok ilginç bir adamla karşılaştım. Bana garip bir teklifte bulundu.

                                                               Stephanie

                        (Endişe ile.) Ne teklifi?

                                                          Fabian-Camille

                        (Yüksek sesle gülerek.) Yok canım, merak edilecek birşey yok… Kirli bir iş teklifı değil. Bana, kişiliklerimizi değiştirmekten bahsetti.

                                                              Stephanie

                        O da ne demek? Kaçığın biri herhalde…

                                                         Fabian-Camille

                        (Sinsi bir gülümseme ile.) Hiç sanmam. Herhalde hayatından, kaderinden mutlu olmayan biri.. Zira bana ‘eğer ben sen olaydım’ gibilerden birşeyler söyledi.  (Karısını kolları arasına tekrar alarak.) Yani, böylece sana hazırdan sahip olacaktı.

                                                                      -22-
                                                                 Stephanie

                        O herif cidden kaçırmış… Çocuklar, ben aşağıya yemeği hazırlamaya gidiyorum… Sonra siz de gelirsiniz.. Chia! (*) (çıkar.)

                        (Stephanie çıktıktan sonra ortaya bir sessizlik çöker. Fabian-Camille genç kızı aynadan sevgi dolu gözlerle dikiz etmektedir. Nihayet dayanamayıp Elise’e yaklaşır.)

                                                            Fabian-Camille

                        Sen çok güzel bir kızsın, Elise…

                                                                   Elise

                        (Utangaç bir tavırla.) Sen de çok yakışıklı bir erkeksin, Oscar. Stephanie çok talihli bir kadın.

                                                           Fabian-Camille

                        (Kızın oturduğu sandalyaya arkadan yaklaşarak ellerini yarı iskemleye, yarı onn omuzlarına koyarak.) Evet ama, keşke hayatımı ben seninle paylaşsaydım.. Ah senin gözlerin.. Bir hayat var o gözlerde…

                                                                    Elise

                        (Hemen yerinden fırlayarak, memnunlukla kızgınlık arası bir sesle.) Oscar, bunu bana nasıl söylersin? Evet, sana hayranlığımı, belki de tutkunluğumu saklayamam ama.. (Gözyaşları içinde.) Bu, Stephanie’ye ihanet olur.. Beni buna zorlama.. Keşke buna bana hiç söylemeseydin! (Fırlayarak odadarı çıkar.)

                                                            Fabian-Camille

                        (Hüzünlü bir eda ile yatağın kenarına ilişir, yüksek sesle düşünür.) Hoppala, bir çuval inciri berbat ettin yine. Gül gibi bir karın var iken, yeni tomurcuklanan genç bir kızdan sen ne istersin? Be Fabian, veyahut her kim isen, sen ne sevgi fıkarasısın böyle? Gidip özür mü dilesem acaba? Yok öyle şey, sen bir erkeksin, ne diye özür dileyeceksin? Kızın zaten bana bir meyli olduğu meydanda.. Sevgi gözlerinde okunuyordu. Ah, ne gözlerdi onlar, Elise’in gözleri.. Bir hayatın hikayesi gizli onlarda.. (Başını elleri arasına alır, bir süre düşünür, sonra birden canlanarak.) Şimdi ne yapmalıyım ben? Elise ile metamorfoza ne dersin? Aa, deli olma, hiçbir kez bir kadınla değişmek istememiştim.. Ama neden olmasın? Onun o anlamlı gözlerinden hayatı içebilsem.. Fakat kız olunca tüm erkekler bana peşkeş çekmez mi? Yook, anam, sen bu sevdadan vazgeç… Peki ne yapacağım şimdi? Şeytan yahut Tanrı, ne olur, biriniz bana yardıma getin!. Elise’e bir tür aşkımı ifade ettikten sonra, Stephanie’ye nasıl dönerim? Yine yalnızlığın, sevgisizliğin ve ölümlülüğün nemli, ürpertici ellerini ruhumda hissediyorum… İçim eziliyor… En iyisi bu diyardan gitmek. (Başını örıüne eğer.)

                                                        Emile Courier (girer.)

                        (Elise’in çıktığı kapıdan hışımla girer.) Sen ne yaptın da Elise’i yine ağlattın, ha? Ne istersin o kızdan be sakar adam? Muhakkak onunla alay etmişsindir. Kazık kadar herif olmuşsun, hala adam olamamışsın. Baldızına sataşacağına git kendine bir iş bul da, bu eve bir az ekmek getir!

—————-
(*) ‘Yine görüşmek üzere’

                                                                         -23-
                                                               Fabian-Camille

                        (Kızgın, o da hışımla yataktan fırlayarak.) Emile dayı, kendine gel, kendine.. Ben sana şimdiye dek boş yere saygı göstermişim. Sen kendi salaşlığına bak da, bana dalaşma..  Sen kızlara hamilik edeceğine git de nhtımda hamallık et.. Sen ancak o işe layıksın.. Artık ben senin hakaretlerine tahammül edemem. Burası senin evinse ne yapalım, sana kul köle mi olalım yani? Zamanında biz de ekmek getirdik ve sen de zıkkımlandın ondan. Çok nutuk atarsan böyle, ben de çeker giderim, anladın mı hımbıl adam?

                                                                Emile Courier

                        (Hiddetinden kıpkırmızı, ayakları üstürıde tepinerek.)  Sen, sen, nankör adam! Yezitlerin yeziti! Sen benim gonca gibi Stephanie’mi kurumuş sovana döndürdün.. Daha nişanlandığınız gün ben senin ne matah olduğunu anlamıştım ama, ne yaparsın ki kız gönlünü vermişti bir kez.. Ah melun seni, ah! (Yumruklarını sıkarak çıkar.)

                                                                Fabian-Camille

                        (Yaptığından memnun, sırıtır.)  Oh olsun kerataya! Ona ne zamandanberi verip veriştirmeyi planlıyordum, oh olsun.. Ee, artık evi terketme anı geldi…

                                                                  – P e r d e –

                          
                                                                        -24-

                                                            I I I.   P E R D E

     
                                                                        -25-
 
                                                                  SAHNE: I
                                                (Fabian-Camille, sonra George)

                                                             Fabian-Camille

                         (Fabian-Camille, Emile Camille’ye rastladığı parkta aynı banka oturmuş, bir sandviç dişlemektedir. Düşünceli bir tavrı vardır, lokmalar arasında da kesik kesik konuşmaktadır.) Bu park.. Bu park bana birşeyler anımsatıyor gibi.. Sanki buraya önceden gelmişim gibime geliyor.. (Isırdığı sandviçe bakarak.) Ben seni niye dişliyorum? Yalnızca açlıktan mı, yoksa bir sevgi nesnesi diye mi? Tıpkı annemin memesi gibi.. Iııh, annemin memesi. (Kalan ekmek parçasını yere atar, ayağıyla çiğner.) İşte bu, hepsi bu.. (Bir az daha düşünceli ve konfüze.) Ben.. Ben kimim? Bana ne oldu yahu? Her ne bahasına olursa olsun, esas kimliğimi bulmak, ona dönmek istiyorum.. Benim vücudum neye benzerdi? Bilmem valla. (Eliyle işaretler yapar.) Şöyle birşey. Nasıl birşey? Hiç valla.. Gözler? Aa, Elise’in gözleri.. Niye onlar o kadar çekici idiler? Onlara baktıkça sanki Narkisus’un suda kendine aşık olduğu hayali görür gibi olmuştum.. Tamam, buldum, onlar benim gözlerimdi, evet benim.. Ya vücudum, ya ruhum nerelerde?

                                                              George (girer.)

                         (Sahnenin bir ucundan elinde top, seke seke gelir, bankta oturan Fabian-Camille’e bir bakar, sanki onu hiç görmemiş gibi oyununa devam eder.)

                                                              Fabian-Camille

                         (Çocuğa dikkatli dikkatli bakarak.)  Sen.. Sen.. Ben seni biryerlerden tanıyorum galiba.. Adın ne senin mon-petit‘?

                                                                     George

                         (Topu elinde sımsıkı tutarak.)  İsmim George, monsieur, Georgie derler bana. Ben daha evvel sizinle tanıştığımı sanmıyorum. Şey, sizin isminiz nedir Monsieur?

                                                              Fabian-Camille

                         (Şaşkın.) Şey, benim ismim.. Benim ismim.. Fa-bi-an.. Evet, Fabian, fakat soy ismim ne? Ooh, hatırlayamıyorum. Beni önceden görmediğine emin misin?

                                                                     George

                         (Bir az ürkek.) Oui monsieur, eminim.. Yediğim ekmek gibi.. Annem beni bekliyordur.. Adieu monsieur.. (Topunu seke seke sahneyi terkeder.)

                                                               Fabian-Camille

                         (Ellerini ceplerine daldırarak birşeyler arar, bulamayınca endişelenir.) Tuh, canına yandığımın. Son iki kez değişirken isim ve adres yazmayı unutmuşum.. Ne yapacağım ben şimdi? Ormanda kaybolmuş ürkek bir ceylan gibi hissediyorum kendimi.. Hangi izleri, ekmek kırıntılannı izleyip de aydınlığa kavuşacağım? Nereden başlamalı? (Kendine hitap ederek, kat’iye yakın bir sesle.) Haydi yürüyüşe çık bakalım, marş. Herhalde biryerlere varacaksın. (Ayağa kalkar, etrafına bakınır, ağır adımlarla, düşünceli bir tarzda yürümeye başlar.)

                                                                        -26-

                                                                   SAHNE: 2
                             (Bn. Marchand, Kütüphanedeki gençler, Fabian-Camille)
                       -Bu sahne, daha önceki Kütüphane sahnesinin tıpatıp aynısıdır-

                                                              Fabian-Camille

                         (Ürkek adımlarla yan kapıdan girer, talebelerin yüzlerine teker teker bakar, sanki tanıdık birini arıyor gibidir.) Bu kütüphane.. Bu yüzler.. Evet, birşeyler var burada benim önceki varlığımı hatırlatacak.. Belki beni tanıyan birini bulurum.. Bulur muyum acaba? Hafiza kırıntılarım bana geçmişte, hayatımın bir parçasını burada paylaşmış olabileceğini duyumsatıyor.. Ya Rab, şu ‘hayat’ denen şey ne garip! O sanki bir rüya ve ben, geçmişin rüyası içinde, geleceği arzuluyorum… Hayat.. Sanki ölümsüzlüğün çocukluk devresi… Ve ben, yeniden gelişmek, ama bu kez ıstırapsız, işkencesiz büyümek istiyorum.. Kendi enkarnayonumu kendim yaratmak istiyorum.. Diğer ruhlarla pekişmek istiyorum. Ama, ben herşeyden evvel kendimi bulmalıyım.. Ölümüm bahasına da olsa.. Haydi aramaya devam! (Canlı adımlarla kütüphaneyi terkeder.)

                                                                     SAHNE: 3
                             (Fabian-Camille, Berthe’nin oda penceresi, Polis, birkaç kişi)

                                                                Fabian-Camille

                         (Kalabalığa arkalarından yaklaşır.. Herkesi yararak pencereden içeri bakar. Ürkek ve düşüııceli bir tarzda.)
                          Bu kadın da kim? Polis de var.. Bir kaza mı oldu acaba? (Endişeli bir sesle.) Evde olduğuna göre, cinayet mi acaba? Yalnız bir kadını kim öldürebilir? Ben? Yook canım, ben öyle bir insan, bir katil olamam. Tanımadığım bir kadını ben niye öldüreyim? Peki bu içimdeki suçluluk hissi nereden geliyor?  Stephanie’yi bıraktığımdan mı acaba? Yook, bu çok daha ağır bir his.. (Düşünceli bir tarzda.) Bir ses içimde sanki bana burada daha öncelerden var olduğumu anımsatıyor gibi.. Tıpkı parkta ve kütüphanede hissettiğim gibi.. “Fabian”ın ötesinde ben kimim? Polise sorayım desem, o benden şüphelenecek.. Zaten garibanın biriyim, şüpheleri boş yere üstüme çekmeyeyim… (Kısa bir duraksamadan sonra.) Gitgide yozlaşan ayaklanm, çoktan yıpranmış zihnimin ve düşüncelerimin ağırlığı altında eziliyor. Ruhum; sanki geçmiş baharlann şebnemlerinin buzlaşmasından ötürü, yaz’ımı göremeden, sonbahar’ımdan yine kış’ıma yönelmiş; kader, yörüngesinde evrensel seyrini yapmakta.. Ah ruh, sen yaşam ateşinin bir kıvılcımısın, fakat benim kıvılcımlarım sönmek üzere. Ben seni bu dünyada sonsuza dek benimle birlikte yaşayacak bir misafir olarak görmüştüm. Sen ise, ölümsüzlüğü yaşamak için evine, ilk sahibine dönmek istiyorsun. Öyleyse yürü bakalım, sahibini bulacağız… (Ağır ağır çıkar.)

                                                                    SAHNE: 4
                                        (Fabian-Camille, Porno Dükkanı, Marie)

                                                               Fabian-Camille
                          (Ağır ve şaşkırı adımlarla, çevresine bakaraktan içeri girer, bir köşede meşgul olan Marie’nin bakışlarıyla karşılaşınca.) Şöyle bir bakabilir miyim, madame?

                                                                       Marie

                          (Yerinden ‘tüm vücuduyla’ kalkarak.) Elbette bakabilirsiniz, Monsieur.

                                                                        -27-

                                                              Fabian-Camille

                          (Kadının iri göğüslerine uzun uzun bakar, parmakları, avuçları içinde kıvranmaktadırlar.) Baktıklarıma şöyle bir dokunabilir miyim madame? (Alçak bir sesle.) Ah, anamınkiler gibi…

                                                                      Marie

                          (Bir az tedirgin, mamafih göğüslerini gererek.) Açık olanlara bakabilirsiniz monsieur, ama kapalı videolara ve paketlenmiş materyale lütfen dokunmayın. (Yerine oturur.)

                                                              Fabian-Camille

                          (Öteye beriye dokunarak dolaşır.. Porno resimlere hayretle bakar. Döner kitaplıklara dokunduğunda, Perde 2, Sahne 4’deki gıcırtı yine oluşur. O bundan birden irkilir.) Ah bu gıcırtı, bu içimi tırmalayan gıcırtı. Bu bana sanki daha öncelerden yaşadığım ve pek de hoş olmayan anıları anımsatıyor.. Ah bellek, zihinsel hazinelerin saklandığı kutsal tapınak, lütfen bana kapılarını aç, bağrına bas. Sana herzamankinden fazla gereksinimim var. Bana kapris yapma, esirin olayım, görünmez zincirlerle birbirlerine sanlmış ve zaten yaşanmış alınyazımın fosillerini sergile bana.. Sergile ki bu sırrımı çözebileyim.. (Marie’ye hitap ederek.) Madame, benim ismim Fabian, soyadımı hatırlamıyorum. Acaba bana yardım edebilir misiniz? Şu kitaplığın gıcırtısını hatırlıyonım.. Siz beni burada hiç gördünüz mü?

                                                                    Marie

                          (Bir az endişeli.) Oh mon Dieu (*). Evet, o kitaplık çoktandır gıcırdıyordu ve bir genç, ama size hiç benzemeyen bir genç de ondan şikayet etmişti.. Ama sizi hiç hatırlamıyorum.

                                                           Fabian-Camille

                          (Heyecanla.) Kim, nasıl, nasıl bir genç? İsmi neydi onun?

                                                                    Marie

                          Şey, Paul, evet Paul. Ama o çok iri yarı; kolları dövmeli bir gemici… Birkaç gündür de görmedim. Monsieur, eğer arzu ederseniz, sokağın hemen bitimindeki Polis İstasyonuna bir başvurun.. (Anlamlı bir gülümseme ile.) Malum, onlar bizi daima kontrol ederler.

                                                            Fabian-Camille

                          (İrkilerek.) Polis mi, o ‘non’, ben kendim bulacağım.. Pardon madame.. (Aceleci adımlarla arkasına bakmadan çıkar.)

                                                                 SAHNE: 5
                     (Fabian Especel, Bn. Especel, Fabian-Camille, sonra , Şeytan)

                          (Fabian’ın orijinal evi. Sahne ortadan, bir büyük ve bir de çok küçük iki bölüme ayrılmış olup, arada tahtadan bir kapı bulunmaktadır. Soldaki yarıda Fabian Especel, yatağında derin bir uykuda, sanki koma’da yatmaktadır. Yatağın etrafında kandiller yanmaktadır. Bn. Especel, yatağın başucunda çömelmiş, elindeki İncili okumaktadır. Işıklar yarı sönüktür. Anne, arada sırada elini Fabian’ın alnına değdirmekle ve ağzına su damlatmaktadır.)
———–
(*) ‘Aman Allahım’

                                                                          -28-
                                                               Bayan Especel

                          Ulu Tannm.. Bana yavrumun ruhunu bağışla… Son üç gündür eve getirildiğindenberi kendini bilmez bir halde yatıyor.. Sen Ulu Tarı, Yaratıcı, Gözlemci, Tanık ve Sahip… Eminim, onun ruhu sana yücelmekle en yüksek mertebeye ulaşacaktır.. Ama, ama.. (Gözyaşlarını silerek). Ben yine Senin onu bana bağışlamanı arzu ederim. O benim bu dünyada tek varIığım.. O bir bebek kadar sessiz ve masumdu. (Başını öne eğerek.) Artık başka hiçbir dileğim olmayacak Senden, yaşadığım sürece…

                                                               Fabian-Camille

                          (Sahnenin sağ yarısından ağır ağır ilerlemekte, sol eliyle de kalbini tutmaktadır. Çok heyecanlıdır. Etrafa göz gezdire gezdire, şuraya buraya el süre süre ara kapıya yaklaşır. Bir an durakladıktan sonra ara kapıya ulaşır ve onu  parmağıyla tıklatır.)  Fabian, Fabian.. Bak ben geldim sana.. Sana emanetini teslim etmeye geldim…

                                                               Fabian Especel

                          (Yattığı yatakta gözlerini yavaş yavaş açar, şaşkınlık ve aynı zamanda göze görünür bir sevinç içinde yatağında doğrulur, oturur. Ses yineler: “Fabian, Fabian, bak sana geldim sana.. Sana emanetini teslim etmeye geldim.” Anne de, dualarının kabul edildiği inancında, sevirıç gözyaları döker, oğlunun iki yanaklarından öper. Ancak, Fabian onu hissetmez bile. Uyur gezer gibi, hafıf bir sesle, gözleri kapıya dikili, konuşur.) Bu ses.. sanki benim sesimin gölgesi ve ruhumun yankısı.. O yankı ki, tüm dünyayı, birçok yaşamları dolaştıktan sonra gerçek sahibine dönüyor. (Kısa bir aradan sonra.) Artık ağzı olmayan bir ses ve anlamı kaybolmuş sözcükler.. (Ağır ağır yataktan kalkar ve ara kapıya doğru sendeleye sendeleye yürür.)

                                                                Fabian-Camille

                          (Müzikal bir ton ile ve neş’e içinde tekrarlar.)  Fabian.. Fabian.. Bak ben geldim sana…

                                                                Fabian Especel

                          (Kapıya yaklaşır, onu açmaya çalışır ama gücü yetmez. Eğilir ve anahtar deliğine, sanki görmek istercesine, önce gözünü, sonra da kulağını dayar, birşeyler duymaya çalışır. Merakla karışık bir kıvanç içindedir.)

                                                                Fabian-Camille

                          (O da Fabian ‘a paralel olarak anahtar deliğinin diğer ucundan, eğilir, dudaklarını anahtar deliğine dayayarak, onun kulağına söyler.)  Ben geldim işte.. Al emanetini.. (Kulağına tılsımı tekrarlar. Sözlerini bitirir bitirmez de öncelerden yaşanmış olan büyük gürültü ve ışık sönme ve yanma olayları yineler. Fabian-Camille akabinde yere cansız düşer ve hareketsiz kalır.)

                                                                 Şeytan (girer.)

                          (Şeytan, Fabian-Camille’in girdiği yerden sert adımlarla girer. Onun cansız vücudunu iki bacağındarı çekerek sahne dışına sürüklerken, seyircilere hitaben Goethe’nin ve Oscar Wilde’ın bilinen mısralarını sunar.):

                          “Zaten hiçbir işe yaramayan hayat, erken bir ölümden başka neye benzer ki?” (Ufak bir aradan sonra, sanki ölenleri tenkid edercesine.) “İnsan kaç hayatla yaşarsa, o kadar kez ölür!” (Cesedi sürükleyerek sahneyi terkeder.)

                                                                         -29-

                                                                 Fabian Especel

                          (Ağır adımlarla geriye, yatağına gider, kenarına ilişir ve kendi Ölüm Tiradı’ nı okumaya başlar):
                          “Sen bir zamanlar melek ruhlu, saf bir çocuktun.. Hayatın nimetlerinden nasibini alamadın ve hasetini izleyerek bir yolculuğa çıktın.. Kısa süreli de olsa birçok hayatlar yaşadın. (Karamsar bir eda ile.) Kötülükler yapmış bir insanın ruhunun göğe yücelmesi kolay olmuyor.. (Bir aradan sonra.) Sanki yeni bir başlangıca gidiyor gibiyim.. İçim ürpertilerle dolu ama huzurlu.. Bu yaşam provasında öğrendiklerimi, babamla paylaşmak istiyorum… (Filozofane bir eda ile.) Hayat çok garip.. Tanrı herkese erdem, huy, anlayış ve zevk bahşediyor, sonra da önceden tasarlanmış bir senaryo, son perdesine erişiyor: Bu piyes gibi. Hayat sanki ölümsüzlüğün çocukluk devri ve ölüm, “sonsuzluk sarayının kapılannı açan altın bir anahtar!”
                          (O anda, diz çökmüş ve haçını çıkarmış, gözyaşları içinde dualarını söyIeyen annesine hitaben): “Tanrı insanlara Cennetin en güzel ve taze çiçeklerini, onlar dizleri üzerinde olduklan zaman sunar…” (Eliyle yorganını açarak yatağına uzanırken, seyircilere hitap eder.)  “Ben çok kereler öldüm.. Ama bu kez, bir daha ölmemek üzere ölüyorum dostlar!” 

                          (Yatağına uzanır, başı yana düşer ve son nefesini verir. Annesi, elindeki haçı oğlunun gövdesi üzerine koyup onunla birlikte uzanırken perde düşer.)

                                                            -O y u n u n   s o n u-

Piyeslerim: “Wheelwright – Çarkı Felek” (Eng.&Tk)

                          

                                                                      -1-

                                          The    W H E E L W R I G H T
                                                   -Drama in Three Acts-
                 (The Wheelwright & I, Shaman), Published by the Pentland Press Ltd.
                                                 Cambridge, England 1992
                                                      ISBN 1 872795 48 X
 

                                                                  *   *   *

                                                      F e l e ğ i n    Ç a r k ı

                                                                    v e y a

                                                         Y ı l d ı z    F a l ı
                                     

                                                          -Üç Perdelik Dram-
 
                                                           C h a r a c t e r s  :
Dr.Milton KIRSCHOFF  (A doctor in thirties)
Dr.Mary KIRSCHOFF (A doctor in late twenties, his wife)
Sister SUPERIOR

Kathie             )
Cindy              )           
Cecile              )
Marie              )                        In-Patients,
David              )                             later:
Linda              )                       Out-Patients
Michael           )
Ron                )

Father PAGAN
Father PROTANO
Father PIUS

Head Nurse
An elderly nun.

 Act I:          A Psychiatric Hospital, somewhere in Canada, late 960’ies,
 Act II:         Dr.KIRSCHOFF’s private office, late 970’ies.
 Act III:        Astrologer’s Room, late 980’ies.
             
                                                  -All characters and events are fictional-
 
 
 
 
                                                                      -2-

                                                          K a r a k t e r l e r  :

Dr. Milton KIRSCHOFF     (Otuzlarında bir doktor)
Dr.Mary KIRSCHOFF        (Yirmi sonları bir doktor hanım, eşi)
Sister SUPERIOR

Kathie                 )
Cindy                  )
Cecile                  )                Servis Hastaları,
Marie                  )                    daha sonra:
David                  )                  Ofis Hastaları
Linda                  )
Michael               )
Ron                     )

Father PAGAN
Father PROTANO
Father PIUS

Head Nurse
An Elderly Nun
Perde I:       Bir Psikiyatrik Hastane, Kanada’da biryerlerde, 1960’lar,
Perde II:      Dr.KIRSCHOFF’un Ofisi, 1970’ler,
Perde III:    Yıldız Falcısının Ofisi, 1980 sonları.

                                        -Tüm karakterler ve olaylar hayalidir-
 
 
                                                                      -3-
              

                                                            
 
 
 
           
                                                                A C T  :  I

                                                           S c e n e  :   I

(A Psychiatric Hospital’s Recreation Room. Various chairs; a sofa at the middle of the left side, a pool table at the center, a wall phone at the right wall; small tables with handicrafts. On stage are KATHIE, RON, DAVID, MARIE, CECILE, MICHAEL and CINDY.

(All the patients are aged 18-25 and are casually dressed. KATHIE is  the youngest and plays with pool with RON who is paying more attention to KATHIE than to the game. MARIE and DAVID are wandering about the room aimlessly; MARIE is dreamy, smoking and DAVID is looking ‘philosophical’. CECILE is at the telephone, holding an animated, imagery conversation and putting imaginary coins in the slot. CINDY is sitting on the floor and picking up some imaginary objects and examining them closely.)

(Enter: SISTER SUPERIOR, a nun in her late forties in a grey Habit, and Dr.KIRSCHOFF, enter from the left side of the stage, already talking to each other. MICHAEL howers around them, trying to attract their attention.)

Dr. KIRSCHOFF :   Well, Sister Superior, I don’t think..

Sr. SUPERIOR :   But, doctor..

MICHAEL :    “Allons, enfants de la patrie,
                           Le jour de gloire est arrivé
.”    (*)

Sr. SUPERIOR (Ignoring MICHAEL) :   But Doctor, I told you again and again, the rules of the Order cannot be changed. Your wife… (At that point, she almost bumps into MARIE, suddenly stops, with an artificial smile on her face) :  Bonjour Marie, comment ça-va?

MARIE :   Bonjour, bonjourMerci beaucoup.. Eh, comme-ci, comme-ça. (She turns around and freezes in the air)

MICHAEL  (Crossing back and forth, starts chanting) :

                 “Au claire de la lune
                   Mon ami Pierrot!
                   Prete-moi ta plume..”   (**)       

                   (Suddenly addressing to Sister Superior) :  Comment ça-va ce matin Mme Pampadour, je m’en vais a Waterloo!  (Walks away)
 
 
                                                                      -4-
    

                                                           P e r d e  :  I

                                                         S a h n e    :   I

(Perde açıldığında bir Psikiyatrik Hastanenin, sahne boyunca yayılmış “Uğraşı Tedavisi” Odası göze çarpar. Sağa, sola serpilmiş sandalyalar, solda duvarın ortasına dayalı bir masa, ortada bir bilardo masası, sağda duvara asılı bir   telefon ahizesi görülmektedir. Ufak tefek masaların üzerinde de el ile yapılacak çalışma materyali yayılıdır. Sahnede KATHIE, RON, DAVID, MARIE, CECILE, MICHAEL ve CINDY bulunurlar.

Tüm hastaların yaşları 18-25 arasındadır ve onlar sade giyinmişlerdir. En gençleri olan KATHIE, oyundan çok kendisiyle ilgilenen RON  ile bilardo oynamaktadır. MARIE ve DAVID, oda içinde gayesiz dolaşmaktadırlar. MARIE sanki bir rüya alemi içindedir ve sigara içmektedir. DAVİD ise, bir ‘filozof’ edası içindedir. CECILE duvardakli telefonun başında, hayali paralar koyarak hayali bir takım konuşmalara girişmiştir. CINDY, döşemenin üzerinde oturmakta olup, havadan hayali bir takım maddeleri -güya- eliyle yakalamakta ve onları yakından incelemektedir.

Kırk yaşlarındaki SISTER SUPERIOR, gri ruhani giysileri içinde, Dr.KIRSCHOFF ile birlikte, konuşaraktan sahnenin solundan girerler. O anda MICHAEL onların dikkatini çekmek için bazı hareketlerde bulunur.)

Dr. KIRSCHOFF :   Evet, Sister Superior, ben zannetmiyorum ki..

SR. SUPERIOR :   Fakat, Doktor Bey…

MICHAEL :      “Allons, enfants de la patrie,
                             Le jour de gloire est arrivé
”  (*)

SR. SUPERIOR (MICHAEL’a aldırmayarak)  : Fakat Doktor Bey, ben size defalarca söyledim.. Sizin eşiniz.. (Tam o anda Sister neredeyse MARIE’ye çarpar, fakat birden durur, yüzünde yapmacık bir gülümseme ile ona hitap eder) : Günaydın Marie, nasılsın?

MARIE :   Günaydın, günaydın… Çok mersi.. Eh işte, şöyle böyle.. (Etrafında döner, havada donar kalır)

MICHAEL (Onları rahatsız etmek kastıyla, ileri geri yollarını keserek, şarkıya başlar) :

                  “Au claire de la lune
                    Mon ami Pierrot!
                    Prete-moi to plume
..”  (**)    

(Birden SISTER SUPERIOR’a hitap ederek) : Mme Pampadur, bu sabah nasıllar? Ben şimdi Waterloo’ya gidiyorum.  (Uzaklaşır)
______________   

(*) Fransız Ulusal Marşı “Marsaillaise”den: ‘Haydi Vatan evlatları, zafer günü geldi!’
(**) Eski bir Fransız Halk Şarkısından: ‘Ay ışığında, Dostum Piyer, senin kalemini ödünç alabilir miyim?’
 
                                                                        -3-

 SR SUPERIOR : Yes Doctor Kirschoff, your wife has to stay in our headquarters, and you.. (Another patient approaches her, she stops.)

DAVID : Bonjour Sister, Good Morning Dr.Freud. When we are going to talk about my problems?

Dr. KIRSCHOFF (tensely) : We will talk about them later on.

DAVID (sarcastically) : Can we talk now, or can I go home? I resolved my delusions and said no to my hallucinations. I started meditation, that works better than medication. (Observing Doctor’s angry face, he salutes them and goes away. The other two approach the pool table where KATHIE and RON are playing pool)

SR. SUPERIOR : Good morning Kathie, good morning Ron; how’s the game going?

KATHIE : Fine Sister, we play ball. (Making a suggestive motion)  You know, I like to play with it.

SR. SUPERIOR  (embarrassed) : Oh mon Dieu!  (Makes the cross sign with her right hand while holding the cross with the left)

Dr. KIRSCHOFF (raising his voice a little) : Kathie, you should watch what you are saying!

KATHIE : Yes doctor, yes, you should watch, ha, ha. (Turns her back on them, wiggling her behind, and with a smirk on her face.)

RON : Bonjour Sister, Good Morning Dr.Kirschoff. (With a polite smile he turns back to KATHIE.)

SR. SUPERIOR (After taking a few steps to dishevelled CECILE who is on the floor in her jeans with glazed eyes) : Bonjour Cecile! (no answer)  Bonjour Cecile!

CECILE (Lifts her head, with a sillly smile, stares at her first, then starts to sing) :

                 “Au clair de la lune
                   Mon ami Pierrot.
                   Prete-moi ta..”

HEADNURSE (A woman in her forties, somewhat obese, in her professional whites; in a deep but commanding voice) : Okey, allons!. Let’s go! Recreation time over. (clapping her hands)  Come on, let’s go!  (Everyone but CECILE begins to move, CINDY puts her imaginary coin in the box for the last time, shakes her head disappointed.)  CECILE, venez voyons!  (Since she still does not move, goes near her and pulls from her hand) :
Come on, Community Meeting is about to start. 

(All leave, except SR. SUPERIOR and Dr. KIRSCHOFF)

SR. SUPERIOR (Slowly turning to the center of the stage) : Well doctor, where were we? Oh, yes. According to our Order, you cannot stay in our headquarters with your wife!
 
 
                                                                        -5-

SR. SUPERIOR : Evet, Dr. Kirschoff, sizin eşiniz maalesef Convent’de bizlerle beraber kalacaktır. Size gelince.. (Bir hastanın yaklaşmasıyla durur.)

DAVID : Günaydın Sister, Günaydın Dr. Freud. Problemlerimi sizinle ne zaman tartışacağız?

Dr. KIRSCHOFF (Bir az gergin) : Daha sonra onları konuşacağız!

DAVID (Alaycı bir tavırla) : Şimdi konuşabilirmiyiz, yoksa eve taburcu mu olayım? Ben ‘sanrı’larımı çözdüm ve ‘halüsinasyon’larıma ‘hayır’ dedim. ‘Meditasyon’ ise ‘medikasyon’dan daha iyi! (Doktorun kızgın yüzünü farkedince onları selamlar ve uzaklaşır.)

(SISTER SUPERIOR ve Dr.KIRSCHOFF beraberce KATIE ve RON’un bilardo oynadığı masaya yaklaşırlar)

SR. SUPERIOR : Günaydın Kathie, günaydın Ron; oyun nasıl gidiyor?

KATIE : Çok iyi, Sister, biz ‘top’la oynuyoruz. (Tahrik edici ve çift anlamlı bir şekilde ifade kullanarak) : Bilirsiniz, ben toplarla oynamayı severim..

SR. SUPERIOR (Mahcup olmuş)  Aman Allahım.. (Sol eliyle göğsündeki haçı tutarken, sağ eliyle de haç çıkarma işareti yapar.)

Dr. KIRSCHOFF (Sesini yükselterek) : Kathie, söylediğin sözlere bir az dikkat etmelisin!

KATIE : Evet, doktor, evet, insanlar hakikaten ‘gözlemeli!’ Ha, ha.. (Kıçını oynatarak arkasını onlara döner, yüzünde müstehzi bir gülümseme vardır.)

RON : Günaydın Sister, günaydın doktor! (Kibar bir tavırla onlara gülümseyerek KATIE’ye döner.)

SR. SUPERIOR (Yerde jean’leri içinde ve boş gözlerle oturan CINDY’ye yaklaşarak) : Günaydın Cindy! (Cevap yok)  Günaydın Cindy!

CINDY (Aptalca bir gülümseme ile başını kaldırır, sonra da önceden duyduğumuz halk türküsünü söylemeye başlar) :
 
                  “Au claire de la lune
                    Mon ami Pierrot.
                    Prete-moi ta..”

BAŞHEMŞİRE (Kırk yaşlarında, bir az tombulca, beyaz giyisileri içinde, SAHNEYE GİRER. Derinden gelen fakat kumanda verici bir eda ile) : Haydi, gidiyoruz. Rekreasyon zamanı bitti. (Ellerini çırparak)  Haydi, gidiyoruz.  (CECILE hariç herkes yavaş yavaş çıkışa hazırlanır. CECILE, telefon kutusuna son hayali parasını atar, bir cevap almayınca düşkırıklığı ile başını sallar. Başhemşire ona yönelir) :  CECILE, haydi gidiyoruz.. (Onun yine kımıldamadığını görünce daha da yaklaşır ve elinden çeker) : Haydi, Ünite Toplantısı başlamak üzere. (Sister Superior ve Doktor hariç, herkes sahneyi terkeder.)

SR. SUPERIOR (Sahnenin ortasına yarım dönerek) : Evet, Doktor, nerede kalmıştık? Ha, evet. Bizim dinsel törelerimize göre, siz, eşinizle bizim (Hastane) Manastırımızda beraberce kalamazsınız.
 
                                                                        -6-

Dr. KIRSCHOFF (A little angrily) : But sister, we are married. We left our Home to come here to give our service, and get further education. We both are physicians, working in the same hospital; why can’t we sleep together?

SR. SUPERIOR : Doctor, I am just Sister Superior. This is neither my opinion nor decision, this is the Order’s rule. As long as you are not baptized as Catholics, in the eyes of the Church, you are not married. Therefore, we cannot condone your sin. However, whatever you do outside of the hospital, of course, is your business.

Dr. KIRSCHOFF (A little sarcastically) : Thanks a lot Sister! (Pointing at the door)  You know the stories about Kathie, Cindy and so on. Illegitimate children, abortions, you name it. Yet, for Heaven’s sake, you still accept them here?

SR. SUPERIOR : Come, come Doctor, they are patients. They are to be helped. With our prayers they shall all be better and live a good Christian life.

Dr. KIRSCHOFF (Still sarcastic) : With a little psychiatric help too.

SR. SUPERIOR : Yes, with a little psychiatric help too, they shall make it.

Dr. KIRSCHOFF (Anxiously) : Look Sister, can I write to the Bishop’s Office for permission  (emphasising upon each word)  to sleep with my wife?

SR. SUPERIOR : I don’t think the local Bishop’s Office is authorized to give such permission, You may ask, rather request the Tribune; they, however, may choose to ask Rome.

Dr. KIRSCHOFF (In exasperation) : Rome? How long do you think it may take, if they ask Rome such a divine question?

SR. SUPERIOR (Calmly) : A year or two. Depends. However, if you convince them, they may be able to make such a decision.

Dr. KIRSCHOFF : A year or two? Between now and then should I keep having wet dreams, or, should I go after Katie?

SR. SUPERIOR (Almost losing her temper) : Excuse me!

Mrs. Mary KIRSCHOFF (ENTERS in her doctor’s whites; she is a good looking woman, in her late twenties, walks towards them, with a smile on her face.)

SR. SUPERIOR (With a sudden smile on her face) : Bonjour Dr.Kirschoff!

Dr.Milton KIRSCHOFF (Correcting her) : Mrs. Kirschoff, Sister!

SR. SUPERIOR (Calmly repeats) : Bonjour Mrs. Kirschoff.

                                                                       -7-

Dr. KIRSCHOFF (Bir az kızgınca) :  Ama, Sister, bizler evliyiz. Biz Yurdumuzu terkettik; hem sizlere hizmet vermek istedik, hem de eğitimimizi ilerletmek. İkimiz de doktoruz ve aynı hastanede çalışıyoruz, neye beraber yatmayalım?

SR. SUPERIOR : Doktor Bey, ben yalnızca Sister Superior’um. Söylediğim şey ne benim fikrim ve ne de kişisel kararım; bu, bizim branşın ait olduğu Kilise’nin kuralı. Sizler, Katolik olarak vaftiz edilmedikçe, Kilisenin gözünde evli sayılmıyorsunuz. Bu nedenle, biz sizin günahkarlığınızı onaylayamayız. Mamafih, Hastane dışında ne isterseniz yapabilirsiniz.

Dr. KIRSCHOFF (Bir az alaycı) : Çok teşekkürler ederim, Sister. (Kapıyı işaret ederek) : Katie’nin, Cindy’nin ve diğerlerinin hayat hikayelerini biliyorsunuz: piç doğmuş çocuklar, küretaj’lar ve daha neler neler. Tüm bunlara karşın, Allah için, siz hala bunları bu hastaheneye kabul ediyorsunuz?

SR. SUPERIOR : Doktor Bey, kendinize gelin, bunlar hasta; buraya yardım almak için geldiler. Onlar bizim dualarımızla iyileşecekler ve iyi birer Hıristiyan olacaklar!

Dr. KIRSCHOFF (hala alaycı) : Eh bir az psikiyatrik yardım ile de..

SR. SUPERIOR : Evet, bir az psikiyatrik yardım ile de..

Dr. KIRSCHOFF (sıkıntılı) : Bakın Sister, Bişop’un ofisine  (kelimelerin üzerine teker teker basarak) karımla yatma müsaadesi için yazabilir miyim?

SR. SUPERIOR : Lokal Bişop’un ofisinin bu izni verebilmeye yetkisi olduğunu sanmıyorum. Siz Tribün’den (*) böyle bir ricada bulunabilirsiniz, mamafih onlar hala Roma’ya sormayı tercih edebilirler.

Dr. KIRSCHOFF (Bitkin bir tonla) : Ne? Roma’mı? Öyle ‘ulvi’ bir soruyu Roma’ya sormak ne kadar zaman alabilir?

SR. SUPERIOR (sakin) : Bir veya iki yıl.. Koşullara bağlı.. Mamfih siz Tribün’dekileri ikna edebilirseniz, onlar Roma’ya yazmadan bir karar verebilirler.

Dr. KIRSCHOFF : Bir veya iki yıl? Ben şimdi ile o zaman arasında gece ıslak rüyalar mı göreyim, yoksa Katie’nin arkasından mı gideyim?

SR. SUPERIOR (neredeyse sabrını tüketerek) : Affedersiniz!

Mrs. Mary KIRSCHOFF (Doktorun genç, güzel görünümlü eşi, yan kapıdan girer, yüzünde bir gülümseme vardır)

SR. SUPERIOR (Yüzünde ani bir gülümseme ile) : Günaydın Dr. Kirschoff.

Dr. KIRSCHOFF (hemen onu tashih ederek) : Sister, o Bayan Kirschoff’tur!

SR. SUPERIOR (sükunetle tekrarlar) : Günaydın Bayan Kirschoff.

                                                                        -8-

Dr. Mary KIRSCHOFF : Bonjour Sister. (Turning to her husband)  Is anything the matter? (She slowly approaches him. While they kiss each other from the cheek, SISTER SUPERIOR turns her head aside.)

SR. SUPERIOR : No. We were talking about the Cardinal Rules of the Order. As you know, nothing is new. I would write to the Tribune for you, if you wish, that seems to be the only chance. I have to attend the Prayer’s Meeting now. Bonjour! (She departs.)

(The couple sit together on the couch, hand-in-hand. They are just about to kiss each other. At that moment enter, CINDY and CECILE running across the hall, followed by HEAD NURSE)

HEADNURSE (running after them) : You two, come here!  (The three run accross; the couple are about to kiss each other, again at that moment, HEADNURSE comes in, running after RON and KATHIE from opposite direction) : You two, here I come!   

(They exit. After another careful check, the couple kiss again, they embrace each other. At that moment, SR. SUPERIOR, HEAD NURSE and seven patients enter, marching in single file, silently on tip-toe, looking straight ahead, parading. The couple kiss kissing without noticing the parade. When all disappear, the couple stop and look towards the audience, both with agentle smile say: D i d   y o u   s e e   s o m e o n e    p a s s i n g – b y ?  Then, jump up and leave the scene hand-in-hand, merrily.)

                                                                 S c e n e    :   2

(A sombre, darkish, gloomy looking room. At the right side of the stage, there appears a large table and behind it, three priests, composing the TRIBUNE. There is an empty chair in front of the table. As the curtain rises, three men anxiously shuffle the papers in front of them, and murmur to each other in a sophisticated manner.)

(There is a knock at the door.)

FA. PAGAN : Come in!   (Dr.K IRSCHOFF enters and advances with some hesitation, looks around until the Father gives permission)!  (Dr. sits.)   I am Father Pagan, chair father of the Tribune; (Turning to his right)  This is Father Pius (Poker face. Turning to his left), and  this is Father Protano (Dead pan).

Dr. KIRSCHOFF (A little anxious but polite) : How do you do?

FA. PAGAN (Ignoring the greetings) : Now, my son, Sister Superior had informed me that you wish to join, namely to resume matrimonial relations with your so-called ‘wife’. Is this true?

Dr. KIRSCHOFF (A little defensively) : Not ‘so-called’ sir, she is my wife.

FA. PAGAN (Ignoring the response) : Now, I understand you are of Jewish Faith.

Dr. KIRSCHOFF : Yes Father, I am.

FA. PAGAN : Any Christian blood in your family?
 
 
                                                                      -9-

Dr. Mary KIRSCHOFF : Günaydın Sister. (Eşine dönerek) Birşeyler mi var? (Sonra, kocasına yaklaşarak onu yanaklarından öper; o anda SISTER başını yana çevirir.)

SR. SUPERIOR : Hayır. Kilisenin Temel Kuralları hakkında konuşuyorduk. Bildiğiniz üzere, yeni bir şey yok. Arzu ederseniz, ben sizler için TRİBÜN’e yazarım. Bence tek şans bu gibi görünüyor. Şimdi “Dua Toplantısına” katılmak zorundayım. İyi günler! (çıkar)

(Çift, sofanın üzerinde elleri birbirlerinin içinde otururlar. Tam birbirleriyle öpüşecekken, sahnenin solundan CINDY ve CECILE, gelirler) : Siz ikiniz, buraya gelin! (Onlar koşarak çıktıktan sonra tam çift yine öpüşmeye hazırlanırken bu sefer sağdan BAŞHEMŞİRE, bu kez RON ve KATHIE’yi kovalayarak gelir geçer) : ‘s i z   i k i n i z,    i ş t e   g e l i y o r u m!’

(Ortalık temizlendikten sonra karı koca sağa sola dikkatlice bakarlar, ‘ne olursa olsun’ gibilerden omuzlarını silkerek birbirlerine sarılırlar. Az bir süre sonra da, SISTER SUPERIOR, BAŞHEMŞİRE ve tüm yedi hasta, parmaklarının ucuna basa basa sessizce geçit alayı gibi yürür geçerler. Onlar gittikten sonra, çift başlarını çevirerek seyircilere sorar: ‘B u r a l a r d a n    b ı r i l e r i n i n  g e ç t i ğ i n i   g ö r d ü n ü z   m ü ?  Sonra da havaya sıçrayarak, el ele, seke seke giderler.)

                                                                   S a h n e    :    2

(Bir az karanlık, loş görünen geniş bir oda (sahne). Sağ tarafta duvara dayalı geniş bir masa ve ardında da TRİBÜN’ü temsil eden üç yüksek rütbeli, resmi giysili papaz görülür. Masanın ön tarafında da sade yapılı, boş bir iskemle mevcuttur. Perde kalktığında, üç papaz heyecanla önlerindeki birtakım kağıtları karıştırmakta ve ciddi bir şekilde, birbirleriyle fikir alışverişinde bulunmaktadırlar.)

(Kapı tıklanır)

FA. PAGAN : Gir!  (Dr. KIRSCHOFF soldan, tereddütlü adımlarla yürüyerek girer. FA. PAGAN izin verinceye kadar oturmaksızın etrafına bakınır.)  Otur!  (Dr.KIRSCHOFF sandalyaya ilişir.)  Ben, Father Pagan, Tribün’ün Başkanı; (Sağına döner, taş yüzlü papazı işaretle)  Bu, Father Pius; (Soluna dönerek, yüzünde kıl kıpırdamayan papazı işaretle)  Bu, Father Protano.

Dr. KIRSCHOFF (Bir az sıkıntılı, fakat terbiyeli bir tavırla) : Nasılsınız?

FA. PAGAN  (Dr. Beyin selamlaşmasını kale almaksızın) : Bak, oğul; Sister Superior’un bana bildirdiğine göre, siz “karım” diye bildirdiğiniz kadınla aile hayatı yaşamak için izin istiyormuşsun, öyle mi?

Dr. KIRSCHOFF (Bir az müdafaada) : “Karım” diye bildirmiyorum, o benim karımdır.

FA. PAGAN (Cevabı kale almayarak) : Şimdi, eğer doğru biliyorsam, sen Musevisin. Değil mi?

Dr. KIRSCHOFF : Evet, Father, öyleyim.

FA. PAGAN : Ailende hiç Hıristiyan kanından biri var mı?
 
 
                                                                       -10-

Dr. KIRSCHOFF (Thoughtfully) : I don’t think so, at least I am not aware of it. Oh, one my parents came from Salonika, Greece was Muslim. Would it help?

FA. PAGAN (Annoyed) : Oh, no, it will complicate the matter more.

FA. PIUS : For Christ’s name, you are more sinner than before. (Nodding his head, turning to FA. PROTANO, who nods his head too)

FA. PAGAN : Was it your father or mother who was Jew?

Dr. KIRSCHOFF : My mother.

FA. PAGAN : That makes it worse. (The other two nod their heads)

Dr. KIRSCHOFF (Impatiently) : Father!  (Looking at others) Fathers!  I really don’t understand what all thıs has to do with my Muslim mother?

FA. PAGAN : Well, when you are entering into a Christian Community, you have to go along with all rules and regulations.

Dr. KIRSCHOFF : What rules and regulations? I wish the Hospital administration or (sardonically) the Religious Order had written to us about them before we left Home.

FA. PAGAN : The world is ignorant, we cannot help it!

FRS. PIUS and PROTANO (Together) : Ignoranta, ignorantum, ignorantus!

FA. PAGAN (Overlooking his colleagues’ comments, coolly) : Well, my son, we have to make a few choices. First of all, you have to start your catechism classes. It is optional for your wife.

Dr.  KIRSCHOFF (Grimacing) : Catechism classes? For what?

FA. PAGAN : Well, you have to learn quite a few things from the New Testament. Like, how body and soul integrate and intimately share Jesus’ love. Father and Son, and Holy Spirit. The eternal existence.

Dr. KIRSCHOFF (Slowly but tensely) : I believe in Jesus as one of the three great prophets of all times, along with Moses and Mohammed. They are all God’s ambassadors to us.

FRS. PIUS and PROTANO (Shake their heads, making Cross, with some angry gestures) : Jesus help him!

FA. PAGAN : That’s what you think. That’s what you think.. That’s why you have to attend t Catechism classes. That’s just the beginning. (He turns to the other two, they consult each other with some murmurs, finally nodding their heads; then, FA.PAGAN addresses Dr. KIRSCHOFF)  Then, we have to write to your Home, to your mother, asking whether she is willing to become a Catholic.
 
 
                                                                       -11-

Dr. KIRSCHOFF (Düşünceli bir tavırla) : Zannetmiyorum, varsa bile farkında değilim. Ooo, benim ebeveynlerimden biri Yunanistandan, Selanik’den gelme. Bu, duruma  yardım eder mi?

FA. PAGAN (Canı sıkılmış gibi) : Oo, hayır, bilakis, duruma zararı olur.

FA. PIUS : Allah Aşkına, sen sandığımızdan da günahkar biri imişsin! (Başını sallayarak, aynı hareketi yapmakta olan FA. PROTANO’ya döner)

FA. PAGAN : O Yahudi olan kimse babanız mı yoksa anneniz mi idi?

Dr. KIRSCHOFF : Annem.

FA. PAGAN : Bu durumu daha da güçleştiriyor. (Diğer ikisi -sanki onaylarcasına- başlarını sallarlar)

Dr. KIRSCHOFF (Sabırsızcasına) : Peder.. (Diğerlerine bakarak)  Pederler.. Tüm bunların benim Müslüman annemle ilgisinin ne olduğunu anlamıyorum doğrusu?

FA. PAGAN : Öyle işte, sen eğer Hristiyan bir ortamda yaşamak istiyorsan, bu dinin usul ve kuramlarına da uyum sağlaman gerekir.

Dr. KIRSCHOFF : Ne usul ve kuramları? Arzu ederdim ki, Hastane idaresi veye (müstehzi bir gülümseme ile)  dini liderler bizler Yurdumuzdan ayrılmadan evvel bu hususları açıklasa idiler.

FA. PAGAN : Dünyanın cehaletine biz yardım edemeyiz.

FRS. PIUS ve PROTANO (Beraberce) : Ignoranta, ignorantum, ignorantus!

FA. PAGAN ( Meslektaşlarının yorumunu duymamazlıktan gelerek) : Evet, Oğlum; şimdi bir iki seçeneğimiz var, onları yürürlüğe koymalıyız. Herşeyden evvel, siz Katekizma derslerine başlamalısınız, eşiniz devam etsede olur, etmese de..

Dr. KIRSCHOFF (Acı bir gülümseme ile) : Katekizma? Din Kuralları Klası? Aman Allahım, neye?

FA. PAGAN : Eee, herşeyden evvel, “Yeni Ahid” hakkında bazı şeyler öğrenmelisiniz. Örneğin ruh ve vücut nasıl bütünleşir ve içiçe Hazreti İsa’nın sevgisini paylaşır. Sonra, TRİNİTİ Prensibi: Baba, Oğul ve ‘Kutsal Ruh’=Holi Spirit. Sonsuz varlık..

Dr. KIRSCHOFF (Yavaş, fakat tedirgin bir ton ile) : Ben, Hz. İsa’nın, Hz. Musa ve Hz. Muhammed ile birlikte, tarih boyunca, gelmiş geçmiş üç büyük peygamberden biri olduğuna inanırım. Hepsi bizlere Allahın elçisidirler..

FRS. PIUS ve PROTANO (Başlarını sallayarak, haç çıkararak, kızgın bir tavırla) : Jesus, onu kurtar!

FA. PAGAN : Bu senin düşüncen. Bu nedenle senin Katekizma derslerine başlaman gerek. Bu, işin başlangıcı. (FA. PAGAN diğer iki papaza döner, aralarında birşeyler tartışırlar, en sonunda başlarını ‘anlaştık’ gibilerden sallarlar, FA. PAGAN  Dr. KIRSCHOFF’a döner)  Sonra; biz senin memleketine, annene bir mektup yazarak, onun Katolikliği seçip seçmek isteyip istemeyeceğini soracağız..
 
 
                                                                      -12-

Dr. KIRSCHOFF (Highly anxious, raising his voice) : You want to ask my mother whether she is willing to become Christian? She’ll die of heart attack or put her head in the oven. What is the meaning behind that, my God, I cannot understand?

FA. PAGAN : Well, if she is willing to turn to Catholicism, that helps. That means that, then, she could give you her blessings, as your mother.. And, that would replace your Christian baptism. See?

(The other two priests nod their heads positively, also smile)

Dr. KIRSCHOFF (Astonished) : If she does not?

FR. PAGAN : If she does, not, well, of not being baptized , you remain disqualified, as a married couple in Church’s eyes. Then, we will have to write to Rome, to his Holiness, ‘Ecumanical Council’ for consideration.

Dr. KIRSCHOFF (Angrily rising from his chair with a reddened face, raising his voice and addressing to them) : Well Father, that is enough for your paganism. Why not send letter directly to God by Express Mail and pass Rome by? All this halluballoo for permission to sleep with my own, legitimate wife? I protest! Stop playing gods. Look Fathers, let me tell you something :

 Pharoah had said : “And what is the Lord of the Worlds?
 Moses said, Land of the heavens and the earth and all that is between them, if you had some belief.”
 Pharoah said: “Lo! Your message who had been sent onto you is indeed a madman.” (Addressing the Fathers)  You indeed seem to be acting like the messenger!

(Dr.KIRSCHOFF walks off angrily; the three priests shake their heads in a protesting manner, shuffling the papers, correcting their eye-glasses. Curtain falls.-or the scene changes-)

                                                             S c e n e   :    3

(Inside the Convent. Two opposing bedrooms are simply divided with a corridor: Dr.Mary KIRSCHOFF’s bedroom, across the corridor a nun’s bedroom that is unoccupied. Both are simply furnished with religious coloring: statues, pictures, etc. It is late hours and lights are low. Mrs. KIRSCHOFF is just about to finish her make-up, in her negligé. She gets into her bed, puts the night light on,  starts to read a book. From time to time she gazes at the door, as if expecting someone.

(Then, from the far side of the corridor, Dr. Milton KIRSCHOFF, who is casually dressed, cautiously looking back and forth, walking on tip-toe, finally arrives at his wife’s door and knocks gently.)

Mrs. KIRSCHOFF : Come in!

Dr. KIRSCHOFF (Enters, runs to his wife who jumps out of bed, they hug each other passionately) : Oh honey, it was a long day… and, I’m happy to be with you here. You look so gorgeous.
 
 
                                                                       -13-

Dr. KIRSCHOFF (Çok sinirli, sesini yükselterek) : Siz benim anneme onun Hıristiyan olup olmadığını mı soracaksınız? Zavallı kadın ya kalp krizi geçirecek, ya da başını sobaya koyup intihar edecek. Bu soruşturmanın ardındaki anlamı kavrayamıyorum ben?

FA. PAGAN : Eee, eğer anneniz Hıristiyanlığa geçmeyi kabul ederse, bu çok yardımcı olur. Bu demek olur ki, o annelik hakkını kullanarak sizi kutsayacak…Bu, bizce, Baptizm’in yerini tutacak. Şimdi anladın mı?

(Diğer iki papaz başlarını, bunu onaylarcasına sallarlar ve pis pis sırıtırlar)

Dr. KIRSCHOFF (Şaşırmış kalmış) : Ya kabul etmezse?

FA. PAGAN : Eğer kabul etmezse, eee, o takdirde, siz, Baptizm edilmemiş kimseler olarak, Kilise tarafından evli çift olarak kabul edilemeyeceksiniz. Sonra, Roma’ya Papa Cenaplarına ve Ekümanikal -Dinler Arası Konsüle, Yüksek Müsaadeleri için arzetmek zorunda kalacağız.

Dr.KIRSCHOFF (Hiddetten kıpkırmızı olmuş bir yüzle yerinden fırlayarak) : Peki Father, sizin paganlığınız yetti de arttı bile.. Niye, Roma’yı es geçerek Allaha doğrudan doğruya bir ekspres mektup göndermiyorsunuz? Tüm bu patırdı gürültü, yasal eşimle beraber uyumama izin almak için mi? Ben, protesto ediyorum. ‘Aracı’ oynamayı terkedin.. Bakın Peder Beyler, size Tevrat’tan şunu sunayım:

           ‘Firavun dedi: “Ve.. Dünyaların efendisi nedir?”
            Hazreti Musa cevapladı: Eğer birazcık inancın varsa; Cennetin ve Dünyanın toprakları ve ikisinin arasındaki her şey, eğer inancın varsa!
            Firavun dedi: Oo! Size bu mesajı veren kimse, gerçekten delinin tekiymiş. ‘

            İşte sizler o firavunsunuz!  (Dr.KIRSCHOFF kızgın adımlarla sahneyi terkeder; üç papaz, onun sözlerini protesto edercesine başlarını sallarlar, gözlükleriyle oynarlar vb. Perde düşer. -ya da sahne değişir-)
 
 
                                                                S a h n e   :    3

(Hastanenin Konvent bölümü, İki yatak odası, bir koridorla basitçe birbirlerinden ayrılmışlardır. Biri; Dr. Mary KIRSCHOFF’un odasıdır, diğeri halen boştur. Her ikisi de sade, dini tezyinatla bezenmiş olup şurada burada heykelcikler, resimler gözlenir. Vakit, gecenin geç saatleridir ve ışıklar yarı sönüktür. Bayan KIRSCHOFF, gece tuvaletini hemen bitirmiş, neglije’si içinde yatmaya hazırlanmaktadır. Yatağa girer, gece lambasını yakar ve bir kitap okumaya başlar. Zaman zaman da, sanki birisini beklercesine, kapıya bakmaktadır.

(Sonra; koridorun diğer ucundan, günlük kıyafetiyle Dr. KIRSCHOFF, parmaklarının ucuna basa basa, arkasına önüne baka baka, eşinin kapısına kadar gelir, yavaşça kapıyı tıklatır.)

Mrs. KIRSCHOFF : Buyrun!

Dr. KIRSCHOFF (İçeriye girer, yatağından fırlayan karısına doğru koşar ve ikisi hararetle birbirlerine sarılırlar) : Ah benim canım karıcığım, ne de uzun bir gün idi.. Seninle birlikte olduğumdan çok muyluyum. Harikulade görünüyorsun..
 
 
                                                                        -14-

Mrs.KIRSCHOFF (A little anxiously) : Are you sure that no one saw you coming in?

Dr.KIRSCHOFF (Kissing his wife once more) : Nope, they’re in bed, perhaps in their second sleep. (Suddenly moves away)  Let me change, since we have just a few hours to be together. I should leave before Morning Prayers.

(He makes a face, starts to take his clothes off, leaving them on a chair next to the bed; his wife ıpens the other side of the bed for her husband, flattening the sheet and the pillow. Dr.KIRSCHOFF gets into bed with his underwear. They sit side-by-side in bed,  facing the audience).  Ooh, lovely. Like the good, old days at home. Oh, darling, I missed you! (Gives a few hugs and kisses)  You should see our residence. Our Chinese Doctor Fu  keeps cooking fried rice and prok in his bedroom, imagine? I’m sick of it. My good friend Dr. Suzini, the flamboyant Italiano is on telephone all night along, sometimes the girls slipping in. (Mrs. KIRSCHOFF jealously, but gently slaps her husband’s hands, he laughs)  Oh, not for me. Otherwise, what I am doing here? Oh, I missed you, loving you, touching you. Holding your hands. My fingers walking on your fingers like raindrops. (Walks his fingers on her hands)  Do you remember that I wrote a poem “Naked Souls”?  (With a sigh) Forget the naked souls, I am lucky if I can see your beautiful body naked. I am afraid my well will soon dry out.  (His wife slaps his hands again)  Honest!  (They hug each other passioanately)

Mrs. KIRSCHOFF : Honey, what happened this afternoon at the Tribune? Bad news?

Dr. KIRSCHOFF (Depressed) : Yes honey, bad news. No hope. Those dopes don’t recognize our marriage. Their proposals are nonsense. How can I permit them to ask my mother, whether she is willing to turn to Catholicism? Absolute nonsense. I just don’t know what to do about it anymore. (Pensive)  With our salaries, which are peanuts, we cannot afford to rent an apartment outside. I guess we have to continue this rent free, food free, heat free modern slavery. Except, of course, kissing you. (They kiss each other again, passionately)

(At that moment, from the end of the corridor, a nun in her nighties, holding a candle in her hand, slowly approaches her room that is opposite that of Mrs. KIRSCHOFF. The couple keep talking.)

Mrs. KIRSCHOFF : I sometimes wonder too, what did we come here for? Further education? Better jobs when we return Home?  It’s good, but… besides being a doctor, I want to be a mother too.. I want a baby, Milton! (Throwing her hands in the air)   But how can I have a baby here? Immaculate Conception?

Dr.KIRSCHOFF (With a laughter, almost in ecstasy) : Oh no, not tonight!

(They hug each other; the approaching nun hears laughter, astonished, she walks slowly to the door, putting her ear on, listening what is going on inside)

Mrs. KIRSCHOFF (Again hugging her husband) : It shall indeed be very nice to have a little one. We have been married for three years. I know, graduation, exams, everything.. But a family without a child looks like a tree without a branch. Maybe we couıld plan for the end of this internship year.
 
 
                                                                       -15-

Mrs. KIRSCHOFF (Bir az endişeli) : Seni kimsenin görmediğine emin misin?

Dr. KIRSCHOFF (Karısını bir kez daha öperek) : Hayır, sanmam, şimdi onlar yataklarında, ikinci uykularındadırlar. (Birden uzaklaşarak)  Şimdi değişmeliyim, zaten beraber geçireceğimiz bir iki saatçik var. Azizelerin Sabah Duaları’ndan önce ayrılmalıyım.

(Dr. Kirschoff yüzüyle bazı jestler yapar ve elbiselerini çıkarmaya başlar ve çıkardıklarını bir iskemleye koyar. Eşi de yatağın diğer kısmını kocası için açar, çarşafı düzler. Dr.Kirschoff yatağa iç çamaşırlarıyla girer; yatakta beraberce seyirciyi yüzleyecek şekilde oturarak sohbete başlarlar.)

Oo, ne güzel! Sanki Yurdumuzdaki güzel günlerde olduğu gibi. Ah sevgilim, seni özledim. (Karısına sarılarak bir iki öpücük verir)  Sen bizim kaldığımız Erkekler Rezidans’ını göermelisin. Çinli Doktor Fu yatak odasında kavrulmuş pirinç ile domuz eti pişiriyor, düşünebiliyor musun? Beni hasta ediyor. Yakın arkadaşım çapkın İtalyan Suzini tüm gece telefonlarda kur yapıyor. Bazan bir iki kızı da getiriyor. (O anda Mrs. Kirschoff kıskançlıktan kocasının eline hafifçe vurur, Dr. KIRSCHOFF güler)  Oo, o işler benim için değil, yoksa ben şimdi burada ne arayayım? Ah, sana sevgi yapmayı, sana dokunmayı o kadar özledim ki! El ele tutuşmayı, sanki yağmur damlaları düşüyormuş gibi parmaklarının üzerinde yürümeyi… (Parmaklarıyla eşinin elleri üzerinde yürümeyi taklit eder.)  “Çıplak Ruhlar” diye yazdığım şiiri hatırlar mısın? (İçini çekerek) Çıplak ruhları bırak, senin çıplak vücudunu görmeye bile hasret kaldım. Korkarım yakında tohuma kaçacağım.. (Eşi onun ellerini yine çırpıştırır)  Ciddiyim! (Tekrar birbirlerine sarılırlar)

Mrs. KIRSCHOFF : Sevgilim, bugün öğleden sonraki ‘Tribün’de ne oldu?

Dr. KIRSCHOFF (Deprese) : Evet sevgilim, haberler kötü..Hiç ümit yok.. O soytarılar bizim evliliğimizi tanımıyorlar. Önerileri de saçma sapan şeyler. Ben onlara, nasıl olur da, anneme, onun katolikliğe dönüp dönmeyeceği hususunu sormalarına izin verebilirim? Tümüyle saçma. Vallahi artık bu hsusuta  ne yapıp yapamayacağımı bilemiyorum. (Düşünceli bir eda ile)  Bildiğin gibi, aldığımız maaş -ki fıstık parasına yetmez-, dışarda bir apartman tutmaya yetmez. Herhalde bizler bu kirası, ısısı, elektriği, yiyeceği befava modern esareti, ‘intern’liğimizin sonuna dek devam ettirmek zorundayız. İyi olan tek şey, seni özlemek.. (Yine birbirlerine sarılırlar)

(Bu anda, koridorun sonundan, bir yaşlı rahibe, gece giysisiyle, başında takke elinde mum, yavaş yavaş Mrs. KIRSCHOFF’un karşısındaki yatak odasına doğru yol almaktadır. Çift, konuşmaya devam eder.)

Mrs. KIRSCHOFF : Bazan ben de bizler buralara neye geldik diye düşünüyorum.. Daha ileri bir eğitim almak? Yurdumuza döndüğümüzde daha iyi iş bulabilmek? Hepsi iyi, güzel ama.. Doktor olmanın yanında ben bir anne de olmak istiyorum  Milton, ben bir bebek istiyorum! (Kollarını çaresizlikle havaya fırlatarak)  Bu manastırda nasıl bir bebeğim olabilir? Ben Hazreti Meryem miyim?

Dr. KIRSCHOFF (Nerdeyse bir vecit içinde, kahkahalar fırlatarak)  Oo, hayır, bu gece olamazsın!

(İkisi birbirleriyle kucaklaşırlar. Yaklaşmakta olan rahibe kahkahaları duyar, şaşkınlıkla kapıya kulağını koyar ve içerde olup bitenleri dinlemeye başlar.)

Mrs. KIRSCHOFF  (Kocasını bir kez daha kucaklayarak) Öyle bir ufaklığa sahip olmak ne güzel bir şey. Biz evleneli üç yıl oldu. Biliyorum, mezuniyet, imtihanler, herşey zaman aldı; ama, çocuksuz bir aile, bana dalsız bir ağaca benziyor. Belki bu ‘internşip’ yılının sonunda planlayabiliriz.
 
 
                                                                       -16-           

(Nun, shaking her head, moves away, goes back to the other end of the corridor.)

Mrs. KIRSCHOFF : Then, I can have a break, also studying for Provincial Medical Boards. My mother shall be so happy to have a little girl with curly hair.

Dr. KIRSCHOFF (Joyously) : Or, a little boy, with a bald head!

Mrs. KIRSCHOFF (Anxiously) : Do you think the TRIBUNE would make a favorable decision for us if I appeal personally?

Dr.KIRSCHOFF (Sadly) : I don’t think so honey.

(From the end of the corridor, SISTER SUPERIOR and the elderly nun appear, walking quite vigorously.)

Dr. KIRSCHOFF : I don’t think those bozos were ever young, or in love.

Mrs. KIRSCHOFF : I wonder. I wonder whether they  ever know what intimacy is. That warm sense of belonging. That magical touch. Sure and secure as if one is in mother’s uterus again. (Hearing the approaching footsteps)  Someone is coming, go under!

(She pushes her husband’s head who quickly disappears under the cover. SR. SUPERIOR knocks at the door but opens it without waiting for an answer; with a serious face she approaches the bed while the other nun in her nighties, holds the candle, waits at the door.)

SR. SUPERIOR (With a serious face) : Yes Doctor, I understand you have a guest, an unauthorized one. I hope and pray that he is your husband. Is he?

Mrs. KIRSCHOFF (Tries to smile wihout making any move, finally shaking her head, meaning ‘yes’)

SR. SUPERIOR (Annoyed) : Well, where is he? (Looking around, finally noticing the tumefaction under the covers)  Of course, wjere could he be? Okay Dr. KIRSCHOFF, would you please get out from your cocoon?

Dr. KIRSCHOFF (Suddenly opens the covers wide, after a brief  hesitation jumps off the bed quickly as both SISTERS close their eyes and turn around, saying their prayers) : Sorry SISTER for the mishap! (Puts his clothing on haphazardly)  Okay SISTER, I am ready.

SR. SUPERIOR (Turning around and opening her eyes slowly) : Dr.KIRSCHOFF, you know you have broken the cardinal rule of the Order. I shall speak to the Director General tomorrow morning, perhaps recommending a suspension from your duties. It is uo to him, of course, to make a final decision in this matter. You had a chance today when you appeared before the TRIBUNE to settle this issue but obviously you chose to spoil your chances.
 
 
                                                                      -17-

(Rahibe, başını sallar, geri çekilir ve geldiği koridorun ters yönüne dönerek uzaklaşır.)

Mrs. KIRSCHOFF : Böylelikle ben de çalışmaya bir ara vermiş olurum, hem de Eyalet Tıp İmtihanları için çalışırım. Annem de öyle kıvırcık saçlı bir kız torununa sahip olacağı için ne kadar da sevinir.

Dr. KIRSCHOFF (Neş’e dolu) : Veya, kel başlı küçük bir oğlan?

Mrs. KIRSCHOFF (Ciddileşerek) : Eğer ben şahsen TRİBÜN’ün huzuruna çıkarsam, bize bir şans verirler mi dersin?

Dr. KIRSCHOFF (Hüzünlü) : Zannetmem, şekerim!

(Koridorun ucundan SR. SUPERIOR ve yaşlı rahibe, kuvvetli adımlarla, çalataban yaklaşmaktadırlar.)

Dr. KIRSCHOFF : Bu ‘soytarı’ların hiçbir kez genç veya aşka düşmüş olabileceklerini sanmıyorum.

Mrs. KIRSCHOFF : Gerçekten öyle, ben de şüphe ederim. Ah o ‘ait olma’ hissi.. O sihirli dokunuş.. Yeniden anne rahmindeymiş gibi emin ve güvenceli bir beraberlik. (Yaklaşmakta olan ayak seslerini farkederek)  Galiba birileri geliyor, saklan yorganın altına!

(Doktor hanım kocasının kafasını içeri bastırır, eşi gözden kaybolur. SR. SUPERIOR kapıya vurur, fakat cevap beklemeden içeri dalar, yatağa yaklaşır. Diğer rahibe elinde şamdan, kapıda ayakta bekler.)

SR. SUPERIOR : Evet, Doktor Hanım, anladığıma göre, sizin onaylanmamış bir erkek misafiriniz varmış. Ümit ve dua ederim ki o erkek sizin kocanızdır, öyle mi?

Mrs. KIRSCHOFF (Gülümsemeye çalışır, donmuş gibi yerinden kımıldamaksızın yalnızca başıyla “evet” anlamında bir işaret verir.)

SR.SUPERIOR (Canı sıkkın) : Peki, o nerede? (Etrafına bakar, yataktaki şişkinliği farkedince)  Tabiatıyla, başka nerede olabilir ki? Peki Dr. KIRSCHOFF, lütfen köstebek yuvanızdan çıkar mısınız?

Dr. KIRSCHOFF (Anide örtüleri atar, kısa bir tereddütten sonra yataktan fırlar; her iki rahibe gözlerini kapatırlar ve arkalarını dönerler, aynı zamanda haç çıkarırlar.)

Affedersiniz SR. SUPERIOR, bu yalnışlık için özür dilerim. (Elbiselerini alelacele giyinerek)  Şimdi hazırım!
                                   
SR. SUPERIOR (Etrafında dönerek ve gözlerini yavaş yavaş açarak) : Dr. KIRSCHOFF, bizim Ruhani Birliğimizin en temel kuralını bozduğunuzun farkındasınız herhalde. Sabah olur olmaz, ben, Hastanenin Genel Yöneticisi ile bu hususta görüşeceğim ve olası, görevinizden alınmanızı önereceğim. Tabii son karar verme yetkisi ona aittir. Siz bugün TRİBÜN’ün huzuruna bu konuyu çözmek için çıktınız, fakat belli ki tüm şanslarınızı harcadınız.
 
 
                                                                       -18-

DR. KIRSCHOFF (Angrily) : Look Sister! Don’t bother reporting to Dr.Richlieu. My wife and I, (Cheking with his wife who nods)  Yes, I and my wife shall give our resignations, effective tomorrow. We cannot take this separation any longer. You preach about love, but you don’t know what it is all about. I shall, rather we shall never seek any employment from you again, ever!

SR. SUPERIOR (Quietly) : One day, you shall come back to me!

Dr. KIRSCHOFF (Still trying to button up) : No Ma’am, never, (Shakes his head vigorously) never, never. (As he exits, the curtain falls.)

                                                     -The end of the First Act-
 
 

                                                                       -19-

DR.KIRSCHOFF (Angrily) : Look Sister! Don’t bother reporting to Dr.Richlieu. My wife and I, (Cheking with his wife who nods)  Yes, I and my wife shall give our resignations, effective tomorrow. We cannot take this separation any longer. You preach about love, but you don’t know what it is all about. I shall, rather we shall never seek any employment from you again, ever!

SR.SUPERIOR (Quietly) : One day, you shall come back to me!

Dr.KIRSCHOFF (Still trying to button up) : No Ma’am, never, (Shakes his head vigorously) never, never. (As he exits, the curtain falls.)

                                                 -The end of the First Act-
 
 
 
 
                                                                        -20-

Dr.KIRSCHOFF (Kızgın) : Bakınız, SISTER, Dr.Richlieu’ye rapor vermenize hiç gerek yok. Yarından tezi yok, ben ve eşim, (Eşine göz ucuyla bakarak, onun ‘evet’ anlamında başını salladığını not ettikten sonra)  , evet, ben ve eşim istifalarımızı sunacağız. Bu ayrılığa artık hiç tahammülümüz kalmadı. Sizler, ‘aşk’ hakkında dua edip durursunuz ama onun ne olduğunun farkında değilsiniz. Ben, daha doğrusu bizler, sizden hiç bir kez, iş hususunda müracaatta bulunmayacağız. Kat’iyen.

SR.SUPERIOR (Sakin) : Bir gün, siz bana geri geleceksiniz!

Dr.KIRSCHOFF (Hala düğmelerini iliklemekle meşgul) : Hayır Hanımefendi, asla! (Başını sallayarak)  Asla ve asla!

(O, sahneyi terkederken perde iner.)
      
                                                        -Birinci Perdenin Sonu-
 
 
 
  

                                                                        -21-
 
                                                                A c t  :   I I
                                                        P e r d e   :    I I
 
 
 
 
                                                                        -22-

                                                                  A c t  :  I I
(A nicely but casually furnished psychiatrist’s office. A sofa, comfortable chairs, some small tables, pictures, diplomas on the walls. Doctor’s desk is at the right side of the stage and is unoccupied. A clock on the wall idicates five minutes past eight. When curtain rises, five patients: KATHIE, CINDY, LINDA, MICHAEL and DAVID appear sitting as group and waiting  for Dr.KIRSCHOW’s arrival.)
KATHIE (Nicely dressed, holding a pack of Tarot Cards, slowly turning them one by one over the small table in front of her) : Oh, here is La Justice – The Justice. Rightness, balance and harmony. Very commendable. (Turning another card)  Here is Temperance. Moderator. Economy. No big deal. (Turns one more)  Oh, Le Judgement – The judgement: renewal, awareness of the interrelations among all things.  (Addressing the group)  I hope Dr.Kirschoff will be on time, that would be a miracle. (Looks at the clock)  Aha, he is already five minutes late. I don’t know why he is always late.

CINDY (In an easy chair, weawing) : Kathie, you look a little bit nervous, tense. Is there anything the matter?

KATHIE : Oh Cindy, it is the same soap opera. Last night Ron and I fought again.

CINDY : About what?

KATHIE : Nothing new. He wants to control my life all the time. My God, do that, don’t do that, how come, why, you name it!  (Nervously turning the Tarot Cards)  Oh, Le Soleil – The Sun. Happiness, warmth, security, all that jazz, in a relationship. It must be kidding me. (Turning another one)  Oh, Le Chariot – The Chariot: Triumph, providence, vengeance. (Turning one more)  Oh la-la: L’Amoureux – The Lover: love, beauty, honor and a rewarding relationship. (Throwing the deck down)  Oh, I am tired of them. I want to be me!

DAVID (Leaving PLAYBOY Magazine which he has been reading, getting up and approaching KATHIE, addressing her quietly) : KATHIE, do you really believe those cards, I mean really?
 
                                                                       -23-
                                                              P e r d e :  I I

(Bir Psikiyatrist’in itinalı, fakat sade döşenmiş ofisi. Bir sofa, rahat sandalyalar, birçok küçük masa; duvarlarda resimler ve diplomalar dekoru süsler. Doktorun masası sahnenin sağında dır ve halen boştur. Duvardaki bir saat sekizi beş geçtiğini gösterir. Perde kalkınca, beş hasta, yani KATHIE, CINDY, LINDA, MICHAEL ve DAVID grup halinde oturmakta olup Dr.KIRSCHOW’un gelmesini beklemektedirler.)
KATHIE (Şık giysilerle, elinde bir paket Tarot kartları, onları yavaşça ve teker teker önündeki masaya açarak kendi kendine konuşmaktadır) : Oo, işte La Justice=Adalet. Doğruluk, denge ve harmoni. Gerçekten dostlar başına. (Başka bir kart açarak) Aa, işte Temperance : Ilımlılık, itidal. Arabulucu. Ekonomi. Büyük birşey değil.  (Bir tane daha çevirerek)  Oo, Le Judgement = Yargılama. Herşey arasındaki ilişkilerin farkındalığı.. Yenileme.. (Gruba hitap ederek)  Ümit ederim ki Dr.KIRSCHOFF bu kez zamanında gelir.. Bu da bir mucize olur..(Duvardaki saate bakarak)  Ooh, daha şimdiden beş dakika geç. Onun her zaman neye geç kaldığını anlayamıyorum..

CINDY (Bir koltukta, elinde bir dantel örgüsü) : Kathie, sen bir az sinirli görünüyorsun, neyin var?

KATHIE : Ah CINDY, her zamanki nakarat. Dün akşam Ron ile yine kavga ettik.

CINDY : Ne için?

KATHIE : Yeni birşey değil. O hayatımı devamlı olarak kontrol etmek istiyor: Allahım, şunu yap, bunu yapma, nasıl, neye, sen söyle ben dinliyeyim! (Sinirli sinirli bir TAROT kartı çivirerek)  Oh, Le Soleil = Güneş. Bir ilişki içindeki mutluluk, sıcaklık, güvence, işte hep o palavra. Benimle şaka yapıyor olmalı. (Bir kart daha çevirerek) Aha, Le Chariot = Cenk arabası. Zafer, tedbir, intikam ifadesi. (Bir daha çevirir)  O la-la, L’amoureux = Aşık. Sevgi, güzellik, şeref ve ödüllendirici ilişkilerin senbolü.. (Kartları fırlatarak)  Öf, bunlar beni sıktı artık. Ben ‘ben’ olmak istiyorum.

DAVID (Okumakta olduğu Playboy dergisini bırakarak ayağa kalkar, KATHIE’ye yaklaşarak sakin bir sesle) : Kathie, sen bu Tarot kartlarına sahiden inanıyor musun?
 
                                                                      -24-

KATHIE (A little annoyed) : My playboy DAVID whether you believe or not, Tarot is a very rich universal language of symbolism. The first twenty-two cards are ‘Major Arcana’, the following fifty-six are ‘Minor Arcana’, composed of four suits of regular playing cards. They all have meaning, and you read your destiny there. Should I open for you?

DAVID (Slightly apprehensive) : Oh, no, thank you. (He returns his chair.)

KATHIE (Addressing CINDY) : That was something last night. My girl-friend from Trois-Rivieres called me for a get together for last Monday night. I left my two little ones with the baby-sitter and went. When Ron came home, wow, where was I? How come I went out without asking his permission first? Of course it was slightly after midnight when I returned. I didn’t do anything wrong, yet I was everything in the dictionary, including a street-walker. He’s crazy. I can’t take it anymore.

MICHAEL (Trying to finish a cross-word puzzle) : Look KATHIE! Suppose you tell him that you are going somewhere without asking his permission, don’t you think you could have been more fair to him?

KATHIE : It’s true MIKE, but sometimes I just don’t feel like asking. I am sick and tired of being second to a boss. Housewife, awf!!

LINDA (Playing with the Rubic Cube, somewhat angrily) : Darn it, I almost made it, here we go again. Say KATHIE, do you think you feel trapped in marriage? Why did you marry RON?

KATHIE (Pushing the cards away) : You know LINDA, first, I did not want to marry RON, you know, we all were in Psych Unit , people feel close then, since there’s an intensified need for love and care. Anyone can be your hero, your savior. He was after me all the time yet I was able to say ‘no’. Then, I married a salesman bum, and, after four years’ struggle and two little girls, I felt that I made the wrong choice. I left him. RON came after me too strong. After all, he had waited for me for years, patiently. (A little softer and thoughtful)  In a way, he’s a  nice guy, he loves me. He gets along very well with the girls. I love him, but sometimes I wonder whether I’m in love with him or not, it’s quite confusing.

MICHAEL (With some sarcasm) : You must be going through an ‘identity crisis’, “elementary my dear!”.

KATHIE : Sash MIKE. What about you? You dropped college, changed jobs regularly, separated from your wife, and, had several girl-friends at the same time. What’s the nature of your crisis? Your mother didn’t love you enough? When you are going to be stabilized, both emotionally and socially?

MICHAEL (A little depressed) : Don’t be hard on me KATE! You have a point. That’s why I am here. We are still searching, aren’t we?

(Silence pursuits. People return to their original occupations.)

  
                                                                       -25-

KATHIE (Bir az sıkkın) : Benim Playboy DAVID’im.Sen ister inan ister inanma, Tarot, simgeleşmenin çok zengin, evrensel bir dilidir. İlk yirmi karta “Major Arkana=Büyük Sır” derler, onu elli altı adet, dört takımlık bildiğimiz iskambil kağıtlarından alınmış “Minör Arkana=Küçük Sır” kartları izler. Onların hepsinin ayrı ayrı anlamları var ve insan kendi kaderini orada okuyabilir. Bir tane sana açayım mı?

DAVID (Bir az ürkmüş) : Yo, yo, teşekkür ederim. (İskemlesine döner.)

KATHIE (CINDY’ye hitaben) : Dün gece görülecek bir olaydı. ‘Trois-Rivieres’deki kız arkadaşım bana acaba Pazartesi akşamı bir araya gelebilirmiyiz diye telefon etmişti. Ben de iki minikleri bebek bakıcısına bıraktım gittim. Aman Allahım, RON eve geldiğinde beni bulamayınca çileden çıkmış. Gelince de bana veryansın etti; sen nerelerdeydin, önce beim iznimi almadan kendi başına nerelere gidersin? Evet, döndüğümde gece yarısından sonra idi ve yanlış olacak hiçbir şey yapmamıştım. Lügatta unuttuğu tek kelime kalmadı sanırım, ‘sokak kadını’ dahil. O delinin teki. Artık çekemez hale geldim.

MICHAEL (Bir gazetenin bulmacasını bitirmeye çalışarak) : Peki KATHIE; sen eğer ondan izin istemek yerine sadece neyere gideceğini söyleseysin, ona karşı daha adil davranmış olmaz mıydın?

KATHIE : MIKE, doğru söylüyorsun, fakat bazan soracak gibi hissetmiyorum. Bir şirket müdürüne hesap verir gibi yaşamaktan bıktım. Evkadınlığı, öff.

LINDA (Rübik Küp ile oynamaktadır, bir az kızgın, haykırır) : Hay Allah kahretsin, tam yapacaktım, bozuldu!. Sil baştan. Hey KATHIE, sen evlilikten, sanki fare kapanına kısılmış gibi bahsediyosun. RON’u evvelden biliyordun, onunla neye evlendin?

KATHIE (Kartları iterek) : LINDA, biliyorsun ki ilk kez ben RON ile evlenmek istememiştim. Hepimiz Psikiyatrik bir hastanede idik. Orada ilgi ve sevgi gereksiniminden olsa gerek, millet birbirine aşırı derecede yakın hissediyor. Herhangi bir kimse diğerinin kahramanı veya kurtarııcısı olabiliyor. RON daima peşimden gelmişti, fakat ‘hayır!’ demeği başarmıştım. Sonra ben o serseri seyyar satıcı herifle evlendim. Dört yıl güç bir evlilik ve iki küçük kız çocuktan sonra ayrıldım. RON yine peşimden çok ağır basarak geldi. Adamcağızın hakkını vermek gerek: beni sabırla, dört yıl beklemişti. (Bir az düşünceli ve yumuşak bir sesle)  Birçok yönlerden RON gerçekten iyi bir insandır ve beni seviyor. Kızlarla da çok iyi geçiniyor. Ben de onu seviorum, fakat bazan ona gerçekten aşık olup olmadığım hususunda şüpheye düşüyorum. Kafam karışıyor.

MICHAEL  (Bir az alay edercesine) : Sen o halde bir “Kimlik Bunalımı” içindesin. ‘Elementeri may dir, elementeri!’

KATHIE : Şıttt oradan Şerlok Holmes bozması. Ya senden ne haber? Sen Koleji terkettin, devamlı iş değiştirdin, karından ayrıldın, aynı anda bir sürü kız arkadaşın var. Peki senin kriz’inin kökeni ne? Annen seni yeterli derecede sevmedi mi? Ne zaman ruhsal ve sosyal bir düzene gireceksin, ha?

MICHAEL (Bir az deprese) : KATE, üstüme o kadar sert gelme. Evet, birçok noktalarda haklısın. Buraya da o nedenle gelmedim mi? Hepimiz hala ‘arıyoruz’, doğru değil mi?

(Bir sessizlik sürer. Herkes baştaki uğraşılarına döner.)

                                             
                                                                       -26-

KATHIE (Turning some Tarot cards down) : Oh, Le Diable-Devil. Revenge. Force. Great Caution! (A little thoughful)  I don’t know whether I am depressed or not, I guess, I have been feeling sorry for myself. We all do one time or other, I guess.

CINDY (Quietly and full of envy) : Its true. You have a good husband KATHIE. You have a good marriage. I don’t think you know what you want from life. I wish I could have such a husband.

KATHIE (Somewhat sarcastic) : Oh well, CINDY, you can have him for free. I shall sign the transfer papers right away. (Thoughtful) Thirty-Two long years of waste. I mean my life. Destiny, I guess.

LINDA (Turning the Rubick Cube around) : Divorce is not fun. I had more than once.. All bloody..

MICHAEL : Linda, I have the impression that you’re still in love with your first husband, aren’t you?

LINDA : Oh, ya! How you can not love that son of gun. (Dreamily, with a large, comfortable smile)  We had the most beautiful times together. You know how all ‘first’ things are. To start with, he saved me from my mother’s wrath.

KATHIE (With a nervous laughter) : Oh, yeh, like my first husband’s saving me from my step-father’s wrath. I mean, from his sexual advances.

MICHAEL (Empathically) : Then, you were an abused child when you were small?

KATHIE : That’s right, damn right. I don’t remember what his number was in my mother’s marriages, nınetheless he was the only father I knew. He was a welder and used to drink himself to death. We never had a dinner without his being drunk. Christmas? Are you kidding? We couldn’t open our gifts until noon when he would almost sober up. He used to belt me and my younger brothers all the time, locking us in the attic, hungry. My younger brother and I used to sneak sandwiches, nuts, crisps to the attic during the week to stock up.

DAVID : Didn’t your mother do anything about it ?

KATHIE : She was blindly in love with him. You know, how alcoholics are passionate lovers. Besides, she used to work at nights. I used to feed the younger ones, give them their baths, clean the kitchen table, wash the floors, prepare step-father’s drink, finally go to my room and watch T.V. At times he was good thou. We used to go to the beaches, boat rides all along St.Lawrence. (With a nervous laughter)  I remember, one day our canoe capsized, we all went in the water. He was the one who saved me. I still feel his strong arms around my body. When I was twelve, well, as I developed, you know how those things go, his fingers began to go all over me. First, it was a tingling sensation that was fun, then scared me to death. When my breasts grew enough to be pinched, he caressed them, I felt like fainting. He told me that he loved me, and asked me to keep our great love as a  secret from my mother who I hated passionately anyway. After twenty years, I sometimes still remember him with love, sometimes with hatred. He was the one who first showed me how to make love. (Pause)  I have even written a poem about it..

                                                                      -27-

KATHIE (Bazı Tarot kartlarını açarak) : Ooh, Le Diable = Şeytan. İntikam. Kudret. Son derece itiyat. (Bir az düşünceli) Ben deprese miyim yoksa değil miyim, bilmiyorum; ama, zaman zaman kendime acıma hissi taşıyorum gibi..Hepimizin hayatında öyle anlar olur herhalde..

CINDY (Rahatlıkla ve arzu dolu bir sesle) Çok doğru. KATHIE senin iyi bir kocan var. Senin evliliğin iyi. Bana kalırsa sen hayatta ne istediğini bilmiyorsun. Keşke benim öyle bir kocam olsaydı.

KATHIE (Bir az alaycı bir sesle) : Aha yavrum CINDY, sana onu bedava verebilirim. Transfer kağıtlarını da hemencecik imzalarım! (Düşünceli bir tarzda)  Boşa geçmiş otuz iki uzun yıl. Kaderim böyleymiş.

LINDA (Rubick Kübünü etrafında döndürerek) : Boşanma, şaka bir olay değil. Benim birden fazla deneyimim var..Hepsi kanlı bıçaklı.

MICHAEL : Linda, bana öyle geliyor ki, sen hala ilk kocana aşıksın, öyle değil mi?

LINDA : Ah, evet, o şeytanın art bacağını nasıl sevmezsin? (Sanki rüyada imiş gibi ve geniş, rahat bir gülümseme ile)  Biz beraberce ne mutlu zamanlar geçirmiştik.  O ‘ilk’lerin neye benzediğini çok iyi bilirsiniz.Herşeyden önce, o beni annemin azabından kurtardı..

KATHIE (Sinirli bir kahkaha ile) : O, evet, benim ilk kocamın, beni üvey babamın gazabından kurtardığı gibi..Yani onun bana yaptığı cinsel sarkıntılardan..

MICHAEL (His dolu) : Yani sen de küçük çocuk iken tacize uğramıştın?

KATHIE : Ya öyle, lanet olsun ki doğru. Üvey babam, annemin evlendiği kaçıncı erkekti bilmiyorum ama, hayatta tanıdığım yegane baba idi. Bir kaynakçı idi ve devamlı ölesiye içerdi. Hiçbir akşam onun sarhoş olmadığı bir akşam yemeği yemedik. Noel vakti? Şaka mı ediyorsun? Bizler hediyelerimizi öğlene kadar açamazdık, zira ancak o vakitler ayık olurdu. Beni ve küçük erkek kardeşlerimi kayışla döver, aç bilaç tavan arasına kitlerdi. Küçük erkek kardeşimle hafta boyunca oraya sandviç, ceviz içi, patatez çipleri vb depo ederdik.

DAVID : Annen bu konuda hiç bir şey yapamadı mı?

KATHIE : Annem ona körü körüne aşıktı. Bilirsiniz, alkol bağımlıları ateşli sevecendirler. Hem, annem geceleri çalışırdı. Ben küçük kardeşlerimi besler, banyolarını verir, mutfağı temizler, döşemeleri yıkar, üvey babamın içkisini hazırlar, sonunda yatak odama televizyon seyretmeye giderdim. Zaman zaman bizlere iyi davranırdı.. Plajlara, Saint Lawrence boyunca motor gezilerine götürürdü. (Sinirli bir kahkaha ile)  Hatırlarım, birgün, teknemiz alabora olmuştu, hepimiz denize dökülmüştük. Beni o kurtarmıştı. Onun çelik gibi kuvvetli kollarını vücudumun çevresinde hala hissederim. On iki yaşıma gelip de geliştiğim zaman..bilirsiniz o zamanlar bu işler nasıl gidiyor… onun parmakları vücudumda gezmeye başladı. Önceleri heyecan veren bir ürperme idi, sonra ölesiye korktum. Göğüslerim çimdiklenecek kerteye gelince o onları okşadığında bayılacak gibi olmuştum. Bana beni sevdiğini ve bunu annemden bir sır olarak saklamamız gerektiğini söylerdi. Annemden zaten nefret ederdim. Yirmi yıldan sonra bile onu bazan nefret bazan sevgi ile anarım. Bana aşkı ilk o tattırmıştı. (Bir süre durur)  Hatta onun için bir şiir bile yazmıştım..
 
 
                                                                     -28-
DAVID : Didn’t you ever feel guilty? I mean, you were cheating on your mother. Suppose you got pregnant, imagine, your child would have been your brother or sister? Quite confusing isn’t it?

KATHIE (With a bitter smile) : Yeh, but you don’t think that way, then. You only care for someone who cares for you. That’s all. Of course when I was fifteen, and some other boys began to show some interest in me, talking about their mums and dads, going to proms with dad, something like that, I began to feel funny; I began to realize that there was a world outside my home where someone would have loved me too. But, it was too late. How many nights I expected and wished him to come to my bedroom, bringing his usual beer mug to share with me, and, at the same time saying my prayers that he wouldn’t come, ever! (She starts to cry)  Horrible days, I suppose I started life on the wrong foot.

LINDA (Empathically) : That trip to Bermuda, Mardi Gras. Sailing on the Missisippi with Mark Twain. In that boat the whole world was promised to me. But, one day…

DAVID : Yes, One day?

LINDA (Quiet) : One day, he met his dream-girl at one of the conventions. That was the end of us. (With a sigh)  Well, where is that darn Dr.Kirschoff again?

(All look at the clock on the wall.)

KATHIE (With a deep sigh, still drawing and turning Tarot Cards) : I know how it feels, I mean the divorce. After that, you know how it goes. Once, I was urged to see my ex. I knew exactly where he used to go on Friday nights: Holiday Inn lounges. It was two o’clock in the morning, there he was. We drank together, danced together, like the good, old days, without saying anything about the past. It feels like you’re going back in the time tunnel, to the beginning of relationshipppppps, as if nothing had happened. Starting all over again, second time around. Helas! What fantasy! Anyway, he asked me to go to bed with him.

DAVID : Did you go?

KATHIE : No, I said ‘no’. That time I was already dating RON. You know, sexually abused ones are quite loyal to whoever they’re attached to. You don’t betray your secret love. One love at a time. I guess, I shall love him forever in certain ways. Since he is the father of my children, may be it did create an eternal bond between the two of us. Even if he is almost all the time behind his child support, I never thought of taking him to courts. (Addressing the Tarot cards)  Oh, Le Mat – The Fool. (Laughing) That is exatly me. Folly and purity..Hımmm here, La Roue de Fortune – The Wheel of Fortune. Destiny. Fortune. (Addressing the others and pushing the cards away) “change must come or life will stagnate!”

(They all applaud)

                                                                         -29-

DAVID : KATHIE, sen kendin his suçlu hissetmedin mi? Yani, annen için ne hissedersen hisset, onu aldatıyordun. Düşün ki gebe kaldın, kendi çocuğun senin aynı zamanda kız veya erkek kardeşin olmayacak mıydı? Çok zihin karıştırıcı değil mi?

KATHIE (Acı bir gülümseme ile) : Doğru, fakat o zamanlar onu düşünmüyorsun. Yalnızca sizle ilgilenen birine ilgi gösteriyorsunuz. Hepsi bundan ibaret. Doğal olarak, ben onbeşine basınca, bazı erkek çocuklar da bana ilgi göstermeye başladı; onlar anne-babalarından, baba-kız mezuniyet balolarına gitmekten bahsedince bir az tuhaf hissetmeye başladım. Evimin dışında da bir dünya olabileceğini ve benim de sevilebileceğimi farkettim. Mamafih, çok geç kalmıştım.  Sayısız geceler, üvey babamın yatak odama bira dublesiyle gelip onu paylaşmayı dört gözle bekledim ve fakat aynı zamanda da hayatım boyunca hiç gelmesin diye dua ettim. (Ağlamaya başlar)  Azap dolu günler. Belli ki, hayata yanlış adım atarak başladım..

LINDA (İçtenlikle) : Ah o Bermuda seyahat. Mardi Gras. Misisipi üzerinde yandan çarklı, buharla işleyen Mark Twain ile yolculuk.. O gemide bana tüm dünya vadedilmişti. Fakat, bir gün..

DAVID : Evet, bir gün..

LINDA (Sakin) : Bir gün, o yıllık iş toplantılarının birinde rüyalarının kızı ile tanıştı. Bu, ikimizin de sonu oldu. (Sıkıntılı bir ses çıkararak)  Aman, Dr.Kirschoff denen adam da nerde kaldı?

(Hepsi, duvardaki saata bakarlar)

KATHIE (Derin derin içini çekerek, tekrar Tarot kartlarını çevirmeye başlar)  : Ben nasıl hissedildiğini biliyorum, yani boşanma hikayesi. O olaydan sonra hayatın nasıl gittiğini hep bilirsiniz. Bir kez, ben eski eşimi görmeyi arzuladım. Onun Cuma akşamları nereye eğlenmeye gittiğini tıpatıp bilirdim: Holiday Inn’in bar’ı.. Saat sabahın ikisiydi ve o oradaydı. Eski günlerde olduğu gibi, beraberce içtik, dans ettik, ama geçmişten hiç bahsetmedik. Sanki zaman tünelinde geriye gidiyorsunuz ve ilişkiyi yeniden yaşıyorsunuz. Yeniden, ikinci kez bir hayata başlama. Heyhat! Ne fantazi. Her ne hal ise, o benimle birlikte olmayı teklif etti.

DAVID : Kabul ettin mi?

KATHIE : Oo,’hayır’ dedim, O zamanlar zaten RON ile çıkmaya başlamıştım. Bilirsiniz, cinsel tacize uğrayan insanlar, mevcut bağlantılarına çok sadıktırlar.Her defasında yalnızca bir kişi ile aşk. Gizli sevginize saygı gösteriyorsunuz. Tahmin ederm ki ben onu hayatımın sonuna kadar şu veya bu şekilde sevmeye devam edeceğim. İki çocuğumun babası olması onunla aramızda ebedi bir bağ da yaratmış olabilir.. Çocuklar için ödemelerde hemen daima geç kalmasına karşın, onu hiç bir kez mahkemeye getirtmeyi düşünmedim. (Tarot kartlarına hitap ederek)  Aa, Le Mat = Deli. (Gülerek) Bu tam ben..Budalalık ve saflık.. Hımmm, işte burada ‘La Roue de Fortune’ = Kader Çarkı. Feleğin Çarkı. Kader.. Hazine.. (Diğerlerine hitap ederek ve kartları fırlatarak)  “Değişim oluşmalı, yoksa hayatta tıkanır kalırsın!”   (Hepsi alkışlarlar.)

                                                                      -30-
MICHAEL : Well, as you know, I am separated from my wife. When we first married I used to cheat her. I didn’t mean it, I did love her, but you know, there is something in you telling you that you shouldn’t be tied down. You don’t want to lose your freedom. Like extended teeanage years. You take your marriage for granted, as if nothing could happen to it. As if it is invincible. Naturally, one day I found a pink slip on my breakfast table, reading: “Dear Mike, I am leaving for Arizona with my boyfriend. Good luck to you. Love. Suzie.”  (Pause)  I don’t know whether it was my attitude or destiny. I just don’t know.

LINDA (Throwing the Rubick’s cube aside)  It is a good question whether we are following a destiny or making our own through choice. Of course we are responsible for our choices, but how one can read the future? Listen to this. You know, I married and divorced three times. Imagine! Three castles were built and eventually destroyed. (With a nervous laughter)  As they say : “It goes by threes, and does not count after that.” What was I saying, oh, take my second  husband Denny. Good looking, sexy guy. Any woman’s dream. After two years of marriage and a baby boy, do you know what he tells me one day? “Linda darling, I am going to have a sex operation. I want to be a woman!”, and he did. I told my son that his father died in a war overseas. Otherwise, I could have confused him, I suppose. Then, I met my third husband in a Singles’ Bar, rather it was a Parents Without Partners’ gathering. He was a matador, a gentle, generous, good dancing romantic Italiano. We instantly fell in love, and married in two months. My son needed a father, you know. What happened then?  In another two months I caught him with a Japanese girl in my own bed. (taking the Rubick^s cube in her hand again and playing around it)  I guess we are all equal, no one is a better person than the other; but, I sometimes wonder when we make choices which won’t work, our gut feelings would tell us, but we go ahead and do it anyway.. I don’t know anymore.

DAVID (Making a wise crack)  . What about computer marriages? (Pause)  At least we can blame the computer then for it’s wrong choice.

(Laughters.)

KATHIE : Funny you say that David, but a close friend of mine did it. She was so happy for two weeks, always talking about new discoveries about each other, surprises and pleasantries. One day, she came to me full of anxiety and told me: “Kathie, you’ll laugh at me, please don’t; it seems very silly, but it is really important to me. Listen. I always squeeze the toothpaste from the bottom, and naturally I can’t stand it if anyone squeezes from the top, you know, it escapes back, gets trapped there, a lot of waste and you can’t straighten it out. My husband does that, of course. So, finally, one day I told him what was bothering me. Instead of a warm understanding and a possible apology or hug, he yelled at me: “tough, before marrying me, you should have asked the computer in that matter!” (Some laughters. She starts to open again the Tarot cards)  Aha, L’étoile. -The Star. Hope and bright prospect. Enlightenment, advanced awareness. Like meditation.Good. Let me see what is next? My fortune seems to be changing: Oh, that is L’Empereur – The Emperor. (Seriously)  Stability. Will power. Reason. That’s what I need..
 
 

                                                                     -31-

MICHAEL : Evet, sizlerin de bildiği gibi, ben eşimden ayrıyım. İlk evlendiğimizde, ben onu aldatırdım. Kasıtlı değildi ve ben onu sevmiştim; fakat, bildiğiniz gibi, içinizde sizin bağlanıp kalmamanız konusunda birşeyler söyleyen bir ses var. Bağımsızlığınızı kaybetmek istemiyorsunuz. Sanki uzatılmış gençlik yılları gibi. Evliliğinizi garantiye alıp sanki ona hiçbir şey olmaz gibi davranıyorsunuz. Sanki onu hiçbir şeyler incitemez. Sonuçta, bir gün kahvaltı masamın üstünde hani işten çıkarıldığınızda yollanan pembe not pusulası vardır ya, onun gibi bir şey buldum, üzerinde şu yazı: “Sevgili MIKE, ben erkek arkadaşımla Arizona’ya gidiyorum.Talihin açık olsun. Sevgiler. SUZIE.”  (Bir an sessizlik)  Bu sonuç benim davranışımın socu mu idi, yoksa kader mi böyle yazmıştı, bilmiyorum artık.

LINDA (Rubick kübünü kenara iterek) : Gerçekten bizlerin davranışlarmızda bir kaderi mi yoksa ‘seçenekler’i mi izlediğimiz iyi bir tartışma konusu olabilir. Yaptığımız seçeneklerden sorumlu olduğumuz muhakkak, ama geleceği nasıl okuyabiliriz? Bak, dinle şunu. Bilirsiniz ki ben üç kez evlendim ve boşandım. Tasavvur et! Üç şato inşa ettim ve üçü de yıkıldı. (Sinirli bir kahkaha ile) Dedikleri gibi: ‘Üçler uğurludur, ondan sonrası sayılmaz bile..’ Ne diyordum, ha, benim ikinci kocam DENNY’nin bana yaptığına bakın. Yakışıklı, seksi bir erkek. Her kadının rüyası. İki yıl evlilik ve bir oğlan çocuğa sahip olduktan sonra bana bir gün demez mi: ‘Linda, sevgilim, ben bir seks ameliyatı yaptıracağım.Kadın olmak istiyorum.’ Ve dediğini yaptı. Oğluma babasının denizaşırı harplerde öldüğünü söyledim, yoksa, ony bunaltıda bırakırdım sanırım. Sonra, üçüncü kocamla bir bar’da, daha doğrusu “Eşleri Olmayan Anne ve Babalar” grubunun danslı bir toplantısında  tanıştım. O da ateşli bir matador, kibar, eli açık, güzel dans etmesini bilen romantik bir İtalyandı. Saniyesinde birbirimize sırsıklam aşık olduk ve iki ay içinde evlendik. Düşünebileceğiniz gibi, oğlumun bir babaya gereksinimi vardı. Sonra ne oldu? Onu iki ay sonra kendi yataağımda Japon bir kızla yakaladım. (Rubick küpünü tekrar elleri arasına alarak ve onunla oynaşarak)  Sanırım, insan olarak hepimiz birbirimize eşitiz, kimse kimseden daha iyi veya kötü değildir; ama, bazan içimizden gelen bir his bize yapacağımız seçeneklerin işlemeyeceğini bildirdiği halde bizler yine de ileriye gidip istediğimizi yapıyoruz. Valla bilmem artık.

DAVID (Bir espri yapmaya çalışarak)  Ya bilgisayar evlenmelerine ne dersiniz? Eğer evlilik yürümezse, hiç olmazsa onu sorumlu tutabiliriz.

(Gülüşmeler)

KATHIE : Sen öyle diyorsun ama, çok ta tesadüf değil, benim yakın bir arkadaşım bilgisayar evliliği yaptı. İlk iki hafta o çok mutlu idi, hemen her an birbirlerinin bilinmeyen yönlerini keşfederek, sürprizler, hoşbeşler vesaire. Derken bir gün bana, sıkıntı dolu bir hava ile geldi ve:
“KATHIE, dedi, dinle beni, aptalcasına birşey diye belki güleceksin ama lütfen yapma, bence önemli.  Ben dişmacunu tübünü daima alttan sıkarım, bilirsiniz, yoksa alttan sıktığında macun geri kaçıyor, sıkışıyor, hem ziyan oluyor, hem de düzeltmesi zor. Kocam tabii öyle yapıyordu. Nihayet birgün onun beni ne kadar rahatsız ettiğini söyledim ve sıcak bir anlayış, göreceli bir özür dileme veya sarıp saramalama yerine bana bağırmasın mı:’ Kötü talih. Bu konuda evlenmeden evvel bilgisayara sorsaydın!’  (Bazı gülüşmeler olur. O  yine Tarot cartlarını açmaya başlar)  Aha, L’Etoile = Yıldız. Ümit ve parlak bir gelecek. Aydınlanma, aşırı derecede farkındacılık.. Meditasyon gibi.. İyi. Bakayım şimdi kaşığımdan ne çıkacak? Talihim değişiyor gibi. Ooo, L’Empereur = İmparator. (Ciddi bir eda ile) Sebatlılık. İrade kudreti. Akıl. İşte benim gereksinimim bu.
 
 
                                                                      -32-

DAVID (Gaining some confidence, and clearing his throat) : I just applied for computer dating. At least, I can give the description of my ideal beauty. Though I feel funny about it, I have the feeling that if I give all measures of her body, color of her eyes, height, weight and so forth, I can concentrate on our relationshippp. I suppose, I’m still an old-fashioned guy, needing some instructions. Love is beautiful if you can find a ‘right’ person. Here we go again, who is a ‘right’ person? When the arguments start and you’re caught in trivia, that’s the beginning of the end.

CINDY : Ms.Trivia is my nickname. I don’t know why I doubt anything and anyone. Soon after an acquintance, I do everything possible to stop it becoming a meaningful relationship. It’s a real pity.

MICHAEL (Sarcastic) : You have dfficulty in object-relations!

CINDY : Cut it out MIKE, the imposter therapist! I’m not kidding. It’s a very serious issue for me. What I can’t understand is that, as we all learned from Dr.KIRSCHOFF here, our fathers are the first sex symbols for us, as well as models for trusting other men!

KATHIE (Laughingly) : They are sex symbols alright. (Continues to play with cards)

CINDY (Ignoring KATHIE’s remark) : I loved my daddy dearly. I trusted him. When he died, a piece of me died too. (Almost in tears)  If I had  learned how to trust him, I should have learned to trust the entire world. It just does not fit. I can’t understand.

KATHIE : I personally don’t believe in those Freudian theories. My first husband was fiffteen years older than I (Stopping suddenly, looking into space with astonishment)  Would that mean that he represented a father figure for me? I am confused.

CINDY : My father was a very intelligent, soft, easy going man. I never understood how he put up with my mother who was a witch and still is.

LINDA : Oh boy, you have an Oedipus Complex alright!

DAVID : And, your insecurity and mistrust does not come from your close relations with your father, but ambigious, unsettled, perhaps competitive relations with your mother. (Turning to MICHAEL)  N’est-ce pas Dr.Freud?

MICHAEL (Joyously)  : Oui, certainment mon cher, certainment. Don’t you remember Dr.KIRSCHOFF’s quoting Klein “Good breast-good mother-good world; bad breast-bad mother-bad world.”
 

                                                                      -33-

DAVID (Kendine olan güvenci artarak ve boğazını temizleyerek) : Ben bir bilgisayar aracılığı ile tanışma servisine henüz başvurdum. O sayede, hiç olmazsa, benim ideal saydığım güzelliğin tarifini rahatça yapabilirim. Bir az tuhaf gelmekle beraber, eğer ben öyle bir güzelin tüm vücut ölçülerini, gözlerinin rengini, boyu bosu haakkında bilgileri ona aktarırsam, ben de yalnızca ilişkilerimiz üzerine konsantre olabilirim gibi geliyor bana. Ben kendimi hala eski, muhafazakar görüşlü bir kişi olarak düşünmekteyim, başkalarının vereceği talimata gereksinimim var. Sevgi, eğer ‘doğru’ bir kişiyi bulabilirsen dünmyanın en güzel şeyi. İşte yine bir tartışmaya başlayabiliriz, ‘iyi bir insan’ kimdir? İşte böyle tartışmalar başlarsa, ayrıntılar içinde takılır kalırsın ve bu da sonun başlangıcı olur.

CINDY : “Bayan Ayrıntı” benim göbek ismimdir. Niye bilmem, herşeyden ve herkesten şüpyhe ediyorum. Birinle tanışır tanışmaz, o ilişkinin anlamlı bir düzeye gelmesini önlemek için elimden geleni yapıyorum. Cidden yazık!

MICHAEL (Alaycı bir tavırla)  : Senin ‘nesne ilişkileri’nde bir zorluğun var!

CINDY :  Seni terapist kopyası seni, çeneni kapa! Ben şaka etmiyorum, bu, benim için çok önemli bir konu. Benim anlayamadığım nokta şu: Bizlerin Dr. KIRSCHOFF’dan öğrendiğimize göre, babalar kızlarının ilk seks sembolü oldukları gibi, diğer erkeklere güvence beslememiz yolunda da ilk modellerdir…

KATHIE (Acı acı gülerek) : Seks sembolleri oldukları garanti… (Kartlarıyla oynamaya devam eder)

CINDY (KATHIE’yi duymamazlıktan gelerek) : Ben babamı gerçekten sevdim..Ona güvencem tamdır.. O öldüğü zaman, içimde de bir parça da öldü gitti.. (Neredeyse gözyaşlari içinde)  Eğer ona güvendiysem, tüm dünyaya da güvenmem gerekmez miydi?

KATHIE : Ben şahsan Freud’un o kuramlarına inanmıyorum. İlk eşim benden on beş yaş gençti. (Birden durarak, boşluğa hayretle gözlerini saptayarak)  Yani o bana ‘baba’ figürünü mü simgelemişti?  Oo, zihnim karman çorman.

CINDY : Benim babam gayet zeki, yumuşak, geçinmesi kolay bir adamdı. O annem olacak cadı kadınla hayatı boyunca nasıl yaşadı, anlamıyorum?

LINDA : O, CINDY kızım, sende çözülmemiş bir Ödipus Karmaşası var..

DAVID : Ve, senin güvencesizliğin, kimselere inanç beslememen babanla olan yakın ilişkilerinden kaynaklanmıyor; tersine, annenle olan iki kutuplu, yerine oturmamış ve rekabetli bağlantılarından nedenleniyor. (MICHAEL’a dönerek)  Öyle değil mi Dr.Freud?

MICHAEL (Neş’eli) : Oui, certainment mon cher, certainment! (Evet, muhakkak öyle, muhakkak!)  Dr.KIRSCHOFF’un analist Klein’a atfettiği sözcüğü hatırlamaz mısın: “Iyi anne-iyi meme-iyi dünya; kötü meme-kötü anne-kötü dünya!”
 

                                                                       -34-

CINDY : My mother hated me, ‘cause I was pregnant “without her permission”. (Making faces)  All through my high school years I was so proud off myself being a virgin. My father ws very proud of me too. So many men I dated, my bitch mother never liked any of them, as if she wanted to discourage me from having sustained relations with them.

LINDA : Do you think through out-of-wedlock pregnancy you wanted to disappoint her, to have a
kind of vengeance on her?

CINDY (Hesitantly) : Maybe. At least, I did not plan it that way, consciously.

MICHAEL : But, by the same token, you also took the chance of disappointing your father, didn’t you?

CINDY : Well, yes and no; my father loved me so much that it would not make any difference to him I guess, as long as I was happy.

DAVID : I bet your mother was pregnant too when she married your father!

CINDY (Astonished)  : Oh, yeh, she was. How did you know? Son of a gun. Here she was pregnant nineteen years before me, and she was furious at me of doing the same. I hate her!

MICHAEL : So, that clears the issue. She herself was guilty of her wrong doing, and, she was projecting onto you. She may also have felt guilty ‘cause she had not protected you, as she was not protected, and consequently, also angry at your own mother. Elementary. (Maintaining a gradndiose look)

CINDY (Astonished) : Perhaps.. Possible.. Gee Mike, you’re alright..

KATHIE (Starting to play again with Tarot cards) : The other day my teenage daughter asked me: (imitating her voice) “Ma, were you a June Bride?” I felt like saying “No, I was a December Bride!” It brought my tears to my eyes though. I am appalled that she is still thinking marriage is a good think..May be it is..

LINDA : How old is she?

KATHIE : Ten, turning eleven. Just developing. She has too much interest in boys. Boy Crazy, you know. I old her: My child, don’t grow so fast, just enjoy your childhood. I don’t think she hears me.

MICHAEL : Folks, do you think there is a hereditary factor in divorce? I come from a broken family. My father was married for four times.

LINDA (Smiling) : That beats me!

MICHAEL : I am serious. It seems to run in families. I’ll ask Dr.KIRSCHOFF if there is some new researches in that matter. (Looking at clock)  Where is that dumb-bell?
 
 
                                                                      -35-

CINDY : Annem benim ‘ondan izin almaksızın’ gebe kaldığımdan ötürü benden nefret ederdi. (Yüzüyle kaş göz işaretleri yaparak)  Orta Okul yıllarımda bakire olduğumlan ifitihar ederdim..Babam da benimle gururlanırdı. Çıktığım tüm erkekleri o cadı annem hiçbir kez onaylamadı. Sanki benim onlarla uzun süreli ilişkilerimi engellemek istiyordu..

LINDA : Evlilik dışı hamilelikle acaba onu bir çeşit düşkırıklığına uğratmak, yani bir tür intikam almak istediğini hiç düşündün mü?

CINDY (Tereddütlü) : Belki. Hiç olmazsa, bilinç düzeyinde öyle planlamadım.

MICHAEL : Fakat, öyle yapmakla babanı da üzebilecek bir konuda şans almış olmuyor muydun?

CINDY : Oo, evet ve hayır. Babam beni o kadar severdi ki, mutlu olduğum sürece, onun üzülmeyeceğini sanırdım..

DAVID : Bahse girerim ki senin annen de babanla evlendiğinde gebe idi!

CINDY (Hayretle) :  Ah, evet, şeytanın art bacağı, bunu nereden bildin? Kendisi benden on dokuz yıl önce hamile kalmış, sonra ben de ayni şeyi yapınca hiddetinden kuduruyor. Ondan nefret ediyorum.

MICHAEL : Bu, herşeyi açıklıyor. Annen, kendisinin gayrı meşru çocuk yaptığından duyduğu suçluluğu sana yansıtmış. Aynı zamanda, seni koruyamadığından ötürü de suçlu hissetmiştir, tıpkı kendi annesinin de onu koruyamadığından dolayı ona karşı duyduğu nefret gibi. Elementeri! (Alimlik taslar bir poz içinde.)

CINDY (Hayranlıkla) : Belki.. Mümkün.. Aşkolsun MIKE, sen cidden birşeylersin.

KATHIE (Tekrar Tarot kartlarıyla oynamaya dönerek) : Geçen gün benim ergenliğe merdiven dayamış genç kızım ne diyor biliyor musunuz: Anne, sen Mayıs Gelini mi idin? Yok, diyecektim, ben Aralık Geliniyim!  Neredeyse gözlerim yaşlandı. Onun evliliği hala iyi bir şeymiş gibi düşünmesine şaşıyorum. Belki öyledir..

LINDA : Kızın kaç yaşında?

KATHIE : On, on birine girecek. Yeni yeni gelişiyor. Bir ‘oğlan delisi’ ki görme, her gördüğü oğlana bayılıyor. Ona dedim: ‘Kızım, o kadar çabuk büyüme, çocukluğunu yaşa!’ Beni duyduğunu sanmıyorum.

MICHAEL : Dostlar, acaba boşanmak ırsi mi?  Ben, boşanmış bir aileden geliyorum, babam dört kez evlenmişti.

LINDA (Gülümseyerek) : Oo, o beni geçmiş.

MICHAEL : Ben ciddi konuşuyorum. Dr.KIRSCHOFF’a bu konuda yeni bir araştırma olup olmadığını soracağım. (Saate bakarak)  Hey, nerede kaldı o balkabağı?
 

                                                                      -36-

DAVID : Come on MICHAEL, you know better. He’s a sweet guy. He must be stuck somewhere, hospital emergency or something. Or, he may have his problems too, after all he is just another human being.

KATHIE (With an inquisitive smile)  : He has his own problems alright. Lately, he seems to be a little bit nervous, jittery, as if he has a secret.

CINDY : Oh, yeh, he seems to be. Hey KATE, if anyone would know any gossip that should be you. Besides, what would your Tarot Cards say about him?

KATHIE (Secretively) : Well, I hear that Dr.KIRSCHOFF’s wife is not feeling well. You remember her from hospital days? That very nice looking, thin, sexy, graceful woman sems to be going downhill. I aIso heard that she had been in McGill’s many times, in and out. Yeh. Well, no human beings are immune  to human emotions.

CINDY : I respect the guy who put up with us for years. I know, he is paid. I just can’t imagine that he would be abusing his wife. Frankly, I have a crush on him. How many times I fantasized that if I were his wife, how life could have been different for me. Perhaps, for both of us.

KATHIE (Almost interrupting) : What fantasy you are talking about? I frequently have wet dreams about him. (Laughters)
 
  CINDY : I’m serious KATE.  I don’t know  if I were married  him whether he would have treated me gently, kindly, understanding me. I am sure he would have. I know, I am a depressed woman, often suicidal, but he could have protected me from all evil things in life. Oh, he is so good a man. It is also difficult to raise a child all by myself. I don’t deny the fulfillment that I feel as a mother, feeding her, bathing her, taking her to school, gym, places. Big deal. After she goes to bed, I am alone in the entire universe.

KATHIE (Sarcastically)  : Someone is feeling sorry for herself!

LINDA (Softly) : I’ve been there before.

DAVID (Addressing to CINDY) : Honey, don’t you have any short term, long term goals in life? What else you would like to be besides being a mother?  You know, children grow up, and one day they leave us.

CINDY (A little depressed)  : I don’t know, I don’t know. (Suddenly raising her voice)  Keep your advice to yourself DAVID, leave me alone!

DAVID (Concerned) : I didn’t mean it CINDY, are you angry with me?

CINDY (Tense) : No, I’m not angry with you.
 

                                                                       -101-

DAVID : Hey MIKE, yavaş gel!.Sen de biliyorsun ki Dr.KIRSCHOFF çok tatlı bir insandır. Trafikte biryerlerde veya hastahanenin Acilinde takılıp kalmıştır. Veya, kişisel problemleri de olabilir. Onun da nihayet nir insan olduğunu unutmayalım.

KATHIE (Soru soran bir gülümseme ile) : Onun kendisinin de problemleri olduğu muhakkak. Bana sanki bir az aşırı hassas ve sinirli gibi geliyor. Sanki bir sırrı var..

CINDY : Evet, bana da öyle geliyor, Hey KATE, aramızda herhangi birimizin bir sır bilmesi gerekiyorsa, bu ancak sen olabilirsin. Hem senin Tarot kartların onun hakkında ne diyor acaba?

KATHIE (Gizemli bir şekilde) : İşittiğime göre, Dr.KIRSCHOFF’un eşi pek iyi hissetmiyormuş. Hastane günlerinden hatırlar mısınız? O göz alıcı, ince, seksi, narin kadın yokuş aşağı gidiyor gibi. Yine işittiğime göre, McGill’de birkaç kez yatmış, çıkmış. Ya. Böyle işte; hiçbir insanın sinir ve ruh hastalıklarına karşı garantisi yoktur.

CINDY : Valla bizlerle senelerdenberi uğraşan adamcığa saygım var. Biliyorum, hizmetini ödüyoruz. Karısını incitebileceğini veya onu kötüye kullanabileceğini tasavvur edemem. Doğrusu ben ona hayranım, sanki romantik bir tutkunluğum var gibi. Kaç kereler, eğer onun eşi olsaydım, hayatımın ne denli farklı olabileceğini düşünmüşümdür. O farklılık her ikimiz için de olabilirdi.

KATHIE (Lafını kesercesine) : Sen ne fantazilerden bahsediyorsun? Kaç geceler ben ‘ıslak rüyalarla’ uyanmışımdır. (Hep beraber yüksek sesle gülerler.)

CINDY : KATE, ben bu konuda ciddiyim. Eğer onunla evli olsaydım, bena yumuşak, kibar anlayışla mı muamele ederdi, bilmiyorum. Öyle muamele edeceğine hemen hemen eminim. Biliyorum, ben deprese bir kadınım, zaman zaman intihara yöneliğim, fakat o beni hayattaki olabilecek en kötü güçlüklerden korurdu. Ah, o çok iyi bir kimse. Kendi başına bir çocuk yetiştirmek çok zor. Onu beslemekle, okuluna , cimnastiğe, şuraya buraya götürmekle annelik hislerimin ne denli doyumluluğa vardığını inkar edemem..Ama hemen herkes bunları yapabilir.
Kızım yatağa gittikten sonra kendimi tüm evrende yapayalnız hissediyorum.

KATHIE (Alaycı bir tavırla) : Birileri kendine acıyor yine.

LINDA (Yumuşak bir tonla) : Ah, o hisleri bilmez miyim ben!

DAVID (CINDY’ye hitaben) : CINDY, canım, senin gerek yakın ve gerekse uzak gelecek için hiç hayat planın var mı? Anne olmanın yanında başka ne olmak istersin? Bildiğin gibi çocuklar büyürler ve gün gelir bizi terkedip giderler.  

CINDY (Bir parça deprese) : Bilmem, bilmem. (Birden sesini yükselterek)  DAVID, sen kendi öğütlerini   kendine sakla ve beni yalnız bırak!
     
DAVID (Üzgün) : Seni üzmek kastıyla söylemedim. Bana kızgın mısın?       
        

CINDY (Bir az gergin) :  Yoo, sana kızgın değilim!

                                                               -102-
           
DAVID : My dear CINDY, you are. For Heavens’ sake, we all are here to help each other. We all are in the same boat. (He approaches CINDY, putting his arms gently around her; she tries to wipe her eyes)  I love you CINDY like my own sister. Forgive me if I hurt your feelings!
                  
CINDY (Easing up)  : Sorry DAVID, I know you meant well. I guess I was feeling sorry for myself. I am already feeling better.

DAVID (Joyously) ; That’s the girl!

(The door suddenly opens, Dr.KIRSCHOFF rushes in, throws his raincoat and hat on the stand, almost throws his briefcase at the desk, looks around anxiously)

Dr.KIRSCHOFF : Well, did you wait for me too long?

(Everyone shakes their head maning ‘no’ with serious smirks on their faces, the curtain falls.)

                                            -THE END OF SECOND ACT-
 
 
                                                                     -103-
DAVID : CINDY’ciğim, sen kabullenmiyorsun ama, sen bana hala kızgınsın. Bizler burada hep birbirimize yardım için bulunuyoruz..Hepimiz aynı geminin yolcusuyuz..(CINDY’ye yaklaşarak onu kollarıyla şefkatla sarar)  Emin ol CINDY, ben seni kendi öz kız kardeşim gibi severim. Senin hislerini rencide ettiysem özür dilerim.

CINDY (Toparlanarak) : Biliyorum DAVID, affedersin, ben senin benim iyiliğin için söylediğini biliyorum. Kanımca, kendime acıma hissi içinde idim. Şimdiden daha iyi hissetmeye başladım bile.

DAVID (Mutlu bir sesle)  : Hah böyle işte benim cici kızım!

(Kapı birden açılır, Dr.KIRSCHOFF telaşla içeri dalar. Pardesüsünü askıya, elçantasını da masaya fırlatırcasına atar, etrafına sıkıntıyla sorar)

Dr.KIRSCHOFF : Sizleri fazla beklettim mi?

(Hastalar ‘hayır’ anlamında başlarını ciddi bir gülümseme ile iki yana sallarlarken perde iner.)
                                                   -İKİNCİ PERDENİN SONU-                                                                                                                                                                                                                                                
 

                                                                      -105-
                                                               A c t   :    I I I

                                                         P e r d e   :    I I I
  
                                                                     -106-
(A Typical astrologer’s room. Zodiac signs are all over the walls. Dim lights. A big ad on the wall faces the audience: “SISTER SUZAN, Reader-Astrologer. Master Card and Visa Accepted). SRSR there is a low sofa, or love seat. In front of it a small table containing charts, ruler, pencils and alike material. Facing it, there is an ottoman. Rugs and simle chairs are around. When the curtain rises, SR.SUZAN appears to be sitting on the love seat, head down, preoccupied with material. She is wearing a regular, colorful, loose dress with a shawl on her head. A crystal hangs around her neck. Several rings with shiny stones decorate her fingers.)

(Enter Dr.KIRSCHOFF SL with some greyish hair now. Knocks at the door first, walking slowly towards the middle of the room, hesitantly looking around.)

Dr.KIRSCHOFF:  Good afternoon Sister.
 
SR.SUZAN: (Without raising her head, indicating the ottoman) : Sit down there please. Good afternoon. (Closes her eyes) I have to meditate for a while before to start out our session. Please write your full name, the date of your birth, and if you know the exact hour and minute of the time of your naissance. (She pushes towards him a piece of paper anda pencil. While Dr.KIRSCHOFF scribbles his name, she stays quiet for about thirty or forty seconds, then, without opening her eyes, her fingers go slowly over that piece of paper, as if trying to read it with her fingertips, finally pronouncing the syllables):  Mil-ton  Kir-Schoff. (A  few seconds later opening her eyes suddenly and repeating loud) Dr.Kirschoff! Oh, my dear Dr.Kirschoff. (Getting up, opening her arms widely) You are welcome.

Dr.KIRSCHOFF (Surprised, nearly shocked, hardly smiling. He finally gets up) Oh, oh, Sister Superior. My God, Oh, well, what are you doing here?

SR.SUZAN (With a comfortable smile) What are you doing here?

Dr.KIRSCHOFF: Fate Sister, fate I suppose.

SR.SUZAN (With a poetic air):
                “Nought shall prevail against us, or disturb
                  Our cheeerful faith, that all which we behold
                  Is full of blessings!”
 
 
                                                                    -107-

(Tipik bir yıldız falcısının odası. Duvarlar burç, işaretleriyle dopdolu. Işıklar loştur. Duvarda seyircilerin görebileceği büyüklükte bir ilan vardır: “Sister SUZAN-Falcı;  Master Card ve VİZA Kabul Edilir.” Sahnenin sağında alçak bir sofa ve önünde küçük bir masa. Masanın üstünde yuldız haritaları, cetvel, kalemler ve benzeri materyal bulunur. Onun karşısında bir ‘ottoman’ koltuk. Çurada burada kilimler ve iskemleler rastgele serpilmiş. SR.SUZAN (altmışının  üstünde) ‘sevgi sofası’na oturmuş, başı önde, önündeki materyal ile meşgul. Üzerinde geniş, rahat, rengarenk bir elbise ve başında renkli bir şal vardır. Bir kristal boynundan sarkmaktadır. Parmakları da rengarenk, çeşitli taşlardan yapılı yüzüklerle bezelidir)

Dr.KIRSCHOFF (Saçları kırlaşmıştır şimdi  Kapıyı tıklar, yavaş yavaş odanın ortasına doğru yürür, tereddütle etrafına bakınır)  İyi Günler, Sister.

SR.SUZAN (Başını kaldırmadan, ‘Ottoman’ı işaretleyerek) : Lütfen buraya oturunuz, iyi günler!. (Gözlerini kapar) Seans’ımıza başlamadan evvel bir süre istiareye yatmalıyım. Lütfen şunun üstüne tüm isminizi, doğum tarihinizi ve eğer biliyorsanız doğduğunuz saati, dakikasını yazın! (Sr.Suzan ona bir kağıt parçası ile bir kalem uzatır. Dr.KIRSCHOFF ismini ve bir tarih yazar, geri uzatır. Falcı, otuz,kırk saniye sessiz kalır; sonra, gözlerini açmaksızın parmaklarını yazılı kağıdın üzerinde gezdirir ve heceler) Mil-ton  Kir-schoff. ((Bir kaç saniye sonra gözlerini açar ve heyecanlı, yüksek bir sesle tekrarlar) Dr.Kirschoff! Oo, benim sevgili Doktor Kirşov’um. (Ayağa kalkar, onu kucaklarcasına iki kolunu yana açar) Hoş geldiniz.

Dr.KIRSCHOFF (Şaşkınlık içinde, neredeyse şoke olmuş, zorla gülümser. Nihayet yerinden kalkarak) Oh Sister Süperior, Tanrım, Oh.. Siz.. Tam bir sürpriz.. Siz burada ne arıyorsunuz?

SR.SUZAN (Rahat bir gülümseme ile) : Ya siz burada ne arıyosunuz?
 
Dr.KIRSCHOFF (Hala şaşkın)  Kader herhalde. Kader..

SR.SUZAN (Şairane bir hava ile okur) :

                 “Bizlere karşı ne hiç bir kimse galip gelecek,
                   Ne de mutlu kaderimizi tedirgin edecek
                   O  kader ki bizler onu şükranla selamlarken
                   Ulvi dostluğumuz ebediyete dek sürecek.”
 
 
 
                                                                        -108-
Dr.KIRSCHOFF (With a noble reverence) : Oh Wordsworth, I respectfully bow before you. (He turns around and bows) :

                 “On what strange grounds we build our hopes and fears?
                   Man’s life is all a mist, and in the dark
                   Our fortunes meet us.
                   If faith be not, then what can we foresee?
                   And how we can avoid if it be?
                   If by free will in our paths we move,
                   How we are bounded by decrees above?
                   Whether we drive, or whether we are driven,
                   If ill, it is ours; if good, the act of heaven!”

SR.SUZAN (Clapping her hands): Bravo monsieur le docteur, bravo. Your poetic nobility has never changed.

Dr.KIRSCHOFF (With a smile): Thank you Sister, thank you. I am still astonished. Frankly, why you are here? Why Astrology?

SR.SUZAN: Well, I came to an earthly point in my life. And…(With some hesitation) I fell in love with a father.

Dr.KIRSCHOFF (With a curious sigh): Don’t tell me either Father Pagan or Father Protano?

SR.SUZAN: Oh.no, I cannot tell you. I did not tell him either. I left the Order and turned to this transcendental experience. (Touching Dr.Kirschoff’s shoulder) Sit down, please, Dr.Kirschoff!

Dr.KIRSCHOFF (While sitting):  Milton, please.

SR.SUZAN: (Also sitting) Okay, Milton. (Pauses) Quite contrary to man’s unpredictable and aleatory experiences, earth, moon and starts give more predictable, reliable positions and interrelationships of the celestial bodies. (Pointing at the simple instruments on the table) We use a simple but universal language. We bring a sense of order and harmony, and a rhythmic unfolding of the cosmic existence. Sky is creative and devine, Earth is receptive and fruitful: Natura naturans versus natura naturata. Here is a secure place, and nice to know and predict what exactly is going to happen to self and prepare yourself accordingly. (After playing with the material on the table for a while, speaking softly) You know Milton what moon signifies in Psychology; but to us, moon symbolizes a basic consciousness, along with sun in relation to the alternation of light and darkness, one of the most fundamental facts in human experience: waking consciousness and sleep, thus depending upon the psychobiological factors and feeling responses. (Picking from the table Dr. Kirschoff’s paper)  Well, let us start from your handwriting analysis. (Pauses for a while to study) Let me see.. You are a person of taste. This rather special characteristic is very important, 
 
 
 
                                                                      -109-
 
 
Dr.KIRSCHOFF (Asilane bir tavırla eğilerek): Ah Wordsworth, huzurunda huşu ile eğilir ve derim:

                  “Ne acayip nedenler üzerine ümitlerimizi ve korkularımızı kurmuşuz?
                    İnsanın ömrü belirsizdir, ve,
                    Karanlıkta kaderlerimiz buluşur.
                    Eğer bu buluşma bir kader değilse, bizler ne sezebiliriz?
                    Eğer öyleyse, bunu bizler nasıl engelleyebiliriz?
                    Eğer bizler yolumuzda kendi irade gücümüzle ilerliyorsak
                    Yukardan gelen bir Takdir-i İlahi ile nasıl sınırlandırılırız?
                    İstersek kendi kendimizi güdelim ya da güdülelim,
                    Eğer yanlışsa: bu bizlerden gelir; doğruysa: Tanrıdan!”
 
SR.SUZAN: (Ellerini çırparak): Bravo Mösyö lö Doktör, bravo! Sizin şiirsel asaletiniz hiç değişmemiş!

Dr.KIRSCHOFF (Bir gülümseme ile): Mersi Sister, mersi.. Ben hala şaşkınlıktan kurtulamadım. Siz niye buradasınız? Niye Astroloji?

SR.SUZAN: Valla.. Hayatımda dünyevi bir düzeye geldim..Ve.. (Bir az tereddütle) Ben bir Papaz ile aşka düştüm.

Dr.KIRSCHOFF (Meraklı bir eda ile): Sakın Father Pagan veya Father Protano olmasın?

SR.SUZAN: Yok, hayır, size söyleyemem zaten. Ben onun kendisine de söylemedim. Derhal Manastırı terkettim ve bu ruhu yücelten yaşantıya döndüm. (Dr.KIRSCHOFF’un omuzuna dokunarak): Lütfen oturun, Dr.KIRSCHOFF.

Dr.KIRSCHOFF (Otururken): Milton deyin, lütfen.

SR.SUZAN (Kendi de oturaraktan): Peki, Milton. (Bir süre düşünür.) İnsanoğlunun güvenilmez ve rüzgara tabi seyrine karşıt olarak, yer, ay ve yıldızlar bizlere, tinsel oluşumların daha belirli ve güvenceli ilintilerini ve durumlarını verirler. (Masanın üzerindeki basit araçları işaretleyerek) Biz basit fakat evrensel bir dil kullanırız. Bizler bir nizam ve armoni ve kozmik varoluşun ritmik açıklamasını sunarız. Gökler yaratıcı ve uludur, Toprak ise sinesinin içine alıcı ve meyva vericidir.
                   Natura naturans versus natura naturata.. Bu, çok güvenç verici bir alem; kendiniz dahil, nerede, ne olup biteceğini evvelden tahmin edebiliyor ve kendinizi gereğine göre hazırlayabiliyorsunuz. (Masa üzerindeki materyalle bir süre oyalandıktan sonra) Ay’ın psikolojide ne anlam ifade ettğini bilirsiniz, Milton; fakat bize göre A y , temel bir bilinçliliğin simgesidir. Güneşle beraber, ışık ve karanlık değişimlerini ve bu nedenle insan varoluşunun en önemli algılarından birini, yani uyanıklılık bilincini ve uykuyu düzenler, psiko-biyolojik ve hissel duygularımızı etkiler. (Masanın üstünden Dr.Kirschoff’un el yazısını içeren kağıdı eline alır.) Önce elyazınızın analizinden başlayalım. (Bir süre etüd eder.) Herşeyden evvel, siz zevk sahibi bir kimsesiniz. Bu çok önemli bir noktadır; zira bu,
 
                                                                     -110-
for it has a twofold influence on you as regards choice and discretion in life, enabling you to develop fully your artistic capacities and aesthetic sense. (Turning the little paper around a few times) If you can maintain a relative equilibrium in a favourable setting for propositions for your personality, you will be a very happy person and will feel fulfilled.

 One could say you are romantic, sentimental and dreamy, but there is more to you than that. As a matter of fact, you have more than your share of idealism and have a profoundly human attitude toward life. (Taking a deep sigh, moving the paper around again, as if  trying to read between the lines) You have an intuitive inteligence that permits you solve problems, make decisions or follow a course of action with no apparent rational or logical grounds, but in the end, experience proves you right. You are also extremely sensitive, which is a good complement in your intuition. Your sensitivity gathers in the facts your intuition will use as the grounds for decision.

 One of the most remarkable features of your personality is your sense of justice. You also have a profoundly humane feeling for life and you make no decision without studying the consequences it might have on others. The mind plays too large a role in your conception of love and you give the impression that you are still growing, continuously. You are going through a very interesting phase which will lead you to a more realistic and more capable conception of love and people.

Dr.KIRSCHOFF (Quite astonished, getting up and murmuring): Incredible Sister, indeed incredible. Do you think my horoscope will reveal more than my hand-writing did?

SR.SUZAN (Also getting up and walking around, fidgeting with her crystal) : Yes Milton, I am sure. Terresterial happiness is of short continuance while celestial happiness is an eternal one: an unmixed and complete happiness that is unknown on the earth!

Dr.KIRSCHOFF (Respectfully): Sister, believe me, I am mute and astonished by your wisdom.

SR.SUZAN: Be silent, be grateful and adore. That is the virtue. And the soul’s calm sunshine and the heart-felt joy is virtue’s prize. Anr virtue, when deeply routed, is not subject to the influence of fortune. Let us sit down again.        (Both sit.)

Dr.KIRSCHOFF: Sister, I wish I had the same insight and wisdom you have. In my everyday life I feel desperate, lonely and old. My way of looking at life and mankind is “Life is a short summer, man, a flower. .He dies..Alas! (Shaking his head) How soon he dies!

SR.SUZAN (With an assuring smile): Sincerity and truth from the basis of every virtue, and you have both, my dear Milton. You are very discrete too. There are many more shining qualities in the mind of man, but there is none so useful as discretion. Now, should we go ahead with your chart?

Dr.KIRSCHOFF (With a meek voice): Yes, Sister.
 
                                                                   -111-
kişilerin hayatta seçme ve takdir hislerine etki ettiği gibi, artistik yeteneklerin ve estetik hislerin gelişmeleri yönünden de çok önemli rol oynayan bir yetidir. (Kağıdı çevresinde bir iki kez döndürerek) Siz eğer kişiliğinize uygun olarak göreceli bir dengeyi devam ettirebilirseniz, çok mutlu bir insan olacaksınız ve tatmin edilmiş hissedeceksiniz.

 Sizin bir tür romantik, santimantal ve rüyacı olduğunuzu söyleyebilirim. Gerçekte, hayata çok derinden gelen insancıl bir davranışla bağlı bir idealistsiniz. (Derin bir nefes alarak ve kağıdı elleri arasında, sanki satırların arasındakileri okumak istercesine çevireek) Siz, problem çözebilen, anide karar verdirebilen yahut herhangi bir mantık veya düşünme şekli izlemeksizin yalnızca içten gelen hislerle hareket ettiren yaratıcı bir zekaya sahipsiniz. Sonunda, yaşantılarınız hemen her kez haklı olduğunuzu kanıtlıyor. Siz, aynı zamanda çok duyarlısınız; bu, sizin doğal yeteneklerinize çok önemli bir ek oluyor ve içten gelen duygulara dayanan kararlara zemin oluşturuyor.

 Sizin kişiliğinizin en önemli ögelerinden biri de sizin adalet hissiniz. Sizin, aynı zamanda, hayat için çok derin insancıl hisleriniz olduğu gibi, başkalarının o hislerinize karşı neler hissedebileceklerini düşünerek bir ön araştırma yapmadan kararlar vermiyorsunuz. Aklınız, sizin sevgi kavramınızda çok önemli bir rol oynuyor ve siz sürekli olarak büyümeye devam ediyorsunuz. Halen, ruhsal hayatınızda çok ilginç bir aşamadan geçiyorsunuz ve bu sizi daha gerçekcil ve daha kapsamlı bir sevgi ve insanlık anlayışına doğru yöneltecektir.

Dr.KIRSCHOFF (Son derece şaşkın ve hayran, yerinden kalkarak ve mırıldanarak) : İnanılmaz, Sister Suzan, vallahi inanılmaz. Acaba horoskobum elyazımdan çok daha fazla bilgi verecek mi?

SR.SUZAN  (O da yerinden kalkar ve etrafta dolaşır, göğsündeki kristal ile oynar) : Evet, Milton, eminim öyle olacak. Dünyasal mutluluğun kısa olmasına karşı, tinsel mutluluk sonsuzdur. O öyle karmaşa ve kapsamlı bir olgudur ki bu, bu dünyalılarca bilinmez.

Dr.KIRSCHOFF (Saygıyla) : Sister, inanın, sizin erdeminiz karşısında dilsiz ve hayran kaldığımı bilmenizi isterim.   

SR.SUZAN : Erdem; sakinlik, şükür ve hayranlık duyabilmektir. Bu erdemin mükafatı da, ruhun, gün ışığı dolu , sıcak ve kalpten hissedilen sevinç halidir. Ve erdem, özellikle ruhun derinliklerinden geliyor ise, dünyanın maddesel hazinelerinden hiç bir şekilde etkilenmez. Gel, oturalım. (Her ikisi de otururlar.)

Dr.KIRSCHOFF : Sister, sizin sahip olduğunuz içgörü ve erdeme malik olmayı çok arzu ederdim.
Ben günlük yaşamımda ümitsiz, yalnız ve yaşlı hissediyorum. Benim hayata bakış açım şu: Hayat, kısa bir yaz mevsimi ve insan, bir çiçek..Heyhat, sonunda o ölüyor! (Başını sallayarak) Problem, ne kadar çabuk öleceğinde..

SR.SUZAN (Rahatlık verici bir gülümseme ile) : Samimiyet ve dürüstlük, erdemin tabanını oluştururlar ve siz, sevgili Milton’cuğum, bunların her ikisine de sahipsiniz. Siz aynı zamanda çok
farklı, soyut bir kimsesiniz. İnsan zihninde bir çok parıldayan daha nice  nitelikler vardır, ama en faydalısı soyut kişilik sahibi olmaktır. Şimdi, yıldız haritanızı inceleyebilir miyiz ?

Dr.KIRSCHOFF (Cılız bir sesle) : Evet, Sister.
 
  
                                                                      -112-
SR.SUZAN : What was your date of birth and the time of the day?

Dr.KIRSCHOFF : October 11, 1929. I think, it was early in the morning. Before sunrise, as usual. (With a smile) As far as I remember.

SR.SUZAN (With a corresponding smile) : Cosmic consciousness. I am not surprised that you are a Libra. Let me see. (She turns to her chart, checks some calendar, as to year, month and day; jots somme numbers down.) 20, 19, 18, 16. Oh, Neptune! (She murmurs) 11., Jupiter, 2, 30, oh Moon at Capricorn… 27 and 22, Hmm. (She hums loudly. She shuffles papers back and forth, drawing some lines and marks!) Sun, as principle, refers to your personality. It appears from your chart that at the time of your birth, sun was in conjunction with Mercury. This is a very stable conjunction. You may face serious stress in life, but you punch them away, yet always looking for new challenges as if they did not happen. You are a life-time student, ardent, eager to learn and participate. (Pauses.) You also have a very basic common sense. (She shuffles the papers again!) Like Dream Analysis in your field, the appearance of prevalence of certain planets refer to some basic interpretations, like Pluto, refers to subconscious domination, deeply seated issues; Saturn may indicate stubbornness and perseverence; Virgo rules the depth of soul, also intelligence. Mars is an impulse and Aries signifies eagerness, action and aggression. Let me make more precise interpretations of your interplanetary positions. (After taking a deep sigh and checking the sketch) Sun in Libra, moon in Capricorn. That means you are very determined, creative, challenging yet inclined to live a sheltered, if not seclusive life. Namely, in spite of your ‘universality’, you prefer a private life. You are a very private person, Milton!

Dr.KIRSCHOFF (Astonishingly) : How true Sister Suzan, how true.

SR.SUZAN : In your chart Venus squares Neptune, all in Virgo. You are independent on one side; affectionate, loving, committed wholeheartily on the other. Emotionally you are quite vulnerable. Oh, not a good sign for you: Neptune seeems to be rising five or siz degrees up. That means a bad fall, a mishap, a bad illness. Something definitely bad in near future.

Dr.KIRSCHOFF : That’s already happening!

SR.SUZAN : Pluto at Cancer. Hmmm. You are avery reactive person, (smiling), don’t we know it? At least, I used to know it…Coming to the darker side of your horoscope: Mars at Scorpio, squaring Saturn Sagittarius. This definitely refers to your making bad judgments, in spite of a high intellect. You could, rather you would, I would say, manipulate others to keep control, based upon your obvious assets. You may push your luck, not be considerate about your own reliability. Again based upon your magnified sense of “goodness”, you may justify doing something ‘wrong’, “under

                                                                     -113-

SR.SUZAN : Sizin doğum tarihiniz ve günün saatı neydi?

Dr.KIRSCHOFF :  11 Ekim 1929. Sanırım sabahın erken saatleri idi. Gündoğmadan önce,
mutad olduğu veçhile. (Bir gülümseme ile) Tabii hatırlayabildiğim kadar.

SR.SUZAN : (Mütekabil bir tebessüm ile) Kozmik bilinçlilik..Sizin Libra=Terazi Burcunda doğmuş olduğunuza hiç şaşmadım. Bir göreyim bakalım. (Önündeki Yıldız Haritasına döner, takvimden yılı, ayı,günü belirten bazı rakkamları kağıda kaydeder.) 20, 19, 18, 16. Ooo, Neptün 11… Jüpiter 2, 30.. Oooo. Ay, Oğlak burcunda.. 27 ve 22 Hımm. (Yüksek sesle ‘Hım’lamaya devamla kağıtları karıştırır, birtakım çizgiler çizer) Güneş, prensip itibariyle sizin kişiliğinizi belirler. Sizin ‘Chart’ınızdan anladığımıza göre, doğumunuz anında Güneş, Mercury ile birleşiyordu. Bu çok tutarlı bir birleşimdir. Siz hayatınızda ciddi stres’lerle sürekli olarak karşılaşıyor, fakat sanki hiç bir şey olmamış gibi, onları yumruklayıp attıktan sonra, yeni serüvenlere gidiyorsunuz. Siz,   şevkle öğrenmeye ve paylaşmaya daima hazır, hayat-boyu bir öğrencisiniz. (Bir süre poz verir) Sizin aynı zamanda çok temel bir mantığınız var. (Kağıtları yine karıştırır) Sizin alanınızdaki Rüya Analizinde olduğu gibi, bazı planet’lerin belirli zamanlarda belirli pozisyon’da görünmeleri, özel yorumlara yol açar. Örneğin Pluto (Neptün), pek derinlerde yerleşmiş bilinçötesi dominansına işarettir. Zuhal-Saturn inatçılık ve ısrarcılığa; Virgo (Başak-Sünbüle) ruhun derinliğine ve zekaya; Mars-Merih impüls ve itici kuvvetlere, ve Aries-Koç istek, eylem ve şiddete eyilimi simgeler. Müsaadenizle ben sizin planetler arası ilişkilerinize biraz daha yakından bakayım. (Derin bir nefes aldıktan ve önündeki dosyayı inceledikten sonra) Güneş, Terazi burcunda; Ay, Oğlak burcunda. Bu, sizin çok kararlı, yaratıcı, her zaman yarışan fakat muhafazakar hatta kapalı bir hayat şeklini seçtiğinizi işaretler. Yani, sizin, evrenselliğinize karşın, çok kişisel bir yaşam stiliniz var. Milton, sizin çok özel ve kapalı bir aleminiz var.

Dr.KIRSCHOFF (Hayranlıkla) Bu çok doğru Sister Suzan, çok doğru!

SR.SUZAN : ‘Chart’ınızda Venus (Zühre), Neptun ile köşeleşmiş ve ikisi de Virgo-Başak burcunda. Siz, bir yandan bağımsız, diğer yandan da sıcak, sevmesini bilen, tüm kalbiyle bağlanabilen bir kimsesiniz. Duygusal olarak çok hassas olup kolayca kırılabiliyorsunuz. Oo, bu sizin için hiç te iyi bir işaret değil: Neptune beş, altı derece yükseliyor. Bu, sizin hayat yolculuğunuzda ciddi bir düşüş, kötü bir olay, fena bir hastalık vb olacak demektir.Yakın bir gelecekte kötü birşeylerin olacağı muhakkak.

Dr.KIRSCHOFF : Zaten olmakta!

SR.SUZAN : Pluto (Neptune), Yengeç (Cancer) burcunda. Bu demektir ki siz pek tepkisel bir kimsesiniz. (Gülümseyerek) Hiç bilmez miyim? Hiç olmazsa, bilirdim. Şimdi, sizin horoskopunuzun karanlık tarafına gelelim. Mars (Merih), Scorpio (Akrep) burcunda; Saturn (Zuhal) ile Yay (Sagittarius) burcunda köşeleşiyor. Bu, mutlak surette, sizin zaman zaman, yüksek zekanıza karşın, yaptığınız kötü uslamlamalara işaret. Artı, kontrolü sürekli elinizde tutabilmek için, temel yeteneklerinize dayanarak, çevrenizi manipüle ediyorsunuz. Bu nedenle, zaman zaman, ne kadar incinebilir olabileceğinizi unutarak talihinizi bir az ötelere itiyorsunuz. Yine, sizin abartılmış 
 

                                                                      -115-

                                              October 11’1929   –    11 Ekim 1929

                                                    H o r o s c o p e  (Burçlar)

                     
                                                                     LIBRA
                                                                    (Terazi)

         SCORPIO                    Sun (20)        Mercury (19)                    VIRGO
                      (Akrep)                        Güneş               Utarit                            Başak

                                    Mars(22)                                                       Venus(18)
                                     (Merih)                                                           (Zuhal)
SAGITTARIUS                                                                                                                   LEO       (Yay)                                                                                          Neptune(16)                    (Aslan)                   (Aslan)               Saturn (27)                                                         (Neptün)
                             (Zuhal)

CAPRICORN                                                                                                                 CANCER
   (Oğlak)            Moon (30)                                                         Pluto (11)                     (Yengeç)
                              (Ay)                                                                (Plüton)
                                                                       O  

AQUARIUS                                                                                                                    GEMINI
    (Kova)                                                                                     Jupiter (3)                     (İkizler)
                                                                                                    (Müşteri)

         
                  PISCES                                                                                   TAURUS
                   (Balık)                                                                                       (Boğa)
                                                               Uranus (2)
                                                                 Üranus
                
                                                                 ARIES
                                                                  (Koç)
 
 
 
 
                                                                    -116-
the circumstances”, with a partial denial perhaps, as if that error would not spoil your basic goodness. Most professional or civic, religious leaders do commit white collar crimes with the same intentions and self-interpretations. (With a smile again) Remember, you used to often say: “L’enfer est pavé de bons intentions!”

Dr.KIRSCHOFF (With a bitter smile) : Don’t I know it! (Hesitantly) Well, Sister, I really am at a very difficult time in my life. That’s why I came to see you. I am practically helpless. Partly ashamed, partly determined to do something different other than what I have been doing. For the past three years I have made some errors in judgment, in professional ethics that shook my credibility. To the public it may be nothing more than a love story. Nothing illicit or to be ashamed about, but just happened. It may be a mid-life crisis, that sort of thing. I don’t know. (With a sudden sigh) Oh, you may not know of course, I lost my wife!
 
SR.SUZAN (Anxiously) : Oh, Heaven’s Sake! I am sorry. What did she die of? That young?

Dr.KIRSCHOFF : Oh, no, she didn’t die. I lost her to psychiatry. Ironic, isn’t it? After a few years’ struggle, various treatments, hospitalizations and the like, she was finally placed in one of the Group Homes for the chronically ill, I mean mentally. With almost no hope for future. Between McGill and Queen’s Hospital, it literally finished my life.

SR.SUSAN : Milton, don’t say that there is no hope. I pray you may be together again, one day?

Dr.KIRSCHOFF : I wish it were so. First of all, I filed for a divorce that makes me feel quite guilty. Being a psychiatrist does not help at all, on the contrary, it drains you more, makes you feel more helpless; you believe you have all the answers but in fact, you don’t. (After a pause, with a quieter voice) She believes that I am her brother. She was a ‘queen’ in her previous life and she wishes to be awakened and return to her ‘real’ life. You see, nothing seems to be left there. I am a scientist, I believe what I see and I do not believe those ‘previous lives’ stories. Besides, how would she know who she really was then, if it were true? You see what I mean? I can hardly keep my sanity going.

SR.SUZAN : I understand Milton. Can I do anything for you ?

Dr.KIRSCHOFF (Hopefully) : Perhaps, Sister. Taking several things into consideration and before making my final decision about the situation, I wonder whether you would read something about her past life… could you?  I don’t know whether this is just a curiosity or to really know about our mutual destiny. I really want it, but I am also scared.

SR.SUZAN : I understand. Well, of course I could do something about it, but I would like to be exempted from all the consequences. You have full responsibility, okay Milton?

Dr.KIRSCHOFF (Anxiously) : Yes Sister, I kow, please proceed!
 

                                                                     -117-
“iyilik” hissinin etkisi altında ve belki de kısmi bir yadsıma ile, bazı koşullarda, sanki temel ‘iyi’ karakterinize hiç zarar gelmeyecekmiş gibi bazı hatalar yapıyorsunuz. Birçok mesleki veya sivil, dini liderler, aynı niyetlerle ve kendi-yorumlarla benzeri yanlışlıklarda bulunuyorlar. (Tekrar gülümseyerek) Hatırlar mısınız, siz hemen her kez söylerdiniz: “Cehennem, iyi niyetlerle döşelidir.”

Dr.KIRSCHOFF (Acı bir gülümseme ile) : Bilmez olur muyum! (Bir az tereddütle)  Sister, ben şu anda hayatımın en güç noktalarından birinde bulunuyorum. Ben bu nedenle sizi görmeye geldim. Şu anda -pratik olarak- kendimi tümüyle yetersiz, kısmen mahçup hissediyorum ve şimdiye kadar yaptıklarımdan farklı birşeyler yapmak istiyorum. Son üç yıl boyunca ciddi yargılama hataları yaptım, mesleki şerefim sarsıldı. Halka bu basit bir aşk hikayesinden başka bir şey gelmeyebilir. Yasadışı veya çok utanmayı gerekecek bir şey değil, ama işte oldu. Belki bir ‘yaş dönümü’ olayı gibi birşey idi, bilmiyorum. (Aniden sesini yükselterek) O, Sister, tabii bilmezsiniz, ben eşimi kaybettim.

SR.SUZAN (Endişe ile) : Oo, aman yarabbi, o kadar genç yaşta neden öldü?

Dr.KIRSCHOFF : O, hayır, ölmedi. Ben onu ‘Psikiyatri’ye kaybettim. İlginç değil mi?  Bir çok yılların yıpratıcı savaşları, hastanelik olmalar ve benzeri olaylardan sonra ben onu kronik akıl hastalarına özel bir Grup Evi’nde bırakmak zorunda kaldım. Gelecek için hemen hiç ümit yok gibi. McGill ile Queen’s Hastanesi arasında gidip gelmekten ben hayatımı yitirdim.

SR.SUZAN : Milon, hiç ümit yok deme. Ben, bir gün ikinizin tekrar bir araya gelmeniz için dua edeceğim.

Dr.KIRSCHOFF : Keşke öyle olabilseydi. Herşeyden önce, ben bir boşanma davası açtım ki bu  beni son derecede suçlu hissettiriyor. Bir psikiyatr olmak hiç de yardım etmiyor, bilakis, bu konuda tüm yanıtları bildiğinizi sanıyorsunuz, gerçekte bilmiyorsunuz ve bu sizi daha yetersiz hissettiriyor.
(Kısa bir sükuttan sonra, daha yavaş bir sesle) Benim onun erkek kardeşi olduğuma inanıyor. Ek olarak, ‘önceki hayatında’ bir Kraliçe olduğunu iddia edip, o eski şaşaalı, ‘gerçek’ hayatına dönmek istiyor. Görüyorsunuz, artık orada bir şey kalmamış. Ben bir bilim adamıyım, ne görürsem ona inanırım, öyle ‘önceki hayat’ hikayelerine filan inanmam. Eğer öyle olsa bile, o zamanlar kim olduğunu şimdi nasıl bilebilir? Ne dediğimi anlıyorsunuz, değil mi? Aklımı kaçırmamak için kendimi zor tutuyorum.

SR.SUZAN : Sizi anlıyorum Milton. Ben ne yardımda bulunabilirim?

Dr.KIRSCHOFF (Bir az ümitlenmiş olarak) : Belki Sister. Daha birçok şeyleri gözönüne alarak son kararımı vermeden evvel, onun geçmiş hayatını gerçekten bilmek istiyorum, bana bu konuda bir yardımda bulunabilir misiniz? Bunu sadece bir merak veya ikimizin ortak kaderini gerçekten bilmekiçin mi istiyorum, bilmiyorum? Gerçekten istemekle beraber korkuyorum da..

SR.SUZAN : Hislrinizi anlıyorum Milton. Tabii bu hususta birşeyler yapabilirim, yalnız
sonuçlardan çıkacak sorumluluktan muaf olmak istiyorum..Eğer siz tüm sorumluluğu alırsanız..

Dr.KIRSCHOFF (Heyecanlı) : Tabii Sister, biliyorum. Kabul.. Lütfen başlayın! 
 
  
                                                                         -118-
SR.SUZAN : Okay then. Please keep silently seated, and don’t move whatever the matter is. We cannot disturb the spirits. (She gets up, walks up to the wall, turns the already dim lights down a little bit more) Do you have a recent picture of her?

Dr.KIRSCHOFF (Anxiously) : Of course I have. (Checks the inner pockets of his jacket, finally finding it in his wallet) Here, Sister!

SR.SUZAN (Sits in her chair, looks at the picture for a while, attentively) : She still is beautiful and graceful. What is her full name?

Dr.KIRSCHOFF : Mary Kristina Kirschoff. Kristina with ‘K’.

SR.SUZAN : Her maiden name?

Dr.KIRSCHOFF : Alisha.

SR.SUZAN (Sits immobile after taking her crystal neckless off; putting the picture and crystal on the table in  front of her, the crystal on top. She gazes at them for quite a while, then closes her eyes, as if meditating..Then, she starts to talk in a deep voice, slow and disconnected.) I see an old city. Perhaps Baghdad. It is downtown. Merchants’ place. It is crowded. Plenty of people on narrow streets. Camels, goats and chariots. I see a Princess, disguised as a simple woman wither her black sari and white shawl. She enters a small merchant’s shop to buy some silk stuffs. Two eunuch slaves follw her, ten feet behind. The merchant shows several stuffs. She finally chooses one, and asks how many sequins it could cost. The merchant insists: “I will not sell it for gold or money, but I will make it a gift for you if you permit me to kiss you on the cheeck!” She is somewhat bewildered, but thinks of no harm from such an innocent wish. She hesitates, but finally kneels down. Ah! The merchant, instead of kissing her from the cheek, he bites her and escapes. She faints. Blood is springing from her face. Her slaves are carrying her to the carriage, and finally to the Palace.

 In her private room at the Palace, after returning to consciousness, the Princess looks in the mirror. Sees the teeth marks and swelling. She is deadly afraid. What she is going to tell the King? Could she be excused from his majesty’s presence tonight? No, for sure, the King invites her to the dinner. Both sit down on the soft, silk rug, and start to eat from a silver bowl. Oh, oh husband sees something wrong in the reflections in the silver bowl, and looks at her face keenly, and he asks what had happened? She stutters: “I was going , with your permission, to purchase some silk stıff; a camel, carrying a load of wood came so near to me in a narrow street that one of the sticks grazed my cheek, but has not done me much hurt!” In that case the King is roaring: “Tomorrow morning, before sunrise, I shall order all the camel drivers to be put to death for his insolence!”. The Queen cries. “Pray, sir, let me beg you to pardon them, for they are not guilty!”

 King is really mad, he is louder than ever: “You Princess Alisha, what then, am I to believe? Speak, for I am resolved to know the truth from your own mouth!” “Sir”, Princess Alisha says, “I was taken with a giddiness and fell down, and that is the whole matter..that is the real truth!” King is raging. His eyes look like those of bulls. He rises from his rug. He clapps his hands.
 
 

                                                                     -119-
SR.SUZAN : Peki öyleyse.. Lütfen sessizce oturun ve her ne bahasına oloursaolsun, hareket etmeyin. Ruhları rahatsız edemeyiz. (Ayağa kalkar, duvara doğru yürür ve zaten loş olan ışıkları bir az daha karartır) Eşinizin yakın zamanlarda çekilmiş bir resmi var mı?

Dr.KIRSCHOFF (Heyecanla) : Elbette, tabii var. (Ceketinin iç ceplerini karıştırır, nihayet portföyünden resmi çıkarır) Buyrun, Sister!

SR.SUZAN (Resmi alır, sandalyasına oturur. Resme bir süre, dikkatlice bakar)  Hala çok güzel ve çekici. Bana onun tüm simini verir misiniz ?

Dr.KIRSCHOFF : Mary Kristina Kirschoff. Kristina ‘K’ ile başlıyor.

SR.SUZAN : Kızlık ismi?

Dr.KIRSCHOFF : Alisha.

SR.SUZAN (Boynundaki kristal kolyeyi çıkarır, resmi masanın üstüne, kristali de onun üzerine koyar; bir süre onlara baktıktan sonra, sanki meditasyon yapar gibi gözlerini kapar. Bir zaman sonra, derinden gelen bir sesle, yavaş yavaş ve kesik kesik konuşmaya başlar)  Eski bir şehir görüyorum.. Belki Bağdat. Şehrin merkezi. Tüccarların pazar yeri. Kalabalık. Dar sokaklarda bir sürü insan var. Develer, keçiler ve at koşulu arabalar. Gözüme, siyahlara bürünmüş, beyaz şallı bir Prenses gözüküyor. İpekli çamaşırlar satan küçük bir dükkandan içeri giriyor. İki hadım köle onu üç metre geriden izliyor. Tacir bir çok kumaş gösteriyor. Prenses sonunda birini seçiyor ve tacire kaç sikke’ye sattığını soruyor. Tacir, ısrarla para kabul etmek istemiyor ve hanıma, “eğer  yanağına masum bir öpücük kondurmaya izin verirse seçtiğiniz malı size hediye olarak veririm.” diyor. Prenses bir an tereddüt ediyor, ama sonunda ‘öyle masum bir öpücükten ne çıkar?’ diyerek pazarlığa razı oluyor ve eğiliyor. Aa, tacir öpeceğine onu yanağından ısırıp kaçıyor.. Prenses bayılıyor ve yanağından kanlar fışkırıyor. Hizmetkarları onu atlı arabasına ve en sonunda da Saraya taşıyorlar.

 Prenses Sarayda özel odasında kendine geldikten sonra aynaya bakıyor. Yanağında diş izleri ve şişkinlik var. Birden çok büyük bir korkuya düşüyor. Krala ne diyecek? Bu gece majestenin huzurundan kaçabilir mi? Hayır, yapamaz, zira Kral zaten onu yemeğe davet ediyor. Her ikisi de yumuşak, ipekten yapılı bir halının üzerine oturup gümüşten bir kaseden yemek yemeye başlıyorlar. Oo, kocası, gümüş kasede yansıyan ışıktan eşinin yanağında birşeyler olduğunu farkedip yakından dikkatlice bakıyor ve ona ne olduğunu söylüyor. Kraliçe kekeliyor, “Yüksek müsadelerinizle bir az ipek mal almaya gitmiştim. Dar bir sokaktan geçerken, odun yüklü bir deve bana o kadar yaklaştı ki, çırpının ucu yanağımı ssıyırdı geçti ama çok bir zarar vermedi. Bunu der demez, Kral küplere binip haykırıyor, “Yarın sabah, daha gün doğmadan tüm deve sürücülerini bu yaptıkları küstahsızlıktan dolayı ölüme mahkum edeceğim!” Kraliçe haykırıyor: “Sultanım, onları, suçlu olmamaları nedeniyle affınızı rica ediyorum!”

 Fakat Kral, her zamankinden daha kızgın bağırıyor: “Sen Prenses Alişa, şimdi neye inanacağımı bilmiyorum, bana gerçeği kendi ağzından söyler misin?” Prenses Alişa “Sultanım”, diyor, “beni durdurulmaz bir gülme nöbeti aldı ve yere düştüm.. Tüm olan biten bu.. Gerçek bu..” Kral inanmıyor, gözleri bir boğanınki gibi kanlanmış, halısından ayağa kalkıyor. Ellerini çırpıyor.
 
 
                                                                      -120-
Instantly, two huge, black slaves, swords hanging from their belts, come in “Strike!” King orders, “Cut Princess Alisha in two, then throw her into the Tigris.This is the punishment I inflict on those to whom I had given my heart, when they falcify their promise!” All blank.. (A heavy silence. SR.SUZAN is quiet for a while, Dr.Kirschoff is anxiously moving about, shaking his head from one side to the other. SR.SUZAN starts to speak again.)

 I see a Byzantine Palace. Princess Irene and Prince Basileus Constantine. Mother and son. The marble court is quite crowded. Their majesties are sitting in large gold chairs with crowns on their heads. Twelve of the most beautiful women, dressed with white and pink silk or chiffon, and olive leaf laurels around their serpentine hair, parade one by one, followed by their chaperons, fifteen steps behind. Such a charming bouquet of flowers. They are understandably nervous, but walk serenely and sure of themselves, believing that they deserve to be Empress by virtue of their beauty. All are noble, except one. Mary. The poorest but the most beautiful and virtuous. Prince, after after checking with his mother, throws a laurel to Mary. That’s it. The least expected Mary is chosen as Empress. She is crying from joy. She kneels down in front of both. Mother Queen whispers into her ear, “You may reign my son’s heart, but you will listen to me, you will be grateful to me, forever!” (A long pause!)  Empress Mary has two children. Both girls. Emperor Constantine wants a son that she cannot give. Another twelve noble women are parading. Queen Irene marks the blonde beauty Teodata, and, Mary is repudiated and sent to a convent overseas, to another continent for life. (A long pause. SR.SUZAN opens her eyes very slowly, as if awakening  from a deep sleep. She gets up slowly, and puts the lights back on and looks at Dr.KIRSCHOFF’s face. Observing his fear and astonishment, if not horror, she approaches him and puts her hands gently upon his shoulders.)

SR.SUZAN : Did I reveal something that was useful or harmful to you? Naturally, I cannot remember any single quantum of my experience. 

Dr.KIRSCHOFF (Frightened) : More than revealing Sister, more than revealing!.. It’s incredible. Now I can undestand why my wife is still talking about her beeing a queen. But why she should return to the past? I’m really confused and helpless. Suppose it’s all true, where does it leave me? (He walks around, at times putting his hands on his forehead, stopping, turning around, shaking his head, looking at SISTER as if looking  for an answer, then turning to the audience, talking slowly and quietly) : I don’t know ifit were possible to go back in the time tunnel and contemplate whether I would have made the same choices!

(The curtain behind the Astrologer’s Room scene rises, and, with the exception of the SISTER SUPERIOR and Dr.KIRSCHOFF, th entire cast of Act.I, Scene I appear in the same positions where they were, but all looking more pleasant, smiling, silent. A spot-light moves around and on them. Dr.KIRSCHOFF lokks at them first, then turns to SR.SUZAN.)

Dr.KIRSCHOFF : I do not know, of course, whether I should have not insisted and not argued with you about marital quarters during our first year of internship in your hospital, how was destiny going to be?  (With a bitter smile) Of course, when you are young, you are impetuous and foolish; “Si le jeun savait, si le vieu pouvait!”
 
                                                                 -121-

Anide, bellerinden kılıç sarkan iki iri kıyım fellah içeri koşuyorlar. Kral, “Vurun.. Prenses Alişa’yı ortadan ikiye bölün ve vücudunu Dicle nehrine atın. Bu benim kalbimi verdiğim kimselerin kendilerine verilen emanete yaptıkları hıyanetie karşılık verdiğim cezadır!” Herşey karanlık.. (Ağır bir sükunet etrafı kaplar. SR.SUZAN bir süre sesiz durur. Dr.KIRSCHOFF ise, başını iki yana sallar ve göze görünür bir sıkıntı yaşamaktadır.)

 Şimdi Bizans’tan kalma bir saray görüyorum.. Prenses Irene ve Prens Basileus Constantine yanyana.. Ana, oğul.. Mermer avlu çok kalabalık. Majesteler geniş, altın koltuklarda, başlarında hanedanlık taçlarıyla oturuyorlar. Dünyanın en güzel on iki bakire kızı, beyaz ve pembe ipek veya şifondan yapılı giysileriyle, başlarında defne dalından yapılı takılar, şaperon’ları beş metre gerilerinde, birer birer seyre çıkmışlar. Ne kadar göz alıcı bir çiçek buketi.. Hepsi tedirgin, fakat bir Kraliçe seçilebilecek güzelliğe sahip olmalarından emin, vakur adımlarla yürüyorlar. Mary hariç, hepsi asil sınıftan. O en fakirleri, fakat en güzel ve erdemli olanı. Ah, Prens, annesi ile bakıştıktan sonra, elindeki buketi Mary’ye fırlatıyor. Hepsi bu. En az kazanması beklenilen eş olarak seçildi. Mary artık imparatoriçe. Sevinçten ağlayarak anne-oğulun önünde diz çöküyor. Anne kraliçe onun kulaklarına fısıldıyor, “Sen benim oğlumun kalbime hükmedebilirsin, fakat sen beni dinleyeceksin ve bana ebediyen minnettar olacaksın!” (Uzun bir sessizlik) İmparatoriçe Mary’nin iki çocuğu var. İkisi de kız. İmparator Constantine onun kendine veremediği bir oğul beklentisinde. Yine on iki asil kız resmigeçitte. Bu kez, Ana Kraliçe Irene sarışın güzel Teodata’yı seçiyor ve Mary, tacından edilerek, başka bir kıtaya, hayat boyu bir sürgüne gönderiliyor. (SR.SUZAN gözlerini sanki derin bir uykudan uyanıyormuş gibi yavaş yavaş açar. Yine yavaşça yerinden kalkarak duvara yönelir ve ışıkları bir az yükseltir. Sonra da Dr.Kirschoff’un yüzüne bakar. Adamın korkulu ve donuk yüzünü görünce, ona doğru yürüyerek ellerini yavaşça onun omuzuna koyar.

SR.SUZAN : Size faydalı veya zararlı birşeyler söyleyebildim mi? Biliyorsunuz ki, ben söyleyebildiklerimden hiçbir zerresini hatırlayamam!

Dr.KIRSCHOFF (Korku içinde) : Ah sister, birşeyler söylemek ne demek, neler neler ortaya çıkardınız. Şimdi eşimin niye ezelde bir Kraliçe olduğundan bahsettiğini çok daha iyi anlıyorum. Ama, niye geçmişe dönmeyi arzuluyor? Gerçekten şaşkın ve çaresizim. Söylediklerinin hepsinin doğru olduğunu varsayalım, bu beni nerede bırakır?  (Ayağa kalkar, zaman zaman ellerini alnına koyarak yürür, durur, etrafında döner ve sanki ondan bir yanıt bulacakmış gibi SISTER’e bakar En sonunda da seyircilere dönerek, yavaş va sakin bir sesle onlara hitap eder)  Bilmiyorum; eğer ‘zaman tüneli’nde geriye gitmek ve düşünmek mümkün olsaydı, acaba yine aynı seçenekleri seçer miydim?

(O anda Yıldız Falcısı sahnesinin ardındaki perde kalkar ve birinci perde ve birinci sahnenin tüm oyuncuları sahnede sessizce belirirler, o zaman oynadıkları rollerinin bir kısmını, sessiz, pantomim’lerkle fakat çok daha mutlu bir şekilde yeniden oynarlar. Kuvvetli bir nokta-ışık, teker teker hepsinin üzerinde dolaşarak Dr.Kirschoff’da sonlanır. Dr.Kirschoff oyunculara şöyle bir baktıktan sonra SR.SUZAN’a der) Muhterem SISTER, eğer ben sizinle bizim ilk yıl asistanlığımızda ev derdi için münakaşa etmeyip de hastaneden ayrılmasaydım, acaba kaderim farklı olurmuydu? (Acı bir gülümseme ile) Tabiatıyla insan gençken ele avuca sığmaz ve delişmendir. Bir Fransız atasözünün dediği gibi, “Eğer gençler bileydi..Eğer yaşlılar yapabilselerdi..” 
 
 
                                                                   -122-
 
 
(The entire cast freeze. A second curtain rises behind them, and the spot-light is on the stage there. This is the replica of Act I, Scene 2. Mrs.Mary KIRSCHOFF is in her bedroom, reading a book in her bed and smiling. The SISTER, again holding a candle in her hand, approaches from the corridor, directly goes to her bedroom, and saying her prayers silently.)

Dr.KIRSCHOFF (Starts to speak slowly) : I don’t know if things would have been different if I and my poor wife had not been caught? By the same token, instead of having two daughters, if I had a son, would that have changed fate? Who knows!

 (A third curtain rises behind that scene, and the spot-light enlightens the stage there Both Mary and the Nun freeze in their respective positions. The new scene is also the exact replica of the Tribune. However three priests appear much more cheerful, talk, joke around and nod their heads. Dr.KIRSCHOFF looks at them first, then shares the rest with SR.SUZAN and the audience)

Dr.KIRSCHOFF : Who knows? If I could have come to an agreement with the Tribune, if they had written  to my mother in my old country, was she going to put her head in the oven, or, was she going to disown me? I may never know because she died long ago. I am still alive, and with my ever unresolved problems.

 (The Tribune also freeze and spot-light fades. Dr.KIRSCHOFF turns to SR.SUZAN) Well, SISTER, obviously I have to make a decision about my life, about what I am going to do now, since I know more about my destiny than before. Sometimes I wish I were back at home. Life is a wheel, and at this point I feel an urge to return to my roots. Yet, my parents are dead. I even don’t know where they are buried. My nephews, cousins themselves and their children are total strangers to me (Full of thoughts) Whether I can afford such a transition, long term adjustment?

 Therapy? What sort? Should I turn to the transpersonal dimensions of Shamanism? To unlock the higher potentials of the human mind and spirit? To connect human, spirit and nature through ecstasy and sacrifice? To know past and future lives because life is a cicle, and time is synchronus? And, (With a joyous smile, as well as imitating ‘moon walk’ on the stage) to practice ecstasy “walking on the stars?” (Stops, more seriously) I am Medicine Man anyway. (Again, with a smile, pointing at SR.SUZAN’s ad on the wall) Here we go: “Dr.Milton Kirschoff, Shamanic Counseling, Medicare and Medicaid accepted!” (Walking around, with deep sighs)  I tried Transcendental Meditation for seven years quite religiously. It did make me a less anxious man, but I am afraid it did not change my decision making style.

SR.SUZAN (Enthousiastically) : What about becoming ‘Born Again Christian?’ Saved by Lord: “Peace I leave with you. My Peace I give!” What about Crystal Therapy? That Love Stone Connection? Its energy would penetrate your heart chakra, bringing to the surface all suppressed and unresolved traumas and emotional experiences of the past. (She gives both picture and crystal to Dr.KIRSCHOFF.)  Please keep it as souvenir.
 
 

                                                                    -123-

 (Tüm oyuncular havada ‘donarlar’, arkalarında yeni bir perde açılır ve nokta ışık sahnenin diğer kısmına kayar. Bu, Perde I, Sahne:2 nin tekrarıdır. Mrs. Mary KITSCHOFF yatağında bir kitap okumakta ve gülümsemektedir. Yaşlı RAHİBE, elinde kandil, koridorun öbür ucundan gözükür, direkt olarak kendi yatak odasına gider, dualarına başlar.)

Dr.KIRSCHOFF (Sakin bir sesle konuşmaya başlar)  Eğer ben ve zavallı eşim, o gece onun yatağında yakalanmasaydık, hayatımız farklı mı olurdu? Aynı şekilde, iki kızım olacağına bir oğlum olsaydı, kaderim değişir miydi? Kimbilir?

 (Üçüncü bir perde bu sahnenin ardından kalkar. MARY ve RAHİBE de oldukları yerde ‘donarlar’. Yeni sahne, TRİBÜN’ün aynen tekrarıdır. Mamafih her üç papaz, evvelkine göreceli olarak, çok daha neş’eli, şakalaşarak, başlarını iki yana sallayarak pantomimlerle konuşmaktadırlar. Dr.KIRSCHOFF ilk kez onlara, sonra da SR.SUZAN’a ve seyircilere hitap eder.)

Dr.KIRSCHOFF : Kimbilir? Eğer ben Tribün’deki papazlarla bir anlaşmaya girip, ana yurduma, anneme mektup yazıp onun fikrini sorsalardı, annem gerçekten başını sobanın içine koyar mıydı, veya beni evlatlıktan reddeder miydi? Her halde hiç bir şekilde bilemeyeceğim, zira öleli yıllar oldu. Ben ise hayattayım, fakat hiç bir zaman çözülmemiş problemleriyle yapayalnız.

 (TRİBÜN de ‘donar’ ve nokta ışık söner. Dr.KIRSCHOFF SR.SUZAN’a döner.)  Evet, SISTER,Şimdi, geçmişimi evvelden çok daha fazla bildiğimden, şimdi ne yapacağım ve hayatım hakkında bir karar vermek konumundayım. Bazan, keşke memleketim Filistin’de olsam diye düşünüyorum. Hayat bir çark ve şu anda kökenime dönmek için bir dürtü hissediyorum. Evet, ebeveynlerim çoktan öldüler ve ben onların nerede gömülü olduklarını bile bilmiyorum. Kuzenlerim, yeğenlerim ve onların evliliklerinden doğan çocukların tümü bana yabancı. (Düşüncelerle dolu olarak) Öyle bir geçici dönemi, uzun terim uyum sağlamayı başarabilir miyim acaba?  

 Tedavi? Ama ne çeşit? Şimdi, insan aklının ve ruhunun yüksek potansiyellerinin kilitlerini açmak için, Şamanizm’in insanötesi boyutlarına mı döneyim? Yoksa insanoğlunu, ruh alemini ve Doğa’yı vecd ve fedakarlıkla bağdaştırma gayretlerine mi? Hayatın, sürekli dönen bir çark ve zamanın gelmiş geçmiş ve gelecek hayatlarla senkronize olduğunu bilme gerçeğine mi? Ve, (Mutlu bir gülümsemeyle ve sahnede ‘Ay Yürüyüşü’ ile adımlar atarak)  ‘Yıldızlarda yürüyerek’ vecde mi erişeyim? (Durur, daha ciddi olarak)  Ben bir Şifacıyım zaten. (Bir gülümseme ile SR.SUZAN’ın duvardaki ilan afişini işaretleyerek)  İşte ben de ilan veriyorum: “Dr.MILTON KIRSCHOFF. Şamanik Danışman. Her türlü kredi kartı kabul edilir!” (Etrafta yürüyerek ve derin nefesler alarak) Ben, Transandantal Meditasyon’u yedi yıl harfi harfine denedim. Beni daha az sıkıntılı bir insan yaptı ama, hayatta ‘karar verme stilim’ korkarım ki değişmedi.

SR.SUZAN (Hararetli bir eda ile) : Ya “Yeniden Doğmuş Hıristiyan” olmayı; Tanrı tarafından ‘kurtarılarak’, “Seni sulh ve sükunet ile bırakıyorum; sana kendi sükunetimi bırakıyorum!” denilmeyi denediniz mi? “Kristal Tedavisi”ne ne dersiniz, o ‘Aşk Taşı’ bağlantısına? Onun enerjisi sizin kalp şakra’nızı delecek ve geçmişin tüm bastırılmış ve çözülmemiş her tür travma ve duygusal yaşantıları yüzeye çıkaracaktır. (Eşinin resmini ve boynundan çıkardığı Kristali Dr.KIRSCHOFF’a verir) Buyrun alın.. Bir anı olarak saklarsınız.
 
 

                                                                    -124-
Dr.KIRSCHOFF (Gratefully) : Of course, with pleasure. I thank you very much for your kindness, interpretations and priceless advice. (He straightens his body, clears his throat, with a serious gesture, starts to quote from Sophocles) :

             “So fare thee well- and may be indulgent gods grant that every wish
               Thy Soul can form! Once more farewell!”

SR.SUZAN (With the same dignified poetic posture, raising her arms, quoting from Byron) :

             “It were vain to speak, to weep, to sigh;
              Oh! More than tears of blood can tell.
              When wrung from guilt’s expiring eye,
              Are in the world, farewell-farewell!”
             (While Dr.KIRSCHOFF kisses SR.SUZAN’s hand, the curtain falls.)
                                                             The END 
 
 
                                                                     -125-
Dr.KIRSCHOFF (Bir teşekkür edasıyla) : Elbette Sister SUZAN, memnuniyetle. Ben size nezaketinizden, erdeminizden ve çok değerli öğütlerinizden dolayı sonsuz teşekkürlerimi sunarım. (Vücudunu dikleştirir, boğazını temizler ve ciddi bir tavırla SOPHOCLES’den okumaya başlar) :

                  “Bu yolculuk sana sağlıklı olsun!
                    Ve… Hoşgörülü tanrılar
                    Ruhunun tasarlayabileceği her arzuyu
                    Sana bahşetsinler..
                    Bir kez daha ‘güle güle!’. “

SR.SUZAN (Aynı ulviyete bürünmüş şairane edayla, kollarını havaya uzatarak BYRON’dan okur) :

                  “Suçun, artık hükmü kalmamış gözünden sızan
                    Kanlı yaşların söyleyebileceklerinden fazlası
                    Dünyada var oldukça,
                    Konuşmak, ağlamak, iç çekmek
                    Boşuna olurdu! Elveda, elveda!”
 

          (Dr.KIRSCHOFF, SR.SUZAN’ın elini centilmence öperken perde iner.)
                                                                    SON
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
       
 
 
 
 
 
 
 

PİYESLERİM: I, Shaman (Eng.&Tk.) “Ben, Şaman!”

                                                      I ,          S  H A M A N       
 
                     Bir sayfa İngilizce, bir sayfa onun çevirisi olarak düzenlenmiştir.
                                                       -Drama in Three Acts-
               (The Wheelwright & I, Shaman),  Published by the Pentland Press Ltd.
                                                   Cambridge, England  1992
                                                       ISBN 1 872795 48 X

                                                                 *    *    *

                                                      B E N   ,    Ş A M A N
                                                              
                                                       -Üç Perdelik Dram-
                                                  

CAST OF CHARACTERS  :

SHAMAN
Mr.Sadat Kramer  (A Businessman, 50’ies)
Mrs. Pamela Kramer  (Housewife, 45 y. old)
Bill Kramer   (Elder son, 25 y. old)
Gene Kramer   (Younger son, 22,23 y.old)
Sarah Kramer   (Bill’s wife)

        
                             Act  I        :       Somewhere in America.. Late Eightiees.
                                                       Place: Mr.Kramer’s Residence, backyard.

                             Act  II      :        The same night.. Sarah’s Bedroom.                         

                             Act  III     :        A few days later.. Family Room.
                                

                                                        KARAKTERLER   :

SHAMAN
B.Sadat Kramer    (50 yaşlarında bir iş adamı)
Bn. Pamela Kramer    (45 yaşlarında bir ev hanımı)
Bill Kramer    (Evin büyük oğlu, 25 yaşlarında)
Gene Kramer    (Evin küçük oğlu, 22-23 yaşlarında)
Sarah Kramer    (Bill’in karısı)

                       Perde  I       :      Amerikada herhangi bir yer.. 1980’in sonları..
                                                    Yer:  B.Kramer’in evinin arka bahçesi.

                       Perde  II     :       Aynı gece..Sara’nın yatak odası..
 
                       Perde  III    :      Birkaç gün sonra, oturma odası

                                                              

                                                              A C T     :    I

  
                                                          P E R D E   :    I
                   

                                                                        -6-

(A large back garden with a swimming pool. There are thirteen gang members, seven males and six females, mostly late teens in their swimming suits. They are playing with a beach-ball and playing rock-and-roll music. At  the right side of the stage, the whole Kramer Family: Mr.&Mrs.Kramer, Gene and Bill Kramer and his nine- months pregnant wife Sarah, sit around a picnic table in easy chairs, dressed for sun.

               At the left front of the stage, there seats SHAMAN, the healer. He wears a buffalo robe, hide sandals and a beaver skin hat. He is bearded, with a necklace of crystals and animal shapes. Animals are embroidered all over his robe. A recorder and a rattle hang from his belt; and a hunter’s pouch hangs from his neck. He is sitting on an animal skin, playing his recorder.)

BILL :  (Gets up, turns towards the pool crowd and claps his hands): OK boys and girls, there’s too much noise!

SHAMANN  (Stops playing)

BILL (Pointing his wife’s tummie): You’re inviting the baby out before its time. (Advancing towards the crowd a few steps) : Come on, come on, let’s go inside and prepare the things for the Welcome Party. (Bowing to Sarah) My dear wife!  (Bowing to GENE) My dear brother!  (Bowing to Mr& Mrs Kramer) My dear parents, be our guests. In a few minutes we’ll call you in… let’s go!

(He cheerfully leads the bubbling younsters into the house.)

MRS KRAMER : What a beautiful day. Weather forecast said rain, but it’s lovely. What  significant event this celebration is. I am so happy having my first grandchild. (Addressing to her husband)  Don’t you feel the same, dear?

MR KRAMER : Yes dear, of course I do..

SARAH and GENE (looking at each other) : So do we, so do we.

SHAMAN (slowly gets up, puts the recorder half-way in his belt, moves center stage. The family appears to be speaking to each other silently when the SHAMAN starts to speak, they freeze. Then, SHAMAN, addresses the audience): I, Shaman, am the messenger of the healing universe. I have access to the re-occurrences of spirits of the ancestors; mine, yours, and (indicating the family) theirs, and the archaic kingdoms. Yet, my most essential allegiance is to the supernatural, not to the establishment. ‘Opus contra naturam’  (With a deep sigh, he continues) : Life is a quadri-dimensional design, and I offer the fourth dimension. I bring a meaning and healing into life. (He slowly walks towards the pool, raises his right arm, indicates the blue inside and reads from William MOTHERWELL) :
                                                                      

                                                                        -7-

(Perde açıldığı zaman bir evin yüzme havuzlu arka bahçesi sahnelenir. Yedisi erkek ve altısı kız, on üç ergen, mayolarıyla havuzda bir plaj topuyla oynamakta ve rock-and-rol müziği çalmaktadırlar. Sahnenein sağında ise tüm Kramer ailesi görülmektedir: Bay ve Bayan Kramer, Gene ve Bill Kramer ve sonuncusunun dokuz aylık hamile eşi Sarah, piknik masası etrafında, yazlık kıyafetleriyle oturmaktadırlar.

               Sahnenin solunda “şifacı”ŞAMAN oturmaktadır. Onun üzerinde bir yaban sığırı (Buffalo) ceketi, ayaklarında sandal ve başında kunduz derisinden yapılmış bir başlık vardır. Sakallıdır ve boununda kristal ve hayvan şekillerinden oluşan bir kolya vardır. Giysisi de birçok hayvan resimleriyle (ayı, kertenkele, yılan) işlenmiştir. Onun geniş belkemerinden bir flüt ve çıngırak sarkar. Açılışta bir hayvan postu üzerinde oturmakta olup, flütünü çalmakla meşguldür.)

BILL : (Yerinden kalkar, ellerini çırparak havuzdaki kalabalığa seslenir) : Haydi oğlanlar ve kızlar. Çok gürültü oluyor, bir az yavaş!

ŞAMAN : (O anda flüt çalmayı durdurur.)

BILL : (Eşinin şişmiş karnına bir ima’da bulunarak) : Yoksa bu gürültüyle çocuk vaktinden evvel gelecek. (Havuzdaki kalabalığa bir iki adım atarak) Haydi, haydi, dışarı çıkın da içeriye gidelim ve bebeğe “Hoşgeldin!” partisini hazırlayalım. (Karısına bir reverans yaparak) Sevgili eşim! (Kardeşinin önünde reverans yaparak) Benim aziz kardeşim! (Ailesinin önünde reverans yaparak) Benim değerli ebeveynlerim, hepiniz misafirimiz olun. Birazdan hepinizi içeriye davet edeceğiz. Gidelim.

(Bill, neş’eli, çığırtkan gençleri izleyerek sevinçle eve girer.)

MRS KRAMER : Aman ne güzel bir gün! Hava raporu ‘yağmur’ dedi ama yanıldılar galiba, çok latif bir hava. Bu kutlama ne kadar anlamlı bir olay. İlk torunum olacağından o kadar mutluyum ki! (Eşine hitaben) Sen de aynı şekilde mutlusun değil mi, Sadat? Ha canım?

MR KRAMER : Evet canım, elbette ben de senin gibi hissediyorum, aynen.

SARAH ve GENE (Birbirlerine bakarak) : Bizler de aynı şeyi hissediyoruz, bizler de..

ŞAMAN : (Şaman yavaşça yerinden kalkar, flütünü kemerine yarım sokar ve orta sahneye yürür. Bu arada ailenin fertleri birbirleriyle mimikle konuşurlar, fakat ŞAMAN konuşmaya başlayınca ‘havada donarlar’. Şaman şimdi dinleyicilere hitap etmektedir) :
  Ben, Şaman, şifa verici  Evren’in habercisiyim. Benim, sizin ve (aileyi işaretleyerek) onların cedlerinin ve tarihöncesi yaşamların ruhlarını davet etme ve onlarla temasta bulunma yeteneğim var. Benim en güvenceli sadakatim ‘bugün’e değil, Doğaüstünedir. Biz Şamanlar, Alt ve Üst Dünya gezilerine çıkar, tinsel varlıklarla yoldaşlık yapar; bitkilerle, kayalarla, Doğa ile konuşuruz. ‘Opus contra naturam’ (Derin bir nefes aldıktan sonra)  Hayat, dört boyutlu bir dizayn’dır ve ben, onun dördüncü boyutunu sunuyorum. Ben hayata bir anlam ve şifa getiririm. (Şaman yavaş yavaş havuza doğru yürür, içindeki mavi’yi işaretledikten sonra sağ kolunu havaya kaldırarak William MOTHERWELL’den şu mısraları okur) :

                                                                        -8-

                  The water! the water!
                  The dear and blessing thing,
                  That all day fed with the little flowers
                  On its banks blossoming.
                  The water! the water!
                  They murmur’d in my ear
                  Hymns of a saint-like purity,
                  That angels well might hear,
                  And whisper in the gates of heaven,
                  How meek a pilgrim had been shriven.”

(Then, indicating SARAH) : She is expecting. She, pretty soon, shall bring a new life to life. (With a smile) What is life? (He shakes his head, he reads from Miss London) :

                 “What is life?
                    A gulf of troubled waters – where the soul,
                    Like a wax’d bark, is toss’d upon the waves
                    Of pain and pleasure by the wavering breath
                    Of passions.”

(He slowly returns to his place at the corner, seats with crossed legs) : Tranquility of the mind is always most likely to be attained when the business of the world is tempered with thoughtful and serious retreat!

(He rattles his little bell, closes his eyes and starts to meditate. The family start to be animated and converse.)

MRS KRAMER (To GENE) : Gene, my Dear, (Looking at her watch) aren’t you going to be late for your work again?

GENE : Yes, Ma, but how I can leave now? I want to be here. (Exchanging gazes with Sarah) I just don’t feel like going. Soon, I am going to quit it anyway. It’s slavery, and I don’t like this shift.

MR KRAMER : Yes, but it’s still the best paying job you ever had. What about your brother?

GENE (Gazing each other with SARAH anxiously) : What about my brother, Dad?

MR KRAMER : Your brother works in the same factory, and worst of all, he is on the third shift. And, he has a family. We all worked hard. You are young, so, you should be able to take it, whatever it might be. You are making your future. When I was…

MRS KRAMER : (Getting up and interrupting) : Sadat, don’t start that again. When you were young… in Germany.. Times had changed. I’m not justifying Gene’s reluctance to go to work, but attitudes are different nowadays. (Pensively) I don’t know if we spoil our children or not, making things easy for them. Well, they have to make their own choices. (Taking a few steps) I am going inside to supervise that crowd before I need another kitchen.. Oh, by the way Sadat, aren’t you going to be late for your meeting too?

                                                                        -9-

           “Su!  Su!
                      Yüce ve kutlu nesne.
             Tüm gün, yamaçlarında yeşeren
             Beslediği küçük çiçeklerle.
             Su! Su!
             Kulaklarımda mırıldayan,
             -meleklerin hiç şüphesiz işittikleri-
             Azize saflığındaki kutsal şarkıları ve
             Cennet kapılarında günahlarından affedilmesini fısıldayan
             Alçak gönüllü bir hacı’yı anımsatan su.”

(ŞAMAN, SARAH’yı işaretleyerek) : O hamile. O pek yakında hayata yeni bir hayat getirecek.. (Bir gülümseme ile)  Hayat nedir?  (Başını iki yana salladıktan sonra Miss London’dan şu mısraları okur) :
 
              “Hayat nedir?
                Ruhun; kaderine terkedilmiş bir kayık misali, ihtirasların titreyen nefesinin,  ıstırap ve zevk dalgalarının yalpalarına terkedildiği, kederli bir körfez.”

(ŞAMAN yavaşça köşedeki yerine döner, bacaklarını çaprazlayarak oturur) :  Aklın huzuruna, hemen daima, dünya işlerinin yorgunluğundan, erdemli ve ciddi bir meditasyona geri çekilmekle erişilebilir.  (Belinden çıkardığı küçük çıngırağı şıngırdatır ve meditasyona dalar. Aile üyeleri canlanır ve konuşmaya başlarlar.)

MRS KRAMER (GENE’e hitaben) : Gene, evladım, (kol saatına bakarak) sen işine geç kalmıyormusun?

GENE : Evet, anneciğim, fakat şimdi burayı nasıl terkedebilirim? Ben burada olmak istiyorum. (SARAH ile bakışları paylaşarak)  Hiç gidecek gibi hissetmiyorum. Zaten yakında bu işi terkedeceğim.. Köle gibi çalış babam çalış.. Hem bu vardiyada çalışmak istemiyorum.

MR KRAMER : Öyle ama, bu senin şimdiye kadar tuttuğun işlerin en iyi ödeyeni, değil mi? Kardeşine ne dersin?

GENE : (Endişe ile SARAH’yla birbirlerine bakışarak) : Kardeşim konusunda ne, baba?

MR KRAMER : Abin de aynı fabrikada çalışıyor ve işin kötüsü, üçüncü, yani gece vardiyasında. O evli de. Bizler hep zorluklar içinde çalışmıştık. Sizler gençsiniz, olagelen her güçlüğün  her ne bahasına olursa olsun üstesinden gelebilmelisiniz.. Sizler geleceğinizi yapmak yolundasınız.. Ben o zam…

MRS KRAMER : (Ayağa kalkarak ve kocasının sözünü keserek) : Bak Sadat, yine “gençken..”, “Almanyada iken..” hikayelerine başlama. Zaman değişti. Ben GENE’in işe gitmekteki tereddütüne bahane bulmak istemiyorum. Fakat iş konusundaki değer yargıları ve davranışlar bugünlerde eskilerden çok farklı. (Bir az düşünceli)  Çocuklarımızı şımartıyor muyuz; bir yandan elimizden her geleni yaparak hayatı onlara kolaya mı getiriyoruz, bilmem? Herhalde onlar kendi seçeneklerini kullanmalı. (Bir iki adım atarak)  Ben içerdeki kalabalığı gözlemeye gidiyorum, yoksa yakında yeni bir mutfağa gereksinim olabilir. Oh, şimdi hatırladım Sadat, sen de toplantın için geç kalmıyor musun?
    
                                                                      -10-

GENE : What meeting Dad?

MR KRAMER : Oh, I’d completely forgotten about it. I have to attend to an installation of officers in Pro Neus ritual to be held in the Masonic Temple. It’s my moral obligation. I have to go, perhaps, after changing. I could nibble something and catch up with you later. So long.. (He gets up quickly, gives a friendly kiss to his wife, also waving to the youngsters) : So long..

GENE and SARAH : So long, Dad!

(Exit Mr. And Mrs.KRAMER)

GENE (After a pause and with genuine concern) : Sarah, honey, you seem to be too worried, too preoccupied. What’s the matter?

SARAH (Taking a deep sigh) : Oo, Gene, you know. Nothing new. I don’t know how long we can keep this secret. Love is blind, but people aren’t. We are falling into quick sand, deeper and deeper.

GENE (Passionately) : Don’t you think I feel just the same, day in, day out? Something has brought us together; I mean more than just physical attraction. It’s no more coincidence or accident that we are together. We all belong to God; we are just pieces, or even a piece of God’s machinery. The Plan. The great Work we are all involved with, is the evolution of that Plan.

SARAH (Anxiously) Yes Gene, but… we’re involved. It’s just not right. I can’t see how we can get out of this peacefully? If we are helping God’s Master Plan, as you say and suppose it’s true, why has it to be in this painful way? Your brother, who happens to be my husband, had been too good to me, and has been good to you, all through your childhood. Remember? Playing soccer, football together; camping, biking, stealing apples from your neighbour’s tree?

GENE (With a bitter smile) : Yes, I remember.

SARAH : You told me you always looked up to him. He is sincere, kind and just. And, what we are? (Putting her hands at the both sides of her head, nearly crying) : How did we get in this mess?

(Both fall silent)

SHAMAN (Slowly awakening, getting up and moving to the center of the stage, addressing the audience) :
                   Among all our corrupt passions, there is a strong and intimate connection. When any of them is adopted into the family, it seldom quits there until it has furthered all its kindred. From our eagerness to grasp, we strangle and destroy the pleasure. (He takes a few steps, and in a sad voice, he reads from MILTON’s “Paradise Lost”) :

                                                                       -11-

GENE : Ne toplantısı babacığım?

MR KRAMER : O, ben onu tümüyle unutmuştum. Farmasonluk Mabedinde biraraya gelip “Pro Neus” Ayininin görevlilerinin iş başına atanma törenini yapacağız. Bu benim töresel bir görevimdir.. Giysimi değiştirir değiştirmez gitmem gerekecek. Bir az birşeyler atıştırıp, sonra sizlerle birlikte olmaya çalışacağım.. Haydi Allahaısmarladık. (Çabucak ayağa kalkar, hanımına dostça bir öpücük verir, gençlere de elini sallar) : Tekrar görüşmek üzere.

GENE ve SARAH : Tekrar görüşelim, baba.

(MR ve MRS KRAMER sahneyi terkederler)

GENE (Bir duraksamadan sonra samimi bir üzüntü ile) : Sarah, canım; sen çok üzgün ve düşünceli görünüyorsun, neyin var?

SARAH (Derin bir nefes alarak) Ah, Gene, biliyorsun.. Yeni birşey yok..Bu sırrı daha ne süre saklı tutabileceğimizi düşünemiyorum. Aşkın gözü kördür, fakat milletinki öyle değil. Biz yavaş yavaş derin bir girdabın içine gömülmekteyiz.

GENE (Sevecen bir eda ile) : Benim de her geçen gün aynı şeyleri hissettiğimi bilmiyor musun? Bizleri fiziksel çekimin ötesinde birşeyler biraraya getirdi. Bu birlikteliğimiz artık ne bir şans ve ne de bir rastlantı.. Biz hepimiz Tanrı’ya aidiz; bizler ancak küçük parçacıklarız, hatta Tanrı’nın mekanizmasının tek bir parçası.. Varoluş Planı..O Plan’ın gelişiminde elzem olan çalışmaya birlikte katılmışız, hepsi bu..

SARAH (Bir az sıkıntılı) : Evet, Gene, ama.. Biz birbirimizle sarman dolman olduk. Bu doğru değil.  Bizler Bu karmaşa durumdan salimen  nasıl çıkarız, bilmem? Farzedelim ki Biz Tanrının o Büyük Planına yardımcı oluyoruz, ama niye böyle acı verici bir şekilde olsun? Senin abin ki benim kocam oluyor, bana her zaman iyi muamele etmiştir, keza tüm çocukluğun boyunca sana  da. Hatırlar mısın? Top oynadığınız, kamp yaptığınız, komşunun elma ağacından elma çaldığınız zamanları?

GENE (Acı bir gülümseme ile) : Evet, hatırlıyorum.

SARAH : Sen bana her daim onu örnek aldığını söylerdin.. Abin samimi bir insan, şefkatli ve adil.. Ve biz neyiz, ha? (Ellerini başının iki yanına koyarak ağlamaklı bir sesle) Nasıl oldu da biz bu çöplüğün içine düştük?  (İkisi de düşüncelere dalarlar)

ŞAMAN (Yavaş yavaş uyanır, yerinden kalkar ve sahnenin ortasına doğru ilerler; seyircilere hitaben)  :
                Bizim tüm ihtiraslarımızın arasında kuvvetli ve yakın bir ilişki vardır. Onlardan herhangi biri aile tarafından benimsenirse, kıvılcımlarını her tarafa saçmadan pek ender terkeder. Bizler, elimize geçeni sımsıkı kavrama isteğimizden dolayı, zevk’i boğazından boğar ve mahvederiz.
                (İleriye bir iki adım atar, kederli bir sesle Milton’ın “Kaybolmuş Cennet”inden şu mısraları okur) :
                                                                   

                                                                      -12-

                   “Now conscious wakes despair
                    That slumber’d, makes the bitter memory
                    Of what he was, what is, and what must be
                    Worse; if worse deeds, suffering must ensure?”

                  (He quietly returns to his corner, sits and contemplates)

SARAH (Pensively) : I sometimes rebel against God, almost screaming: ‘Why am I growing up? I wish I could stay as a small child, forever innocent!’ Oh, those magical years: Close your eyes, all problems disappear. Open Sesame: You are offered a brand new life. (With a cheery smile) You know Gene, “Open Sesame” was my favourite story when I was a small child. My grand-father, would sit me on his lap, and recite it again, again and again. If you are a good boy, I’ll tell you the story, like in the olden, golden days?

GENE (With obvious pleasure) : Of course I’ll be a good boy. (Closing his eyes) Now, I imagine myself as a small toddler, sitting in front of the fireplace, snuggling up. Shoot.

(SHAMAN starts to play his recorder again, very softly)

SARAH : Good boy. Well, “once upon a time, there lived in a town of Persia two brothers, one named Cassim and the other Ali Baba. Their father devided a small inheritance equally between them. Cassim married a very rich wife, and became a wealthy merchant. Ali Baba married a woman as poor as himself, and lived by cutting wood, and bringing it upon three asses into the town, to sell it. One day, when Ali Baba was in the forest, and had cut just enough wood to load his asses, he saw in the distance a great cloud of dust, which seemed to approach him. He observed it with attention, and distinguished soon a body of horsemen, whom he suspected to be robbers. He decided to leave his asses to save himself. He climbed up a large tree, planted on a high rock, whose branches were thick enough to conceal him, and yet enabled him to see that all passed.”

                “The troop, numbered forty, all well mounted and armed, they came to the foot of the rock on which the tree stood, and there dismounted. Every man unbridled his horse, tied him to a shrub, and hung about his neck a bag of corn. Then each of them took off his saddlebag, which seemed to Ali Baba to be full of gold and silver. One, whom he took to be their captain, came under the tree in which Ali Baba was concealed; making his way through some shrubs, pronounced these words: “Open Sesame!” As soon as the captain of the robbers had thus spoken, a door opened in the rock; and after he made all his troop enter before him, he followed them, when the door shut again of itself.”

                   
                                                                       -13-

             “Şimdi, bilinçlilik, uykuya dalmış ümitsizliği
               uyandırıyor; o his ki ümitsizliğin ne idüğünü, ne olduğunu
               ve ne kadar kötü olabileceğini acıyla anılıyor. Eğer ‘kötü’ (zaman olarak)
               ‘devredilebilecekse’, (acaba) ıstırap çekmek emniyete alınabilecek mi?”

(ŞAMAN sessizce köşesine döner, oturur ve düşüncelere dalar)

SARAH (Düşünceli bir tavırla) : Ben zaman zaman Tanrıya isyan etmek ve haykırmak isterim: “Ben neye büyüyorum? Keşke ebediyen küçük, masum bir çocuk olarak kalaydım.” Ah o tılsımlı yıllar: Gözlerini kapa, her tür problemler uçsun gitsin. Aç gözlerini: Sana yepyeni bir dünya sunulur. (Neş’eli bir gülümseme ile)  Gene, bilirsin ki “Açıl Susam Açıl” küçükken benim en çok sevdiğim masaldı.  Büyük Babam beni dizinin dizinin üstüne oturtur, uykuya dalıncaya dek onu bana yinelerdi. Eğer bana uslu bir çocuk olmayı vad’edersen, sana, eski altın devirlerde olduğu gibi masalı anlatacağım.

GENE (Belirli bir mutluluk ile): Gayet tabii uslu bir çocuk olacağım. (Gözlerini kapar)  Şimdi kendimi şöminenin önüne oturmuş, birbirlerimize sokulmuş yumurcaklar olarak düşlüyorum. Başla.

ŞAMAN (Hafiften flütünü çalmaya başlar)

SARAH : Peki benim uslu çocuğum. “Bir varmış bir yokmuş; evvel zaman içinde, kalbur saman içinde,  İran’da bir şehirde iki kardeş yaşarlarmış.. Birisinin adı Kasım, diğerinin de Ali Baba imiş. Babaları küçük bir mirası aralarında eşit olarak bölmüş. Kasım, çok varlıklı bir kadınla evlenmiş ve zengin bir tüccar olmuş. Ali Baba ise kendisi gibi fakir bir kadınla evlenmiş; hayatını odun kesmekle ve kestiklerini üç eşeğe yükleyip kasabaya getirip satmakla temin edermiş. Bir gün Ali Baba yine ormanda iken ve yeterli miktarda odun kesip eşeklerini yüklemek üzereyken, uzaklardan kopup gelen bir toz bulutu görmüş. Dikkatle izleyince, hırsız olduklarında şüphesi kalmayan bir sürü atlı adam olduklarını anlamış. Eşeklerini salıverdiği gibi kendini kurtarmayı yeğlemiş; hemen oracıkta yüksek bir kayanın üzerine dikili yüksek bir ağacın sık dallarına görülmeden etrafı gözetleyebilecek bir şekilde saklanmış.”

                 “Hepsi takımlı takmalı ve tepeden tırnağa kadar silahlı kırk kişilik eşkiya alayı kayanın dibine gelmişler ve orada takımlarını indirmişler. Her bir harami atını boşaltmış, sırtlarında getirdikleri bir mısır torbasını atlarının boyunlarına geçirerek onları bir çalılığa bağlamışlar. Sonra yine her biri, atlarının heybelerini çıkartmışlar; Ali Baba onların gözlenebilir ağırlıklarından altın ve gümüş ile dolu oldukları izlenimini almış. Aralarında elebaşı olduğu anlaşılan biri, Ali Babanın saklandığı ağacın altına gelmiş ve çalılıklara doğru seslenmiş: “Açıl Susam Açıl!”. Hırsızların başı o sözleri söyler söylemez kayada bir kapı açılmış; çetebaşı adamlarını teker teker içeri soktuktan sonra, o da onları izlemiş ve kapı kendi kendine kapanmış.”
                    
                                                                       -14-

                  The robbers stayed some time within the rock, and Ali Baba, afraid of being caught, remained in the tree. At last the door opened again, and as the captain went in last, so he came out first, and stood to see them all pass by him. Ai Baba heard him to make the door close by pronouncing these words, “Shut, Sesame!” Every man at once went and bridled his horse, fastened his vallet, and mounted again. When the captain saw them all ready, he put himself at their head, and they returned the way they had come. (Pushing GENE) : Hey, are you falling asleep?

GENE : Oh, no, go on, I like it. Honest, I am listening.

SARAH : OK. Then, Ali Baba followed them with his eyes as far as he could see; and afterward stayed a considerable time before he descended. Remembering the wods the captain of the robbers used to open and shut the door, he was curious to see if this pronouncing them would have the same affect. So, he went among the shrubs, and seeing the door concealed behind them, stood before it, and said: “Open, Sesame!” The door instantly flew wide open.”

               Ali Baba, who expected a dark, dismal cavern was surprised to see a well-lighted and spacious chamber, which received light from an opening at the top of the rock, and in which where all sort of provisions: rich bales of silk, brocade, and valuable carpeting, piled upon one another; gold and silver ingots in great heaps, and many in bags. The sight of all these riches made him suppose that this cave must have been occupied for ages bu successions of robbers.

(GENE opens his eyes, SARAH gently spanks his hands)  Don’t cheat! I didn’t tell those beautiful eyes to open!  (As if getting angry, turning her head to the side) : Hmmm, I must be talking to the rocks.

GENE : Honest, honest. I promise, I’ll close them again. “Shut, Sesame!”

SARAH : Well, where was I? Oh yeah. “Ali Baba went boldly into the cave, and collected as much of the gold coin, which was in bags, as he thought his tree asses would carry. When he had loaded them with the bags, he laid wood over them so they couldn’t be seen. When he had passed in and out as often as he wished, he stood before the door, and prounounced the words..”

GENE  (Leaning over suddenly to SARAH and kissing her on the lips) : “Shut, Sesame!” (They kiss playfully)  Did he remember to bring anything for us?

SARAH : (Slapping his hands again) : Sush! You have been a bad boy. No cereal tomorrow morning.

(They both laugh, however, as reality strikes, both succumb to an agonizing silence)

SHAMAN (Stops playing recorder, gets up slowly, turning to the audience, reads from Mrs.HALE)  :  

                                                                      -15-

                  “Haramiler kayanın içinde iken meşgul iken, Ali Baba, yakalanacağı korkusuyla ağaçta tit tir titriyormuş. Nihayet, kapı yine açılmış ve içeri en son giren elebaşı en önce dışarı çıkmış, adamlarının hepsinin yanından geçtiklerini bir bir izlemiş. Ali Baba onun kapıyı “Kapan Susam Kapan!” sözleriyle kapattığını duymuş.. Her bir harami çabucak atlarını yüklemiş, torbalarını bağlamış ve takımları yerleştirmiş, Elebaşıları onların tam hazır oldukları an, başlarına geçerek, geldikleri yola yönelip gitmişler.” (GENE’i dürterek)  Hey, uykuya mı dalıyorsun?

GENE : Yoook, devam et, hoşuma gidiyor.. Vallahi dinliyorum..

SARAH : Peki. “Sonra, Ali Baba onları gözlerinin görebildiği kadar izlemiş ve ancak uzun bir süreden sonra aşağı inebilmiş. Haydutların elebaşılarının kayaya hitaben söylediği sözleri hatırlayarak, eğer aynı kelimeleri telaffuz ederse aynı etkinin oluşup oluşmayacağını merak etmiş. Bu fikirle çalılıkların arasına giderek arkada kapalı duran kapının önüne dikilerek demiş: “Açıl Susam Açıl!” Kapı anide ardına kadar açılmış.”

                 “Ali Baba, tahminlerinin tersine, karanlık ve sıkıcı bir mağara bulmak yerine, ışığını kayanın tepesinden alan aydınlık ve koskocaman bir oda görünce çok şaşırmış. İçerde her tür mülk: balyalarla ipekler, sırmalı kadifeler, bir sürü kumaş, kıymetli halılar, hep birbirlerinin üzerine yığılmışlar. Bir çokları torbalar içinde, kümelerle altın ve gümüş. Bu zengin görünümden Ali Baba bu sığınağın birçok haramiler tarafından uzun yıllar el altında tutulduğuna kani olmuş.” (GENE yine gözlerini açınca, SARAH hafifçe ellerine vurur)  Aldatma! Ben o güzel gözler açılsın demedim! (Sanki kızmış gibi başını yana çevirerek) Hımmm, ben kayalara konuşuyor olmalıyım!

GENE : Vallahi de, billahi de dinliyorum. Yine onları kapayacağım : “Kapan Susam Kapan!”

SARAH : Peki, neredeydim? O, evet; “Ali Baba cesaretle mağaranın içine girmiş ve üç eşeğinin taşıyabileceği  kadar altın torbalarını yüklemiş. Yükledikten sonra da, onların dışardan tanınmamaları için, üzerlerini odunlarla kaplamış. Arzu ettiği kadar da içeri-dışarı girip çıktığı zamanlar aynı sihirli kelimeleri söylemiş ve her kez de arzusu yerine gelmiş.” Hepsi bu!

GENE (SARAH’ya birden abanarak ve onu dudaklarından öperek)  “Kapan Susam Kapan!” (Öpüşme oyunları oynarlar)  Bizi hatırlayıp da birşeyler getirdi mi bari?

SARAH (Yine GENE’in ellerine vurarak) : Şışşş, sen yaramazlık ediyorsun. Yarın sabah sana mısır gevreği yok!

(Beraberce gülerler, mamafih, gerçek bilinçlerine gelince, ikisi birden ıstırap yüklü bir sessizliğe gömülürler)

ŞAMAN (Masalın başındanberi hafifçe üflediği flütünü durdurur, yerinden kalkar, seyircilere dönerek, Mrs. Hale’den şu mısraları okur) :  
                  
                                                                           -16-

               ‘The History of Paradise
                To Woman’s Faith is clear,
                For happy childhood ever brings
                The Eden vision near:
                The vision when the earth was sway’d
                By innocence and love,
                That summon’d with an equal trust
                The tiger or the dove.”

(SHAMAN, while returning to his seats stops momentarily, with a smirk on his   face, giving his profile, he reads from Bryant) :

                 ‘… Slow pass our days in childhood,
                 Everyday seems like a century.’

GENE (Finally getting up from his chair, walking around, anxiously) : I wish I was able to talk to my brother. But, I’am afraid, he can’t understand. Maybe, he’s not supposed to understand. Why should he understand that when I want to be with you, I want to be in you: like a baby in your womb. It must be a real experience of cosmic unity. Oh, I wish I was in that amniotic universe, in its serenity, peace and tranquility, forever. Being with you, sharing with you is such a transcendence that cannot be duplicated anytime, anywhere. It has very little to do with sex  per se yet could only be attained through sex. Just to be “one in two!”. (Pulling his head back, putting his hands on his forehead, turning around, full of anxiety)  Oh, God. How can you deny that ecstasy to my soul? How I can relinquish my soul from that redemption, if not salvation from nothingness?  (He takes a few steps back and forth, looking at the floor) It is beyond meditation. It is a sublime feeling. It is my existence, my past, present and future. Oh, God, I was too close to the discovery of my soul. Help me!

SARAH (With empathy) : I fully understand you Gene. That’s why I submitted myself to you without reservation. Yet, I had given my marriage vows to Bill, to be loyal, forever. Marriage should be a shrine, a divine commitment with no shadows or clouds around it. (With a sob in her voice) Perhaps I was not ready for such a commitment. I gave myself to you in search of me, in search of never found and felt happiness. I feel the same transpersonal wholeness, and conversational prayer in sharing with you, in reality, and in dreams and in fantasy. My physical togetherness with you affirms that there is, after all, another meeting place, and says yes, we have met there before, several or many times. In the galaxy, we have travelled eons of years just to catch each other’s sparkles. I was born and died many times until I found you.
 
 
                                                                       -17-

                    “Kadının kaderine Cennetin hikayesi
                      Mutlu çocukluk yıllarının
                      Cennet rüyasını her zamankinden
                      Daha yakına getirdiğinden dolayı bellidir.
                      O rüya ki, dünyanın masumluk ve
                      Sevgi ile yönetildiği zamanlarda
                      Kaplan ve kuğu,
                      Eşit güvenle tanıklık edilirdi.”

(Oturduğu yere dönerken, ŞAMAN, birdenbire duraklar, yüzünde acayip bir gülümseme ile, dinleyicilere profilini vererek Bryant’dan şu mısraları okur) :

                      “… Çocukluğumuzda günler o kadar yavaş geçer ki,
                        sanki her gün bir asır gibidir..”

GENE  (Nihayet iskemlesinden kalkarak, etrafta sıkıntı ile dolaşmaya başlar) :  Ağabeyimle konuşmayı çok arzulardım; fakat beni anlayamayacağından korkarım. Belki anlaması gerekmiyor. Gerçekten o, benim, seninle birlikte ve tıpkı rahmin içindeki bir bebek gibi, senin ‘içinde’ olma arzumu neye anlasın? O takdirde eşi olmayan, kozmik bir yaşantı olurdu. Ah, o huzur ve sükunet dolu amniyotik evrende sonsuz yaşamayı ne denli isterdim. Seninle birlikte olmak, öyle bir yücelişi seninle paylaşmak hiçbir zaman, hiçbir yerde yinelenemeyecek bir yaşantı olurdu.
                
                     Bunun cinsiyetle hiçbir ilgisi yok, yok ama, bu paylaşma ancak cinsellikle erişilebilir. ‘İki’ kişinin içinde ‘bir’ olabilmek ne güzel.. (Başını geri iter, ellerini alnına koyar, sıkıntı dolu, etrafında şöyle bir döner) Tanrım, sen bu vecdi bana nasıl inkar edebilirsin?  Ben, ruhumu, beni yokluktan kurtaracak, günahlarımın kefaretini ödeyecek bir durumdan nasıl yoksun bırakabilirim? (İleri geri bir iki adım atarak, yere bakarak)  Bu, meditasyon’un da ötesinde bir şey.. Bu, çok yüce bir his; benim varlığım, geçmişim, bugünüm ve yarınım.. Ey Büyük Yaratıcı, ruhumu keşfetmeye pek çok yakınlaşmıştım.. Bana yardım et!

SARAH (İçtenlikle) : Gene, ben seni tamamen anlıyorum. Sana kendimi bunun için hiç tereddütsüz verdim.. Ama, ben Bill’e ebedi olarak sadık kalmak için evlilik sözü de vermiştim. Evlilik, kutsal değerlerin saklandığı bir türbe, yüce bir vaat olmalı; etrafında hiç bir gölge veya bulut var olmamalı. (Ağlamaklı bir sesle)  Belki o düzeyde bir sadakata daha hazır değildim.. Ben sana kendimi sende aramak için verdim: o, hayatımda, hiç bir zaman bulunamamış ve hissedilmemiş mutluluğu bulmak için.. Ben de o insanlararası ve ötesi bütünleşmeyi, konuşmalarımıza gizlenmiş duaları, gerçekte, rüyalarda ve fantazide seninle birlikte paylaşıyorum. Benim seninle fiziksel birlikteliğim kanıtlıyor ki bizler için başka bir buluşma yeri vardı; evet, biz daha evvel, bir çok kez, çok çok kez buluşmuştuk..

(ŞAMAN  da SARAH ile birlikte tekrarlar)  BİZLER SAMANYOLUNDA EON’LARCA YILLAR BİRBİRİMİZİN KIVILCIMLARINI İZLEYE İZLEYE SEYAHAT ETMİŞTİK. BEN SENİ BULUNCAYA DEK, DEFALARCA DOĞMUŞ VE ÖLMÜŞTÜM.

                                                                          -18-

GENE (Moves, approaches and kneels down next to SARAH, holds her hands, looks into her eyes lovingly)  : You are a sublime beauty, Sarah. You are a celestial being. I am in love with your soul, not with your flesh. Each and every molecule in your body vibrates with the same eternal entity, the same warm, steamy existence. Death has been mitigated in my life, many times. Among other things, I am amazed in realizing that I will continue to live and grow in the Pattern of Great Work, even after the dissolution of my physical vehicle. You are the pulse and the engine of that vehicle. After all, what is the validity of your time bound marriage in comparison to our celestial marriage? Its covenant shall extend beyond my death! (He puts his head upon SARAH’s shoulder)

SARAH (Closing her eyes, holding GENE tightly, and whispering) : I know you, GENE. You are a whisper just below the surface of reality. You are love permeating my being. You are love in motion, ever bubbling and growing. Love conversing, heard and unheard. Like an aura, it glows and frames your being, and extends outward to all. Love incarnate, the Supreme, All That is. I love you Gene. How freely can I say; no reservation, no doubt. Your unselfish love has altered mine. Like attracts like. I love you honey, I love you more than that. I know I am you, you are me, we are born onto each other. Your bones are within me, I am buried in you, you rest in me.

(The two passionately kiss each other. At that moment, BILL comes out of the house almost running, is about to say ‘honey’, observing the love scene, he suddenly stops, astonished and mute. All freeze.)

SHAMAN (Moving slowly to the center of the stage, and addressing to the audience) : To the lovers, hardly anything is what appears to be, and, what matters most is always farthest from reality. There are voices which sing around them: but those strains allure to ruin! (Some happy laughter comes from inside of the house. SHAMAN, turning his head, briefly speaking in that direction)  There is a banquet spread, with POISON in every dish. (Pointing to the kissing couple)  There the couch invites them to repose; but the slumber upon its DEATH!

                                                        (Curtain falls slowly)
   

                                             -THE END OF THE FIRST ACT-  

  
 
                                                                        -19-

GENE (Gözleri dolu, hassas bir ruhla, Sarah’nın yanında diz çökerek onu ellerinden tutar) :  Sarah, sen harikulade güzel bir kadınsın.. Sen semavi bir varlıksın..Ben senin ruhuna aşığım, vücuduna değil. Senin vücudunun her bir molekülü, tek tek, hep o sonsuz varoluş; sıcak, buharlı varlık ile titreşimde. Ölüm, benim hayatımı çok kereler yatıştırmıştı. Diğer birçok şeyler arasında, fiziksel varlığımın yok olmasından sonra dahi, ‘Ulu Çalışma’nın ana çizgisi dahilinde yaşamaya ve büyümeye devam edeceğimi idrak ettiğime şaşıyorum. Sen, o vasıtanın nabzı ve makinasısın. Tüm bunlardan sonra, senin BILL ile bu dünyada zamanla sınırlı evliliğinin bizim kutsal birlikteliğimizle kıyası olur mu? O anlaşma, benim ölümümün öterlerine uzanıyor. (Başını SARAH’nın omuzuna koyar)

SARAH (GENE’e sıkıca sarılır ve gözlerini kapar) : Ah GENE, ben seni biliyorum. Sen, ‘Gerçeğin’ yalnızca bir nebze altında bir fısltısın. Sen benim varlığıma nüfuz eden bir sevgini ta kendisisin. Sen her zaman coşkun ve taşkın, büyüyen bir aşksın. Duyulsun duyulmasın, konuşan bir sevgisin. Sanki bir ‘Aura’ gibi, ışıldıyor ve senin varlığını çevreleyerek herşeylere uzanıyor. Aşk, Yüce Varlığı somutlaştırıyor. Yaşamda herşey bundan ibaret.. Ah GENE, seni seviyorum. Ben bunu hiç şüphe etmeden ve tereddütsüz söylüyorum. Senin bencil olmayan aşkın, benimkini de değiştirdi.. Benzer benzeri çeker.. Seni seviyorum sevgilim; seni, bu sözlerin ifade edebileceğinin ötesinde seviyorum.. Biliyorum ki ‘ben’ ‘sen’im, ‘sen’ ‘ben’sin; bizler, birbirlerimizin içine doğmuşuz. Senin kemiklerin benim içimde; ben senin içinde gömülüyüm, sen benim içimde yatıp dinlenmektesin.

(Her iki aşık, ihtirasla birbirlerine sarılır ve öpüşürler. Tam o anda BILL evin içinden koşarcasına dışarıya çıkmakta ve “Sevgilim!” demek üzeredir; fakat durumu görünce donar kalır. O anda ŞAMAN da ayağa kalkmak üzere olduğundan, tüm oyuncular ‘havada donar’)

ŞAMAN (Yavaş adımlarla sahnenin ortasına yürüyerek ve seyircilere hitap ederek) : Aşıklara, en belirli görülen şeyler vız gelir; onların önem verdikleri konular ise, gerçek’ten en uzak köşelerdedir. Onların etrafında şarkı söyleyen sesler vardır  ve ‘yasak edilmiş meyva, hemen daima tadından fazla lezzetli gelir’, fakat o gerilimler (sonunda) felaket davet ederler. (Evin içinden mutlu kahkahalar işitilir; ŞAMAN o yöne doğru konuşur) İçerde serili bir şölen fakat her tabakta bir ZEHİR var. (Öpüşen çifti işaretleyerek)  Yatak, onları beraberce dinlenmeye davet ediyor, fakat a yatakta uyumak ÖLÜM’dür.

                                                    (Perde yavaş yavaş kapanır!)                                       

                                                    -BİRİNCİ PERDENİN SONU-
                 
                                                                        -21-

                                                              A C T  :      I I
                  
                                                        P E R D E  :      I I
           
                                                                        -22-

(There is a small bedroom at the left side of the stage. There is also another, larger bedroom at the right in which SARAH is asleep, a dim night lamp is on. It is almost midnight, and lights are off. SHAMAN, sat his usual seat at the front-left of the stage, is playing his barrel-like wooden drum, slowly and quietly.)

(Enter BILL from the far end of the corridor with a flash-light in his hand. He is wearing his working clothes, and is visibly tired. He first opens his wife’s bedroom door, looks at her for a while, shakes his head, then closes the door quietly, enters his own rather simply furnished bedroom. He puts the night lamp on, turns the flush-light off. He sits on the edge of his bed, starts to talk with an obvious sorrow.)

BILL :  My God, how could they do it to me? My wife, my brother. Do they think I’m blind or stupid or something? How can she offer those lips that belong solely to our intimacy? At least, it used to be that way, not anymore!  (His face in his hands)  I can’t take it anymore.

(He holds that posture for a while, then reluctantly opens the drawer on which the night lamp is standing, takes out a piece of paper and pen, tries to scribble)  : My dearest ones.. Let me see.. I… I… I… (Angrily tearing the paper) What and why should I be writing?

(SHAMAN, now changing the drum’s tempo a little bit faster and louder than before, with the following rythm: (called AKSAK SEMAI)

                             Düm                      te                                  düm
Right Hand                   _O 2/4 ________ O__1/4_______________O_2/4_________________________ 
Left Hand                      ______________________O_2/4_________________O_2/4________  O_1/4_
                                                                             ka                                   tek                   tek
                                                                         -23-

(Sahnenin sol tarafında küçük bir yatak odası gözlenir. Sağda ise, içinde SARAH’nın uyuduğu daha geniş bir yatak odası mevcuttur. Küçük bir gece lambası ışığı aydınlık vermektedir. Vakit geceyarısıdır ve tüm ışıklar sönmüştür. ŞAMAN, sahnenin solunda, önde, herzamanki yerinde oturmakta ve küçük bir fıçıya benzeyen bir davulu yavaş ve sessiz darbelerle çalmaktadır.)

BILL, koridorun sonundan elinde bir elektrik feneri ile girer. Üzerinde çalışma elbiseleri vardır ve açıkça yorgun görünmektedir. İlk kez eşinin yatak odasının kapısını açarak onu bir süre gözler, başını sallar ve yavaşça kapıyı kapar; sonra da basitçe döşeli kendi yatak odasına girer. Gece lambasını yakar, el fenerini söndürür, yatağın kenarına oturarak göze çarpan bir üzgünlükle konuşmaya başlar)

BILL :  Ey Yüce Varlık, bana bunu nasıl yapabilirler? Biri eşim, diğeri öz kardeşim. Beni kör, aptal veya başka birşey mi sanıyorlar? O tümüyle bizim mahremiyetimize ait dudakları başkasına nasıl sunabilir? Hiç olmazsa şimdiye kadar öyle idi, belli ki artık değil.. (Yüzünü elleri içinde saklayarak)  Artık tahammülüm kalmadı..

(BILL o durumunu bir süre korur, sonra tereddütle, üzerinde gece lambasının  karalamaya çalışır) : Benim en içten yakınlarım!. Bakayım. Ben.. Ben.. Ben.. (Hiddetle kağıdı yırtarak)  Ah, ben ne ve ne için yazacakmışım?

(ŞAMAN, o anda davulun temposunu değiştirerek, bir süre, daha hızlı ve yüksek bir tempo ile, “Aksak Semai” Usulünde çalmağa başlar)

                                          Düm                 te                                      düm  

                  
Sağ El        :               __O 2/4________O

1/4_________________O_2/4____________________________
Sol El        :                _________________________O

2/4__________________O 2/4____________O 1/4__
                                                                       ka                                        tek                          tek                                                         
 
  
                                                                          -24-

(BILL, disheveled, with widened eyes and maniacal laughter, moves to the center of the stage, addresses the audience. SHAMAN stops drumming.)

BILL :  I remember… I was almost two… my kid brother was not born yet… it was before Christmas… all the sky was filled with round balls of golden light. My mother pulled the blind down to protect us. First, I was too excited to see ‘them’. Then, I don’t remember anything. (Grimacing; looking at the floor for a while, then raising his head) My mother said that there appeared in the kitchen, two or three ‘beings’ greyish in colour with thick skin, large heads, and (opening his eyes wide) very large almond shaped eyes. My mother had seen that my father and I were in an unmoving, suspended state and she was afraid that we were dead. She said that she wouldn’t talk to them until she knew we were alive, at which point they animated me. (He sighs deeply) I am told my mother that she offered them something to eat and to read the Bible. She said they demanded that the food be cooked until black, like charcoal, which she did. Much of the conversation is unknown to me. She only said that she wanted to go with them, and they replied that she would have to -as each of us does, they said- find her own way back. (He walks back and forth, with a thoughtful look) I think she began to have her emotional problems then. (Turning half-way, he laughs like a maniac)  We were in Germany, then. (He searches his pockets helplessly to look for cigarettes, hitting the side and back pockets of his trousers. Shakes his head.)

                The next occurrence was then I was eighteen years old, here in the USA. Ha, ha, USA. I was with my first girl-friend in a car, and, you know, we were talking about everyday things. I suddenly felt some pinprick sensations in my left shoulder, but passed it off as so much nonsense, however, you know, at any age, sitting with your girl-friend in the car, anything can happen. (First, he laughs, then suddenly gets serious) When I returned home I undressed and found this! (He approaches the audience, takes his shirt off, shows his left shoulder to them)  See, don’t you see? There are fifteen spots, rather marks, see? Five at the bottom, then four, then three, two, and one at the top. (Turning his head around)  Wherever you look at them from, you see the same mysterious structure. Then, I showed my mother too. She thought it was strange. They were red dots, exactly at the top of my shoulder… (Dresses his shirt, frowning)  I needed an explanation. I bought a book on numerology, thinking that perhaps it could contain something. I learned that this symbol is recognized as a High Order of spirit which is concerned with all good things and peace, harmony and order. I said: “So what?”, and let the experience go at that. I read the book and threw it away. (Gestures so.)  Oh, Gee. I need my puff!  (Addressing to audience)  Excuse me, can I borrow one cigarette from you?  (Turning around)  Uh, oh, never mind, I can wait.

 (However, by any chance if anyone offers, he takes it, and thanks them.)

      
                                                                                      
                                                                        -25-

(BILL perişan bir halde, gözler alabildiğine açılmış ve uygarsız gülmelerle, sahnenin ortasına gelerek seyircilerle konuşmaya başlar. O anda ŞAMAN davulunu durdurur.)

               Hatırlarım.. Nerdeyse iki yaşındaydım.. Küçük kardeşim henüz doğmamıştı. Noel’den bir az evveldi. Tüm gök, altın ışıktan yapılı yuvarlak yumaklarla dolu idi. Annem bizi korumak için güneşliği aşağıya çekmişti. İlk kez, “onlar”ı görmekten çok heyecanlanmıştım. Sonra, hiçbir şey hatırlamıyorum. (BILL, yüz kaslarını büzerek yere bakar, sonra başını kaldırarak devam eder)  Annem demişti ki onlardan iki üç “yaratık”, gri renkli kalın derileri, büyük başları, ve.. (gözlerini alabildiğine açarak) büyük, badem biçimindeki gözleriyle mutfakta oluşuvermişlerdi. Annem benim ve babamın hareketsiz, donuk durduğumuzu gözleyerek, bizlerin öldüğünden korkmuş; bizlerin sağ olduğuna inanıncaya dek onlarla konuşmamış, ta ki onlar beni hayata geri getirmişler. (Derin bir nefes alarak)  Annemin bana dediğine göre, o, onlara yiyecek ve İncil okumayı teklif etmiş. Onlar da anneme, yemeği kömür kadar kapkara oluncaya kadar pişirmesini ısrarla söylemişler, annem de öyle yapmış. Aralarında geçen konuşmanın hiç bilincinde değildim. Annemin bana (sonradan) söylediğine göre, o da ‘onlar’la beraber gitmek istemiş; onlar da herbirimiz için de geçerli olmak üzere, kendi yolunu gerisin geriye bulmak şartı ile onun isteğini onaylamışlar. (Düşünceli bir görünümde ileri geri yürüyerek)  Sanırım annemin ruhsal problemleri o günlerden sonra başlamıştı. (Yarı dönerek ve manyakcasına gülerek)  O zamanlar biz Almanya’da idik.. (Sigara bulmak ümidiyle ceplerini çaresizce araştırır, elleriyle pantolonunun yan ve arka ceplerine vurur, başını sallayarak devam eder)

                İkinci olay ben on sekiz yaşında iken oldu, burada, Amerika’da.. Ha, ha, Amerika! Ben, ilk kız arkadaşımla bir arabanın içinde idim, ve, bilebileceğiniz gibi, günlük olaylardan, şundan bundan laf ediyorduk. Birdenbire sol omuzumda iğnelenme hisleri duyar gibi oldum, ama ‘saçmadır’ diye önem vermedim; zira, bilirsiniz, hangi yaşta olursa olsun, arabada bir kızla oturursanız, olmayacak şey yoktur. (İlkin uygarsızca güler, sonra birden ciddileşir) Eve döner dönmez soyunsum ve şunu buldum! (BILL, seyircilere yönelerek gömleğini çıkartır ve sol omuzunu onlara gösterir) Bakın, görmüyor musunuz? Orada on beş nokta, daha doğrusu işaret var, görüyor musunuz? En altta beş, sonra dört, sonra üç ve iki, ve bir tane de en tepede. (Başını etrafta dolaştırarak) Onlara nereden bakarsanız bakın, yine ayni gizemli bünyeyi gösterirler. Sonra ben onları anneme de gösterdim. O,‘tuhaf şey’ dedi. Onlar kırmızı renkteydi ve omuzumun ta tepesinde idi. (Gömleğini giyer, kaşlarını çatarak)  Bunların açıklanmasına gereksinim vardı. İçinde bu konuda birşeyler bulmak umuduyla bir ‘nümeroloji’ kitabı aldım. Ondan, bu sembol’ün; (hayatta) sulh, harmoni ve düzen ile ilintili ruhun en Yüksek Kademesi’nin bir simgesi olduğunu öğrendim. “Öyleyse bana ne? diyerek o yaşantıyı orada noktaladım. Kitabı okudum ve attım gitti. (Elleriyle, söylediklerini simgeleyen işaretleri yapar)  Aman, ay be, ‘duman’a ihtiyacım var!  (Seyircilere hitap ederek)  Affedersiniz, sizlerden bir sigara ödünç alabilir miyim?  (Etrafında dönerek)  Ah, aman, boşver, bekleyebilirim!

 (Mamafih, eğer herhangi bir seyirci sunarsa, alabilir.)
 
                                                                      -26-

                 So, it was Christmas Eve again. I didn’t know whether I was sleeping or dreaming exactly, but it seemed to be actually happening. (Opening his eyes) What was happening? It was a space-ship. It was a long shuttle. (Describing it with his hands) It was shaped like a tube and was silver on the outside with lights encircling the power part of the craft. I felt angry and belligerent, but I don’t know why. I was, one moment, seated in this bus-like craft which was travelling at an enormous speed, and, in the next instant, ‘transported’. The craft hovered besides my home. (With sarcasm) Yes, my dear brother, my sweet pal. It was late at night now, maybe after midnight, and I was getting more and more upset. I remember feeling as though I hit my bed like a brick. I was disorientated and tried to get out of bed and only succeeded in slamming my face into the wall. (With a sharp move and softer voice) I lifted up my nightgown. (He opens his shirt again, showing the audience) See that red line, on the left side of my chest? I saw this cut line around my heart area, just as vivid as it is now. The line was red, as if cut had been made and healed with some kind of extremely sophisticated equipment. I woke my mother and she saw the marks. I said: “What the Hell is going on here?” and went back to bed in disbelief, saying to myself that it was all a dream.

 (BILL walks around somewhat confused, comes to the  center of the stage again, sits on the edge, moving his feet freely like a small child)

BILL : From that time on, my mind began to slip away gradually. I began hearing voices wchich seemed to come from outside myself. My dead grandmother, in a loud voice, as clear as a bell, saying: “What’s the matter honey?” That really flipped me out! Yeah, it did. I’d never heard voices before. My mind had always been very quiet. After that, daily, I began to lose control of my senses. I began to be able ‘literally’ to hear people’s thoughts. Sometimes the voices came from the heart, and sometimes from the minds of other people. And, I have inner voices: some from my own personality, parts of me, and, some from some higher intelligence that is outside myself. The higher intelligences question me about my beliefs in life, in spirit, in other worlds, on the meaning of great quotations, or something like that. I sometimes answer them but usually I try to ignore them and still my mind. (After a small pasue, with a love ton of voice) A strange occurrence follows, rather succeeds my mood swings. I see people’s eyes, as various shades of red. In the beginning, people’s eyes were red, almost to the point of my not being able to see the cornea at all. Now, it is less intense.

                  Higher intelligences which speak to me inwardly say that the earth is ripe for the harvest of souls to return to the places from which they came. They tell me to remember how Jesus described the light or darkness of the eye as a reflection of the soul’s state and that this is the same harvest Jesus saw 2000 years ago, souls in preparation for ascent. The voices went up and up, to the point that my whole body felt as though it was vibrating and my thought pattern was spinning in a circle above my head. (Getting up) Uh, I’m so thirsty. I’ll be right back! (He walks slowly to his bedroom to drink a cup of water from his night table

                                                                      -27-
 

                 Evet, yine bir Noel arefesi idi.. Uyuyormudum yoksa rüya mı görüyordum, pek farkında değildim. Fakat bana sanki gerçekten oluyormuş gibi gelmişti. (Gözlerini açarak) Ne olup bitiyordu? O bir Uzay Gemisi idi. (Elleri ile tarif etmeye çalışarak) O’nun uzun bir yapısı vardı.. Böööyle bir tüp gibi.. Gümüştendi ve teknenin alt dışında ışıklar devri daim ediyorlardı.. Neden bilmiyorum, birden kendimi kızgın, hırçın ve kavgacı hissettim.. Bir an, sanki o otobüse benzer tekneye yerleşmiş, son sür’atle seyahat eder gibiydim, diğer anda da sanki ‘taşınmış’ hissediyordum. Hava gemisi, ebeveynlerimin, benim ve kardeşimin yaşadığımız evin etrafında dönüp dolaşıyordu. (Alaycı bir gülümseme ile)  Evet benim sevgili kardeşim, şirin dostum.. Neyse, hikayemize dönelim. Artık geç oluyordu, belki de gece yarısından sonra idi ve ben, gitgide sinirleniyordum.. Yatağıma sanki bir tuğla gibi yığıldığımı hayal meyal hatırlıyorum. Tüm bir konfüzyon içinde yataktan dışarı çıkmaya çabaladım; fakat, yatağın açık olan sağ kenarından kalkacağıma sola dönünce ‘küt’ diye başımı duvara vurdum. (Anide dönerekten yumuşak bir sesle)  Geceliğimi kaldırdım. (Gömleğini yukarı kaldırarak göğsünü seyircilere gösterir)  Göğsümün sol tarafındaki şu kırmızı çizgiyi görüyor musunuz?  Ben o kesinti çizigiyi o zaman, bugünkü gibi net olarak görmüştüm. Çizgi kırmızı idi ve sanki son derece gelişmiş bir aletle yapılmış ve iyileştirilmişti.. Hemen annemi uyandırdım ve ona da izleri gösterdim. “Allah aşkına, bana ne oluyor?” diye söylene söylene, bir inanmazlık hissi ile ‘belki rüya görüyorum’ diye yatağa döndüm.

                 (BILL, şaşkın bir halde etrafta dolanır, sonra gelir, sahnenin ön kenarına oturur, bacaklarını, küçük bir çocuk gibi ileri geri sallar)

                 O olaydan sonra aklım benden yavaş yavaş uzaklaşmaya başladı. Vücudumun dışından gelen bir takım sesler duymaya başladım. Öleli yıllar olmuş anneannem, yüksek bir sesle ve bir çıngırak kadar belirgin (ŞAMAN o anda çıngırağını çalar)  bana sordu: “Evladım, sana ne oluyor?” Bu gerçekten benim aklımı başımdan aldı..Ya, evet, aldı.. Ben daha öncelerden hiç ses duymamıştım.. Zihnim hemen daima sakindi.. O günden sonra ben gerçekten ‘keçileri kaçırdım’ ve hemen her gün insanların düşüncelerini ‘işitmeye’ başladım. Sesler bazen benim kalbimden, bazan da başkalarının zihinlerinden geliyorlardı. Benim içimden özel olarak gelen seslerin bir kısmı, sanki benim kişiliğimin birer parçaları idiler; diğerleri ise, dış dünyadaki “Yüksek Zeka”dan nedenleniyordu. Öyle Yüksek Zekalar bana hayattaki inançlarım, tinsel varlık, diğer dünyalar, meşhur adamların sözleri hakkında ve buna benzer sorular sorarlar. Ben bunlara bazan cevap veririrm, çoğu zaman da bilmemezlikten gelerek zihnimi dengede tutmaya çalışırım. (Kısa süreli bir sükut’tan sonra, alçak bir sesle)  Bendeki ruhi değişikliklerden sonra, hemen her zaman acayip birşeyler oluyor. (Ellerini gözkapaklarının altına koyarak ve onları aşağıya çekerek) Ben, herkesin gözünde değişen tonlarda kırmızılıklar görürüm.. Başlangıçta, herkesin gözü, Kornea’yı göstermeyecek derecede kıpkırmızı idi.. Şimdi daha az şiddette..

                 “Yüksek Zekalar” içime hitap ederek, artık ruhların yeterli derecede olgunlaştıklarını ve onları geldikleri yere döndürecek “Hasat” zamanının geldiğini söylerler. Yine onlar bana, Hz. İsa’nın dediği gibi, gözün aydınlık ve karanlığının, insanın ruh durumunun bir yansıması olduğunu  ve söz konusu olan ‘Hasat’ Töreninin, İsa’nın 2000 yıl önce gördüğü, ruhların semaya yücelmeleri yolunda yapılmış törenin aynısı olduğu telkininde bulunurlar. O sesler tüm vücudumu sanki titretecek ve düşüncelerimi, başımın üstünde bir daire gibi dönüp dolaştıracak bir düzeye kadar yüceldi, yüceldi. (Oturduğu yerden kalkarak)  Ah, çok susadım.. Hemen geri geleceğim!.  (Yavaş adımlarla kendi yatak odasına gider, gece masasının üstündeki sürahiden bir bardak su doldurur ve içer)
      

                                                                    -28-

SHAMAN (Without moving from his corner, being spotted with a spot-light, reads from Sir John DAVIS)

                ‘If a phrenzy do possess the brain,
                 It so disturbs and blots the form of things,
                 As fantasy proves altogether vain,
                 And to the wit no true relations brings.’          (Spot-light fades away)

BILL (Coming back slowly, wiping his mouth with his sleeve, looks up to the ceiling) : I began to pray earnestly to God to heal my condition and I received a definite ‘NO’. I begged, pleaded, and cried daily for two years. During that time, I would pray while looking at a picture of Jesus, underneath it was the scripture: “Come to me all who are weary and heavy laden and I shall give you rest! Mathew 11:28”  (Bringing his eyes down, and with a savage laughter)  A strange phenomenon occurred. As I studied the picture, there appeared to me the face of a man with white hair. I meditated daily, and as I looked at the picture, new things appeared which I have no explanation for, such as the man with the white hair. To the left of this human face, the face of an ox; and to the right, the face of a bear. Then, there appeared a serpent at his feet whose eyes were full of wisdom.

                 Then, I began to see cherubim and what seemed to be angelic hosts in the background. And, (opening his arms wide)  a courtyard with earthen vessels and trees forming arches. I thought (with fear) ‘I am insane!’ I was also afraid to show the picture to anyone, afraid that they wouldn’t beable to see anything. Finally, a friend of mine came to see me, and I dared show him the picture, hoping that, at least, if he saw something, then it might have meant that I wasn’t crazy. (Lowering his voice)  He looked at it, and, not only told me he saw the man with white hair but that his eyes were green. I couldn’t see any color, just shades of gray. Also my friend told me that Jesus had literally appeared to a friend of his and asked his friend this question: ‘What would you rather have, me or money?’  His friend said: ‘You!’ I don’t know why I wanted to see that friend again. I was so afraid that He would punish me for being there. I don’t know, I just don’t know. (BILL walks towards his wife’s bedroom, pointing with his hand)  I then met Sarah, my lovely wife who wanted to take care of me and was so compassionate. That’s why I’m still with her. At least, until now. I wanted her to have my baby, as a gift to her. It’s going to be a boy, beautiful and healthy, I mean spiritually. He shall be what I wanted to be all my life. But, it’s too much to divide the same cosmic energy into two bodies. As he grows in his mother’s womb, I get weak and tired… There are days when I’m energetic, and can seem happy but I do my mourning in secret. Even though I work, I’m afraid I might collapse. (Raising the second finger of his right  hand in the air)  Let me tell you what I experience almost every day in the factory: I hear muffled drums. (SHAMAN  touches the drum, giving a few beats)  Like a death march. I feel as if I lie on the bottom of a bloody river. Sometimes I have visions of someone over me, working on a body of bones. Once, a man split my rib cage open, I also felt someone putting a finger in my left ear, and saying ‘I can put my finger all the way in!’
 
                                    
                                                                 -29-

ŞAMAN (Yerinden kımıldamadan, bir ‘spot-light’ üzerine çevrilmiş olarak, Sir John DAVIS’den okur) :

                  ‘Eğer bir çılgınlık zihni sararsa,
                   ahvalin şeklini bozar, bunaltır.
                   Fantazi de birşey ifade etmez,
                   Fikir, zeka için de gerçek ilişkiler oluşamaz.’     (Işık kaybolur)

BILL (Yavaş yavaş geri gelir, ağzını gömleğinin yeninle siler, tavana bakar) : Ben, Büyük Yaratıcıya şifa vermesi için tüm kalbimle dualar ettim ama cevabım büyük bir “HAYIR!” oldu. İki yıl, her gün yalvardım, yakardım ve ağladım.. O sürece, Hazreti İsa’nın resmine bakarak yakardım; o resmin altında şu ibare vardı: “Sizler, yıpranmış ve yük altında ezilmiş sizler bana gelin ve ben size huzur vereceğim -Matthew, Bölüm 11, Sa.:28” (Gözlerini yere indirerek ve vahşi bir kahkaha ile)  Garip bir olay olmuştu. O’nun resmine bakarken, benim gözüme kıllı bir adam çehresi gözükmüştü. Her gün de meditasyon yapardım ve ben resme her baktığımda, izahını bulamayacağım yeni şeyler olurdu.. Örneğin beyaz saçlı, insan yüzlü adamın yüzünün sol yarısı sanki bir öküz yüzüne ve sağ yarısı da sanki bir ayının yüzüne dönüşüyordu..  Sonra, onun ayaklarında, gözleri erdem dolu bir yılan oluşuverdi.

                  Ondan sonra ben “Cheribum”u: o iki kanatlı, gülümseyen, melek yüzlü çocuklar koro’sunu  O’nun resminin altında görmeye başladım..Ve, (kollarını ardına kadar açarak) böööyle geniş bir avluda, topraktan yapılmış kap kacak ve bir ark yapan ağaçlar vardı orada.. Kendi kendime (hissedilir bir korku ile)  “Aaa, ben bir deliyim!” diye düşündüm. O resmi de, hiçbir kimseye, ‘belki birşeyler göremezler’ korkusu ile göstermedim. Nihayet bir gün bir arkadaşım beni ziyarete geldi ve resmi ona , eğer o da birşeyler görürse, o takdirde deli olmadığımın kanıtı olur düşüncesiyle göstermeye karar verdim. (Sesini alçaltarak)  Arkadaşım resme baktı ve beyaz saçlı bir insan yüzü olduğunun yanında, yeşil yeşil gözleri olduğunu söyledi. Ben, kademeli gri renkten başka bir renk göremedim. .Aynı ahbabım bana, Haazreti İsa’nın bir arkadaşına da ‘göründüğünü’ ve şu suali sorduğunu söyledi: ‘Beni mi istersin, yoksa para mı?’ Arkadaşı cevaplamış: SENİ! Neden bilmem, ben o dostumu hiçbir kez daha görmek istemedim. Belki Hazreti İsa’nın o olaydan ötürü beni cezalandıracağından çok korkmuştum; bilmiyorum, cidden bilmiyorum..

(BILL karısının yatak odasına doğru giderek, kapıdan karısını işaretler)  Ondan sonra ben, bana bakmak isteyen, içi şefkat dolu sevgili eşim Sarah ile tanıştım. Onun için ben hala onunla beraberim. Hiç olmazsa şimdiye kadar. Bunun karşılığı ona bir hediye olarak bir bebek vermek istedim. Bebek; bir erkek, çok güzel ve sağlıklı olacak, yani tinsel bakımdan. O, tüm hayatımca ben ne olmak istedi isem, o olacak. Fakat, aynı kozmik enerjinin iki vücuda bölünmesi çok zor oluyor. O annesinin rahminde gelişirken, ben kendimi gitgide zayıf ve yorgun hissediyorum. Pek ender olarak kendimi enerjetik hissediyorum ve yüzüme bir mutluluk maskesi koyabiliyorum. Ama ben yasımı gizli tutarım. Çalışmama karşın, korkarım ki bir çökme her an olabilir. (Sağ elinin işaret parmağını havaya kaldırarak)  Gelin size hemen her gün fabrikada neler olup bittiğini anlatayım: Ben, boğuk boğuk, derinden gelen davul sesleri duyarım (ŞAMAN davuluna bir iki vurur). Sanki bir ölüm marşı.. Kendimi, kanlı bir nehrin yatağının dibinde yatıyor gibi hissederim. Bazan, üzerime kemik yığınlarıyla uğraşan biri geliyor gibime geliyor. Bir defasında, adamın biri göğüs kafesimi açtı; onun aynı zamanda parmağını sol kulağımın içine koyarak “bunu sonuna dek sokabilirim” dediğini hissettim.
                                                                                         
                                                                       -30-

                     This afternoon I heard a woman’s voice coming from the corner of the shop, saying “You feel a slight tapping!’ I stopped the machine. I felt something inside my stomach tapping and felt as if my navel opened up (He pulls up his shirt, checks his belly)  and, I felt something fall out. There was no pain, and there was nothing visible on the floor. Then, suddenly I felt a pain at the upper part of my back (hunching his shoulder blades), between my shoulder blades, as if something was coming out my flesh; but, just like my stomach, there was nothing there, I looked around and I saw the other workers staring at me, with red eyes.

 (BILL kneels down, and then lies flat on the floor)  : Last night I was in a sleepy state, and, I was taken to a world which was combined with the time of Christ, 2,000 years ago with the present. (Suddenly lifting his body up) I was dressed in the garb of 2,000 years ago and all the animals were coming to me, and I could understand them. They were coming from everywhere. My dad was standing near the front of my childhood home. I wanted to leave that place and again, instantly I was back here in this time. (Again lying on the floor)  I was taking a nap, when I lifted up into yet another world much like this one. I was called and had a choice. I said ‘What the Hell, why not?’ (Suddenly lifting his body again)  Immediately I travelled through a dark tunnel and was inside a body. (He stands up, fearful)  I couldn’t see the body’s eyes but could see with my own. There was a girl reading a Bible on her lap, sitting in a chair at the foot of the bed. Sarah? Maybe.  Nonetheless I felt no love, no compassion, just self-seeking on her part and she wasn’t the least bit interested in my welfare. I grew hysterical and cried out to Jesus. Immediately I sensed a white light, a huge one, hovering above me. I reached up with both arms and was clasped by two arms. (He demonstrates)  Which I recognized as Jesus. I cried to Him and,  (suddenly jumps in the air)  I jumped off the bed and fell at His feet and as I touched them, He tried to move away from me and then stopped.  I cried out to Him that this wasn’t right, and told Him how I felt about the girl, who probably was my wife. I heard Him say (Deepening his voice)  ‘The human heart knows when it’s loved!’ Immediately I was back in my bed, again biting my fingernails. (He looks at them strangely for a long time; then BILL walks around, takes his handkerchief out of his pocket, wipes his forehead, takes a few steps here and there randomly, looking tired, indecisive, finally selects to go on, turning to the audience, with a tired voice)   Last night, I was awakened with another dream, with a sounding bell.

(SHAMAN  rattles his bell)

BILL : We were sitting altogether with a bunch of people one of whom was my wife. She was wearing a mask. I chided with her, then, we were suddenly outside, in the back garden. Around the corner of the house several people came, dressed in black. Their robes were ancient. They were principals and powers of darkness. They had white triangles on their chests, and the robes had hoods. The triangle pointed upwards, like the spots on my shoulder. They didn’t have physical bodies. My impression was that they had been in the deep freeze too long. They were talking, but it was pure insanity. Then again there was that little girl, with a human body. She had a bell in her hand. She approached me and just as she did, a golden light appeared behind me and literally the forces of darkness fled away! The girl tried to get up so fast that she fell, and I bent down to pick her up. (Gestures accordingly)  I emanated God^’s love to her and touched her cheek. (With a low tone of voice and smiling)  She looked at me in wonder as if she had known such love. Then immediately (raising his voice)  she tried to transmit evil and darkness. She jumped up so fast that she dropped her bell, (SHAMAN drops his!)  chasing after her elders.. I woke up.    

                                                                     -31-

                   Bu öğle, fabrikada bir köşeden bir kadın sesi işittim:  ‘Sen hafif bir tıkırtı hissediyorsun!’ diyordu. Makinayı durdurdum. O anda midemden sanki birtakım kıpırdamalar geliyordu, veee., sanki göbeğim açıldı gibi geldi. (BILL gömleğini sıyırır, göbeğini muayene eder)  Ve, bana birşeyler düştü hissi geldi. Önce; ağrı yoktu ve döşemenin üstünde de hiçbir şey görünmüyordu. Sonra, birden, sırtımın üstünde bir ağrı hissettim, (Omuzlarını kaldırarak, sanki titrer gibi)  Kürek kemiklerimin arasından sanki vücudumun bir parçası dışarı çıkıyordu; fakat, tıpkı midemde olduğu gibi, orada da birşey yoktu.. Etrafıma bakındım ve diğer çalışan işçilerin bana yine aynı kırmızı gözlerle baktığını gördüm.

 (BILL önce diz çöker, sonra boylu boyunca döşemeye uzanır)  Dün akşam uykuluydum, ve, sanki şimdiki zamanla 2,000 yıl önceki Hz.İsa’nın yaşadığı zamanların bileşimi bir dünyaya götürüldüm. (Vücudunu birden yerden kaldırarak)  Sanki iki bin yıl öncesinin giysileri içindeydim ve tüm hayvanlar bana geliyorlardı, ve ben de onları anlayabiliyordum. Onlar her yönden geliyorlardı..Babam, çocukluk evimizin önünde dikiliyordu. Orayı hemen terketmeği arzuladım, anında geriye, zamanımıza geldim. (Yere tekrar uzanır)  Kısa bir kestirme yaparken, bu dünyaya çok benzer bir dünyaya götürüldüm. Evet, ben davet edilmiştim ve gidip gitmemek bana aitti: “Ne olursa olsun devam edeceğim!” dedim. (Birden yine vücudunu kaldırarak)  Anında karanlık bir tünel içinde, ama bir ‘vücut’ içindeydim. (Birden korkuyla ayağa fırlar)  Etrafı o gövdenin değil, kendi gözlerimle görebiliyordum.. O vücut, yatağın ayak ucundaki bir iskemleye oturmuş bir kadına aitti ve onun kucağında da İncil okuyan küçük bir kız oturuyordu. O Sarah mı idi? Belki. Her ne hal ise, ondan bana hiçbir sevgi, itina hissetmedim; o, sanki benim varlığımın farkında değildi.. Sinirlerim bozuldu, oturdum, ‘İsa’ diye haykırdım. O anda birden başımın üstünde dönüp dolaşan beyaz, büyük bir ışık hissettim. İki kolumu açıp o ışığı kollarımın arasına almak istedim. (Kollarıyla gösterir)  O ışığın Hz.İsa olduğunu tanıdım. Ona ağladım ve.. (Birden havaya sıçrayarak)  yataktan sıçradım kalktım ve O’nun ayaklarının dibine düştüm. Ayaklarına dokunmak istediğimde Jesus benden uzaklaşmak istedi ve sonra durdu. Ona ağlayarak bunun doğru olmadığını ve -belki de benim eşim olan- küçük kız hakkında ne hissettiğimi söyledim. O’nun bana  (sesini kalınlaştırarak) “İnsan kalbi sevildiğini bilir!” dediğini işittim. Bir anda yine kendimi yatakta bulmuş, tırnaklarımı kemiriyordum. (Bir süre tırnaklarına garip garip bakar)

 (BILL, bir müddet etrafta yürür, mendilini cebinden çıkararak alnının terini siler, şuraya buraya hedefsiz adımlar atar. Yorgun ve kararsız görünmektedir. Nihayet devama karar verir ve yorgun bir sesle seyircilere hitap eder)  Dün gece, bir zil sesiyle beni uykudan uyandıran bir rüya gördüm. (O anda ŞAMAN çıngırağını şıngırdatır)  Aralarında eşimin de olduğu bir sürü insanla beraber oturuyorduk. Eşimin yüzünde bir maske vardı. Onunla konuşurken kendimi birdenbire dışarda, arka bahçede buldum. Evin köşesinde siyah giysili bir sürü insan vardı. O giysiler hep eski devirlere aitti. Onlar, Karanlık Alemin Prensleri ve kudret temsilcileri idiler. Giysilerinin göğsünde bir üçgen işareti ve rop’larının kukuletaları vardı.. Üçgenin tepesi, omuzumdaki beneklerde olduğu gibi, hep yukarıya doğru idi. O kişilerin fiziksel vücutları yoktu.. Benim algılamam, onların çok uzun zaman dondurulmuş ve yeniden hayata çağrılmaları yönünde idi.. Aralarında konuşuyorlardı ama, hepsi deli saçması idi.. Sonra birden, yine o küçük kız, bu kez bir insan vücudu olarak belirdi. Elinde bir çıngırak vardı.. Bana yaklaştı.. Bunu yapar yapmaz da, ardımda altın bir ışık huzmesi belirdi ve bu da olur olmaz, o Karanlık Alemin tüm temsilcileri tabana kuvvet kaçtılar. Küçük kız da düşmüştü ve yerden kalmaya çabaladı, ben de ona yardım etmek için eyildim. (Eyilerek gösterir)  Ben, Tanrının sevgisini ona ışınladım ve onun çenesine dokundum. (Alçak bir sesle ve gülümseyerek)  O, sanki öyle bir aşkın ne olduğunu bilirmiş gibi bana hayranlıkla baktı. Sonra, hemencecik (sesini yükselterek) değişerek şeytanlığı ve karanlığı bana iletmek istedi. Öyle çabukçasına sıçradı ki, elindeki çıngırağı düşürdü  (ŞAMAN da elinden çıngırağı düşürür) ve diğer büyüklerin ardından koştu.. Terler içinde uyandım. 
                             
                                                                        -32-

(BILL walks around slowly, in deep thought. He walks towards his wife’s bedroom, stops, turns in the opposite direction, finally turning to the audience)  That child is mine! Thinking that the same Spiritual Surgeon shall perform the same operation on him, I wanted to have an abortion. I know that abortion is murder. Psalm 139 also tells of God who is both the child in the womb while the delicate inner parts are being formed and that every day of the child is planned beforehand, and, more than that, it’s written in God’s Holy Book, for each child!

 (BILL turns around a few times, walks a little bit, then comes to the edge of the stage again)  I am now standing in mid-space, (closing his eyes)  calm, peaceful and controlled. The earth appears below me, below my feet, my right foot to be exact. It is dark in Space, but the darkness covering the Earth is much more immense. It is blacker than black. Some slight blue strings of light keep the Earth suspended in Space. I feel, a ball of fire is passing behind my shoulder peacefully, quietly, calmly towards the Earth. And, I have to follow it. (Opens his eyes, like a sleep-walker, directs himself slowly to his bedroom)

SHAMAN (As a strong spot-light is pointing to him, he starts to read, first, from Maturin’s Bertram) :

                   ‘His brain is wrecked…
                    For ever in the pauses of his speech
                    His lip doth work inward mutterings,
                    And his fixed eye is riveted fearfully
                    On something that no other sight can spy!’

(Then, he starts to drum with an increasing speed and loudness, with an African tempo)

                          Dum                                 Dum
Right Hand               ___O________________ O_____________

Left Hand                  ___     O    O    O        (es)  __O    O     O__

                                         
                                  Dum        Dum                   Dum
Right Hand                ___ O         O   _________O          ________
                                        Dum         Dum                    Dum      Dum   Dum

Left Hand                  ______O          O____(es)____O       O       O
BILL  (Sits at his bedside, thoughfully; finally pulls the upper drawer of the bureau, takes outa hand-gun, puts it to his temple and fires. At that moment, SHAMAN hits the hardest, and as the spot-light disappears from BILL’s bedroom, it shifts to SARAH’s bedroom, SARAH opens her eyes, confused and scared, while looking around to understand what is going on, then, giving the doubt of the benefit, turns to the other side of the bed.. Falls in a deep sleep. SHAMANS’s beats, increasingly slow and in a dying ‘tempo’, slow by slow nullifies. The lights turn off completely.)

                                                                        -33-

(BILL, derin düşünceler içinde yavaş adamlarla sahnede dolaşır.. Eşinin uyuduğu yatak odasına doğru gider, durur, ters yöne döner, nihayet seyircilere döner) : O çocuk benim. Mamafih, Tinsel Cerrahların bana yaptıkları ameliyatı ona da yapacaklarını düşünerek eşimden,  bu çocuğu aldırtmasını istemiştim. Biliyorum, çocuk aldırtmak bir cinayettir.. İncil’in 139’uncu ayetinde, aynı zamanda Çocuğun kendisi de olan Tanrı, onun her parçasının tinsel, daha doğrusu evrensel bir yasaya göre önceden planlandığını ve herbir parçasının gayet narin bir surette geliştiğini söyler.  Tanrı’nın Mukades Kitabı’nda, her çocuk ayrı ayrı kaydedilmiştir.

(ŞAMAN -Işık üzerine yöneltilmiştir, yerinden kımıldamadan- : Hayat ağacında bir milyon yaprak vardır ve herbirinin üzerinde bir çocuğun ismi yazılıdır. Ne zaman o yaprak ağaçtan düşer, o insan ölür..)

BILL (Etrafında bir kaç kez döner, bir az yürür, sonra yine sahnenin kenarına gelir) : Ben şimdi Evren’in tam ortasında dimdik duruyorum, (Gözlerini kapatır)  sakin, sulh içinde ve iyi kontrol altında. Dünya, ayaklarımın hemen altında, gerçekte, sağ ayağımın yanında. Uzay karanlık, fakat dünyayı kaplayan çok daha yoğun.. Siyahtan daha siyah, simsiyah. Birkaç mavi ışık hüzmesi, Dünyayı Uzay içinde askıda tutuyor. Omuzumun ardından sanki ateşten bir küre’nin Dünya’ya doğru sulh ve sükun içinde yönlendiğini hissediyorum..Ve, ben de onu izlemek zorundayım. (Gözlerini açar, uyur-gezer gibi yavaş yavaş odasına yönelir)

ŞAMAN (Üzerine bir ışık hüzmesi düşmüşken, ilk olarak, Maturin’in Bertram’ından şu parçayı okur) :

           ‘Onun beyni harap olmuş..
            Konuşmalarında hep duraksamalar var.
            Dudakları, içe dönük mırıltılarla lekeli..
            Ve gözleri, başka hiçbir bakışın gözleyemeyeceği kadar
            Korkuyla sabitleşmiş..!                    

 (Ondan sonra, Şaman, gitgide artan bir hız ve tempo ile davulunu çalar) :  
                        Dum                                          Dum
  Sağ El :        ____O    _________________ O_______________
                                 Dum   Dum  Dum                      Dum   Dum  Dum

 Sol  El :        ________O     O     O  __(es)____    O      O     O__
                        Dum            Dum                       Dum

 Sağ El :        ____O             O                       O_______________
                                Dum            Dum                       Dum    Dum    Dum

 Sol El :         ________O             O___ (es)____ _O      O      O__
(BILL, yatağının kenarına oturarak bir süre düşünür, nihayet komodinin gözünü açarak bir revolver çıkarır, şakağına dayar ve ateş eder. O anda, ŞAMAN, davulu en hızlı bir şekilde çalar. Işık, BILL’in yatak odasından SARAH’nın yatak odasına kayar; o, dehşet içinde uyanır, ne olup bittiğini anlamaya çalışır; sağına soluna döner, tekrar bir gürültü işitmeyince yorganı başına çekerek derin bir uykuya dalar. ŞAMAN’ın dabul vuruşları da temposunu yavaş yavaş düşürerek yavaşlar ve ölür. Ortalık derin bir karartıya gömülür.                                                       
 
                                                                       -34-

SHAMAN (Getting up instantly, taking his rattle oıt of his belt, and shaking it fast, all freeze then, walking to the centre of the stage, also pointing to the dead man’s bedroom, reads from ARMSTRONG) :

                   ‘Ah!  in what perils in vain life engag’d!
                    What slight neglects, what trivial faults destroy
                    The hardest frame! Of indolence, of toil,
                    We die; of what, of superfluity!’

(He sighs, lifts his face to the ceiling, eyes closed, reads from BURNS) :

                    ‘O death! The poor man’s dearest friend
                     The kindest and the best!
                     Welcome the hour, my aged limbs
                     Are laid with thee at rest!’

(He turns around, looks at BILL’s bedroom, pauses a few seconds, then, he reads the verses of Miss LONDON) :

                     ‘Can that man be dead
                      Where spiritual influence is upon this kind?
                      He lives in glory; and his speaking dust
                      Has more of life than half its breathing moulds!’

(While taking his recorder out of his belt, SHAMAN continues) :

                     ‘Let music make less terrible
                      The silence of the dead;
                      I care not, so my spirit last
                      Long after life has fled!’

(SHAMAN sits in front of BILL’s bedroom, starts to play his recorder for a minute or two, sound slowly dissipating. He closes his eyes, to meditate.)
                                                               Curtain falls.

                                             -The END OF the SECOND ACT-
                                                               

                                                                       -35-

(ŞAMAN hemen yerinden fırlar, belinden çıkardığı çıngırağı bir iki tıkırdatır, herkes havada ‘donar’. Sonra, shanenin ortasına yürür, aynı zamanda ölü adamın yatak odasını işaretleyerek, ARMSTRONG’dan okur) :

                 ‘Ah, “hayat” ne boş şeylerle kendini meşgul eder,
                  ve nasıl hiç sayılacak önemsiz ihmaller
                  ve değersiz hatalarla kendini tahrip eder.’

(ŞAMAN, derin bir nefes alır, yüzünü tavana kaldırır, gözler kapalı, BURNS’den okur) :

                  ‘Ah Ölüm: Zavallı bir adamın en yakın arkadaşı,
                   en yumuşağı ve en iyisi!
                   Ey Eşref Saatı, hoş geldin,
                   Benim yaşlanmış ayaklarım, seninle istirahate gidiyor..’

(ŞAMAN, etrafında döner, BILL’in yatak odasına bir göz atar, bir iki saniye düşünür, sonra Miss LONDON’dan mısralar okur) :

                   ‘O adam ölü olabilir mi?
                    O kişi zafer içinde yaşıyor, ve,
                    onun konuşan (ölü) kemik toz kalıntıları, Onun sağ
                    olduğu zamankilerinin yarısından fazla hayata sahip..’

                    (ŞAMAN, flütünü belinden çıkararak, şu mısraları okur) :

                    ‘Gelsin musiki, ve,
                     Bu ölü sükutu daha çekilebilir bir hale getirsin.
                     Ben aldırmam; zira benim ruhum, hayatımın uçuşundan
                     çok zaman sonra bile devam edecektir!’

 (ŞAMAN , BILL’in yatak odasının önüne çömelir, flütünden bir iki nağme çalar, ses gitgide zayıflar. O sonra meditasyona dalar.)  

                                                           -Perde düşer-

                                              -İKİNCİ PERDENİN SONU-
 
                                                                       
                                                                                                                             
                                                                     -36-

                                                         
 
                                                        A C T   :       I I I

                                                  P E R D E   :       I I I
 
                                                                    
(The KRAMER’s living room. At the left of the stage, there is a sofa on which Mr. And Mrs.KRAMER sit side by side, at times touching each other, at times holding hands, obviously still mourning the death of their son BILL. At the right, there is another sofa-bed on which, STILL more than nine months pregnant is lying, at times sighing, indicating the birth pains. GENE, sitting ona chair, at times leaning towards SARAH to console her

SHAMAN sits at the middle front of the stage; both hands colored red up to wrists, faces the audience and does his breathing exercises. First, he puts the middle finger of the left hand upon the mid-point of the sternum; then, with full power he pulls his stomach with a deep inhalation. The breath then forced through the mouth.. He takes a sudden, strong inhalation to fill the lungs, and the exhalation of the breath through the abdomen, and final toning-contracting it. He repeats those a few times. No other sound.)

SARAH (Half crying) : Oh, Gene, it was a terrible, terrible nightmare. I was glad of the morning light. I was still trying to sort out the dreadful images from reality. Oh, what was happening to me?

GENE (Quite anxious) : What was it Sarah, my heart, please tell me!

SARAH : Well, a group of underworld, rather satanic creatures aborted my baby, and sacrificed it to Lucifer (Moaning)  Soon he will come. I’m torn between the loss of BILL and the ecstasy of having my baby still in my womb. GENE, he is alive, he is alive. I am so happy.

SHAMAN (Stopping his breathing exercises for a while, and addressing the audience) : Life is cyclic and time is synchronus. At the end of the time cycle, past and future lives unify, therefore, death is only a transition; thus, everything and everyone is alive all the time. (After taking a few more deep breaths, he reads from YOUNG) :

            ‘Life is the triumph of our mold’ring day
            Death, of the spirit infinite! divine!’
                             (He falls into meditation)

GENE : I can understand what you’re going through.. We can’t help feeling guilty one way or the other, but we can’t change destiny. I wish my brother was still alive to cherish the forthcoming of his own baby. But, he’s dead, and we can’t resurrect him. His troubled soul must be in rest in Heaven now. (Pointing his both parents)  Do you think I like to see my parents suffer? I hope the baby shall bring some luck and a new beginning to all of us.
                    

                                                                           -46-

(Sahne açıldığında, KRAMER’lerin oturma odası görülür. Sol taraftaki bir sofada Bay ve Bayan KRAKER yanyana otururlar. Çift, zaman zaman birbirlerinin ellerini tutarak, sıkarak, yeni ölmüş oğulları BILL’in matemini paylaşmaya çalışırlar. En sağda bir yatak-divan üzerinde, hala dokuz aylık hamile olan SARAH uzanmakta ve doğum ağrıları nedeniyle, arada ‘ah’lar, ‘of’lar çekmektedir. GENE onun yanında bir sandalya üzerinde oturmakta ve ona arada sırada destek olmaya çalışmaktadır.

ŞAMAN, sahnenin ön ortasında, seyircilere dönük oturmakta, bileklerine kadar kırmızıya boyanmış elleriyle “nefes alma egzersizleri” yapmaktadır. O evvela sol elinin orta parmağını döş kemiğinin ortasına koyar, sonra bütün kuvvetiyle midesini içeri çekip derin bir nefes alır, sonra nefesi ağzından dışarı zorlar. Bunu takiben, birden nefes alımıyla ciğerlerini doldurur ve havayı karnından verir. Bu ‘karın solunumu’ndan sonra karın kaslarını kasar. Bu hareketlere gerektiği kadar devam eder. Başka hiçbir ses duyulmaz.)

SARAH (Yarı ağlamaklı) : Ah, GENE, çok, çok korkunç bir kabus geçirdim..Allaha şükürler olsun ki sabah ışıklarını gördüm.. Hala, o korkunç görüntülerle gerçeği ayırdetmeye çalışıyorum. Ah, bana ne oluyor dersin?

GENE (Belirli bir sıkıntı ile) : Sarah’cığım, söyle bana, neydi o?

SARAH : Oooh, bir grup yeraltı şeytani yaratıklar, çocuğumu karnımdan aldılar ve Lücifer’e kurban ettiler.. (Ah, oh inleyerek ve hamileliğine kinaye olarak)  Yakında gelecek, Allaha şükür. BILL’in feci ölümü ile, rahmimde olan bebeğimin bana verdiği mutluluk arasında hem üzüntülü ve hem de sevinçliyim. GENE, yavrum hayatta, hayatta. Çok mutluyum.

ŞAMAN (Nefes alma egzersizlerini bir süre durdurarak, seyircilere hitaben) : Hayat bir devri daimdir ve zaman, her kez eşzamanlıdır. Yani, bir devrin sonunda, geçmiş ve gelecek zamanlar birleşirler. Bu yüzden, ölüm, geçici bir değişimden ibarettir ve dolayısıylada herşey ve herkes her an hayattadırlar. (Bir iki derin nefes aldıktan sonra, YOUNG’dan şu mısraları okur) :

                     ‘Hayat, bizim kalıplaşmış günümüzün;
                      Ölüm ise ölümsüz, ulvi tinselliğin bir zaferidir.’
                                                       (Tekrar meditasyona dalar)

 GENE : Ah hayatım, senin ne çektiğini ben çok iyi anlıyorum. Hayatta yaptıklarımızdan şu veya bu şekilde suçlu hissetmemizi engelleyemediğimiz gibi, kaderi de değiştiremiyoruz. Ah, abimin de hayatta olmasını ve kendi bebeğinin dünyaya gelişini görmesini ne kadar da arzu ederdim! Gerçek şu ki, BILL öldü ve bizler onu hayata geri getiremeyiz. Onun bunalımlı ruhu inşallah şimdi Cennette huzur içinde yatıyordur..Ümit edelim ki bu bebek hepimize bir az talih ve yeni mutluluklar getirsin!
 

                                                                        -47-
 
SARAH (Moaning in pain) : I hope so, I hope so..

Mrs. KRAMER (Still sobbing) : Sadat, I can’t take it anymore. What have we done wrong that God is punishing us so harshly? I still can’t see how BILL could kill himself while wanting his baby so badly. Maybe this was possible two years ago, when he was having an affair, and having a nervous breakdown, crying most of the time. Then, he could suddenly flip? Can you think any other possible logical reason?

Mr.KRAMER (Shaking his head) : I have a hunch but I’m not too sure. (Nodding his chin to indicate the couple) The answer might be there. I don’t know for sure.

Mrs.KRAMER (Anxiously) : Sadat, for Heavens Sake! Come on, you always have a suspicious mind. How you can think such a horrible thing? They just care too much for each other, like brother and sister. (Gazes towards them, and observing the affection between the two)  If it true, how can I live with myself? I can’t afford to lose my other son too. God have mercy! (She puts her hands around her head and sobs)

Mr. KRAMER : This is the biggest loss that I’ve had in my life. I am completely overwhelmed. I feel helpless. Something indide me is bleeding. Bleeding me to death! (He also puts his hands around his head)

SHAMAN (Slowly gets up, takes a pipe out of hi s pouch, opens a small beg, a powder contanier that is, takes out some flakes of white powder; placing it into his pipe and addressing to the audience)  Smoking is a gift from the Plant World. This is a sacred Prayer Pipe. Today, however, I shall smoke from the animal kingdom. (Still pushing the white powder into the pipe.) This is the dried powder of the steel headed trout that is the most natural PCP. (He lights it, and takes a couple of puffs)  Spirit is in me, and, I am committed to it. All That is.

(SHAMAN turns around, slowly approaching Mr.KRAMER who obviously suffering. SHAMAN offers his pipe to him) : Come on, take it. Smoke a few. Start your own spiritual journey. Be a prophet! Form your own tales of power! First, you need to go back in the time tunnel. You think what is happening now was the worse thing in your life. Let’s see. Take it!  (Mr.KRAMER takes a few inhalations, gives the pipe back to SHAMAN who returns to his usual site, that is to say the left side of the stage, sits next to his drum)

Mr. KRAMER (Eyes are closed. His head slowly goes back. Then appears a tranquil period of twenty-thirty seconds, then his face twiches. He straightens himself on the sofa, more and more agitation and restlessness prevail, he also gets panicky, raising his voice) : Ooooh, Ooooh. (Putting his arms around his face, as if protecting himself from something)  Oh God, here they’re coming, they’re coming!

 (Black Out. Under a spot-light, the gang rush on to the stage. Men wear baggy trousers, colorful silk shirts, fez on their heads, shawls around their belts and hide sandals. SCOTT, also carries a surgeon’s black operation bag. Two men, hold a seven-year old boy by his hands. BOY wears a long white gown embroidered with red, silk, capital letters, in arabic, or, SUNNAH,. the Islamic circumcision event. He also wears a red, belt-like shawl, crossing from his right shoulder to the left of his body, embroidred with white, silk capital letters, in arabic, or MASHALLAH  (God save him).  Two assistants carry him around, smiling. The other two male assistants carry a portable tent, a floor mattress, pillow and white sheets which they start up at the background of the stage. Women are dressed rather like belly dancers, veils covering their faces. The two outermost women hold tambourines; the next two hold some large wooden plates, full of fresh fruits. The innermost women hold castanets, ready to dance. A clown, balloons in his hands, also circulates. They all form a semi-circular, convex line)    

                                                                                      -48-
                                                                                                                                                                                     
SARAH (Ağrıdan inleyerek) : Ah, ümit ederim ki öyledir.. İnşallah..

Mrs. KRAMER (Hala hıçkırarak) : Sadat, artık ne kadar tahammül edebilirim, bilmiyorum. Biz nerede bir hata ettik ki Ulu Tanrı bizi böyle cezalandırıyor? Ben, hala, BILL’in o kadar istekle beklediği bebeğini görmeden kendini nasıl öldüreceğine inanamıyorum. Eğer bunu, iki yıl önce başka bir kadınla ilişkisi olduğu ve gece gündüz ağladığı zamanlar yapsaydı, anlardım. Sonra birden niye aklını oynatsın? Senin, mantığa uygun daha başka bir izah yolun var mı?

Mr. KRAMER (Başını sallayarak) : Valla bilmem, bazı şüphelerim varama, pek emin değilim! (Çenesiyle genç çifti işaratleyerek)  Cevap belki orada.. Emin değilim..

Mrs. KRAMER (Belirli bir sıkıntı ile) : Sadat, Allah Aşkına, neler söylüyorsun! Haydi ordan, sen daima şüphe eden bir mantığa sahipsin. Öyle korkunç bir şeyi nasıl düşünebiliyorsun? Onlar yalnızca birbirlerine düşkün, iki kardeş gibi. (Onlara dikkatle bakarak ve aradaki sıcaklığın farkına vararak) Aman Tanrım, bu eğer doğruysa, ben kendimle nasıl yaşarım? Diğer oğlumu da bu şekilde nasıl kaybedebilirim? Allahım bana merhamet et! (Ellerini başına koyar ve hıçkırır)

Mr. KRAMER : Bu benim hayattaki en büyük kaybım.. Bu artık beni aşıyor.. Kendimi tümüyle çaresiz hissediyorum.

ŞAMAN (Yavaşça yerinden kalkarak sahneye doğru yürürken, torbasından bir pipo çıkarır, sonra, dağarcığından çıkardığı küçük naylon bir torbadan beyazımsı toz gibi bir maddeyi piponun içine tıkmaya çalışır ve seyircilere açıklar) : Tüttürmek, Bitkiler Dünyasından bize bir hediyedir. Bu, bir tinsel, dua piposu. Mamafih bugün hayvanlar aleminden içeceğim.. (Hala beyaz tozu piposuna tıkmağa çalışır) Bu, ‘Çelik Başlı Alabalığın’ kurutulmuş tozudur ki, en doğal PCP’yi içerir. (alır)  Tinsellik benim içimdedir ve ben kendimi ona atamışımdır.. Hepsi bu..

(ŞAMAN etrafında döner, görünür bir şekilde acı çekmekte olan Mr.KRAMER’e yaklaşır ve piposunu ona sunar) Gel, gel, bir iki nefes all!.Ve kendinin tinsel gezisine başla! Kendin bir ‘Ulu’ ol..Ve kendi kudret hikayelerini yaz! Herşeyden evvel, zaman tünelinde gerilere gitmeliyiz. Sen, şimdi sana olanların, hayatının en kötüleri olduklarını düşünüyorsun.. Bakalım.. Al.. (Mr. KRAMER pipodan birkaç nefes alır ve sonra onu ŞAMAN’a geri verir. O da, herzamanki köşesine gider ve davulunun yanına çömelir)

Mr. KRAMER (Gözler kapalıdır. Başı yavaşça geriye kayar. Bunu, yirmi-otuz saniye süreli bir sessizlik  izler. Sonra, yüz adalelerinde kasılmalar başlar. Sofa’da doğrulmaya çalışır, sinirlilik ve ajitasyon artar, gitgide paniğe yaklaşır, sesini yükselterek) : Oooh, Oooooh.. (Ellerini, sanki birşeylerden korumak ister gibi yüzüne koyarak)  Aman Allahım, geliyorlar.. İşte geliyorlar..

(Mr. KRAMER’in haykırışından sonra sahnede ışıklar kararır. Bir projektörün ışık hüzmesi altında, ÇETE sahneye dalar.Erkekler altlarında şalvar veya tulum, üstte renkli ipek gömlekler , başlarında fes, bellerinde şallar ve ayaklarında sandallar giyerler. Elebaşı SCOTT elinde bir cerrahın siyah alet çantasını da taşımaktadır. İki yardımcı, yedi yaşındaki bir erkek çocuğu iki yandan ellerinden tutarlar. Çocuk tipik “sünnet” giysileri içindedir: Uzun, beyaz ipekten entari ve beyaz çoraplarının göründüğü terlikler giymektedir. Başında, üstüne kırmızı ipekten “sünnet” yazılmış beyaz bir kep, üzerinde “maşallah” yazılı sağ omuzdan başlayıp vücudunu çaprazlayan kırmızı bir şal vardır. İki asistan, gülümseyen çocuğu sahne etrafında dolaştırırlar.Diğer iki erkek asistan da portabl bir çadır, bir yer yatağı, yastık ve beyaz şilteler taşımaktadırlar ve bunları sahnenin gerilerinde hzaırlamaya girişirler.. Kadınlar da dansözler gibi giyinmişlerdir ve yüzlerinde peçe vardır. En dıştaki iki kadının ellerinde dümbelek, iç sıradaki iki kadın, büyük, tahtadan yapıulı, içi oyuk kaplarda yiyecek ve meyva taşırlar. En iç sıradaki iki kadın da ellerindeki kastanyetlerle her an dansa hazırdırlar. Eli balonlu bir soytarı da ortalarda dolaşır. Sonunda hepsi konveks bir yarım daire oluştururlar.)    
 

                                                                            -49-

SCOTT (With a loud voice and full of pride) : I am the chirurgien, the circumcision surgeon. Now, we are going to perform a ‘sunnah’. (Gives the signal)  Bring Sadat here! (Two men bring the child who now looks very scared. They still hold him tightly by his hands). Let us pray first. (Everybody raises both hands up in the air)  : LA İLAHE İLLAHLAH, MUHAMMEDEN RESULLULLAH! (*)

The GANG: LA İLAHE İLLAHLAH, MUHAMMEDEN RESULULLAH! BİSMİLLAHİR RAHMANİRRAHİM!

SCOTT (Addressing to the Child) : Put your chin up, never look down! As a  young man, you should never have a fear. (He turns his back to the audience, kneels down, opens his surgical bag, takes some sharp, metallic instruments out, picks up the child’s gown, and performs the surgery. The child screams. Two assistants carry the youngster inside the tent, having him lay on the mattress, covering him with sheets. The entire chorus, accompanied by the castanets and tambourines, sing) :

OLDU DA BİTTİ MAŞALLAH, BU DA GEÇER İNŞALLAH! (**)

At the same time, the belly dancers dance, and fruits and goods are offered. This music could be played on one cord, as follows :

____________________________________________________
__4_________________________________________________
  ___ 4___________________________________________________________

                                Ol -du da  bit-   ti      Ma- şal-  lah      Bu  da  gr-  çer     İn-  şal-  lah

(These festivities go on for a minute or two, then, as the spot-light shifts to SHAMAN who strongly drums just once and the entire crew disappears in the darkness)

SHAMAN (As the lights are up, he philosophizes quietly) : Hail to the past life experience! The dangerous experience that had been exiled in the unconscious, now comes out and soothes you.

Mr. KRAMER (Opens his eyes slowly, appearing more relaxed, astonished and tired) : Oh, what a nightmare it was. It was a copy of my childhood experience. Amazing, how one forgets it so conveniently. Oh, I feel much better now. (Turning to his wife)  How are you feeling dear?

Mrs. KRAMER (Still moaning) : Not good at all, not good at all. I don’t know how I couıld overcome this bitterest moment of my life. Sometimes I wonder whether there is God, or where is His forgiveness? (Succumbs to somberness.)

SHAMANN (Getting up slowly, first turning to the audience, and reading from James MONTGOMERY) :

                       ‘When God reveals his march through Nature’s light,
                                       His steps are beauty, and his presence light.’

(Then, he approaches Mrs.KRAMER in the same manner that he had approached her husband. Offers his pipe and addresses to her) : Here it is, and That All is. Take a few puffs, and find your own journey!

____________
(*)   Yeah God, I believe Muhammed is the Messenger of God! Wİth God’s permission.
(**) With God’s blessings, it is over.
 
 
                                                                              -50-

SCOTT (Yüksek sesle ve mağrur bir eda ile) : Ben bir cerrahım, Sünnet Cerrahı!. Biz şimdi sizin huzurunuzda bir “sünnet” yapacağız. (Adamlarına işaretle)  Sadat’ı buraya getirin! (İki erkek, şimdi pek korkmuşa benziyen çocuğu iki elinden sımsıkı tutarak getirirler.)  Evvela duamızı edelim (Herkes iki elini havaya kaldırarak dua eder) : LA İLAHE İLLAHLAH, MUHAMMEDEN RESULULLAH!   BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM!

ÇETE :  LA İLAHE İLLAHLAH, MUHAMMEDEN RESULULLAH. BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM.

SCOTT (Çocuğa hitap ederek) : Çeneni yukarı tut çocuğum, aşağıya hiç bakma! Genç bir erkek olarak senin hiç korkun olmamalı!  (Seyirciye arkasını döner, çömelir; cerrahi çantasını açarak içinden keskin, metalik bazı aletler çıkarır ve ameliyatını yapar. Çocuk haykırır. İki asistan çocuğu kucaklayarak, tente’nin altındaki şilteye yatırırlar, üzerini de örtülerle örterler  O andan sonra, tüm ÇETE, ziller ve darbukalarla nakaratı tekrarlar) :

OLDU DA BİTTİ MAŞALLAH, BU DA GEÇER İNŞALLAH!

(O anda köçekler dansederler, meyvalar ve yiyecekler ikram edilir. Müzik de, tek sesli olarak, aşağıda kaydedildiği gibi icra edilir) :

 ___________________________________________________________________
               ___4_______________________________________________________________
                ____4______________________________________________________________

                                  Ol-  du  da   Bit-   ti   Ma-   şal-   lah      Bu   da  Ge-  çer   İn-  şal-  lah

(Bu mutlu şölen bir iki dakika devam eder; sonra, ışık hüzmesi ŞAMAN’a kayar, o, davuluna bir kez şiddetli vurunca etraf karanlığa boğulur ve tüm oyuncular ortadan kaybolur.)

ŞAMAN  (Işıklar yanınca, -yerinden kalkmaksızın- filozofane bir edayla şunu söyler) : Ey geçmiş hayat olayları, sizlere selamlar olsun..Bilinçötesinde yıllardır saklı kalmış tehlikeli yaşantı, şimdi bilinç alanına çıkıyor ve rahatlatıyor..

Mr. KRAMER (Gözlerini yavaş yavaş açar; çok daha rahatlamış, bir az şaşırmış ve yorgun görünmektedir.) Oh, aman Tanrım, ne dehşetli bir karabasan idi. Çocukluktaki yaşantımın tam bir kopyası.. Hayret, insan ne kadar da kolay unutuyor..Oh, şimdi çok daha iyi hissediyorum. (Eşine dönerek) Canım, sen nasıl hissediyorsun?

Mrs.KRAMER (Hala inleyerek) : Ah, o kadar iyi değil, hiç iyi değil.. Bilmem, bu hayatımın en acı anını nasıl yitireceğim? Bazan Tanrının varlığından bile şüpheye düşüyorum..Onun affedici sıfatına ne oldu? (Düşüncelere dalar.)

ŞAMAN (Yerinden yavaşça kalkar, ilk kez, seyircilere döner ve James MONTGOMERY’den şunları okur) :

                ‘Tanrı, Doğanın aydınlığı ile yürüyüşünü (varlığını) kanıtladığı anlar,
                 onun adımları güzellik ve varlığı nur saçar!’

(Sonra, ŞAMAN, bir az evvel eşine yaklaştığı tarzda Mrs. KRAMER’e yaklaşır, ve piposunu sunarak ona hitap eder) : İşte burada, ve hepsi bundan ibaret..: Bir iki nefes çek ve yolculuğuna başla!.
 
 
                                                                           -51-

Mrs. KRAMER (Hesitantly takes the pipe, inhales and gives it back to SHAMAN who then returns to his corner. She closes her eyes, relaxes for a moment, then slowly, her arms and body start to twitch, get jerky, convulsive. She also looks increasingly frightened. She finally screams) : Here they come, here they come!

 (Black out. The crew, this time dressed like Bavarian paysants from Munich, Germany, dash into the scene, followed by the spot-light. Men wear shorts with garters, saandals and feathered hats; women wear colorful, long dresses with a lot of flowery design, with puffy sleeves and aprons, simple flat shoes. One woman carries raw food (like fish, rabbit, chicken, turtle) on a large wooden plate. Another one carries a carafe, ful of Glüchwein, and another the Joy of Water’. One carries a large white sheet, and one holds the ceremonial drum. The last one holds a nine-year old girl by one hand, and a small flag. Two of the men carry torches that are already lit; two carry a portable tent with a floor mattress, one holds the ceremonial drum, and the the sixth one holds the little girl by the other hand, holding a flag in his free hand. The nine-year-old girl appears to be cheerful, smiling, dressed very seductively with a brown mini-skirt and wide open shirt, with a red band on her hair.The leader, SCOTT, holds the most forward position, then the girl and two assistants, then the drummers and the helpers rush to set the tent.)

SCOTT (In his Clergy dress, loud and triumphant) : Guten Abend, Damen und Herren; Good Evening, ladies and gentlemen, and members of the clan. Tonight, in the darkness of the moon, I, Asmodeus, chief hungan, am honored to perform the initiation ceremonies of  de-flowering my darling cousin Pam. (Pointing at her)  Sie ist ein hubsches Madchen! (*)  (The little girl smiles. At that moment, a background music, comprising German drinking songs and polkas may start to play.)  This is a conjuration for Tana to Lucifer. (**) It is also going to minimize the Trauma of Birth: Das Trauma der Geburt! Let us start the ceremonies. (Addressing the woman who holds the little girl’s hand)  Ezili! (***) Did you put Pam in seclusion for four consecutive days?

EZILI : Ya, chief hungan.

SCOTT (Addressing the man who is hold PAM’s other hand) :  Bokono! Chief Priest, did you check her birth record, how old is she?

EZILI : Ya, chief hungan, nine years and nine months old.

SCOTT : Ezili! Did you oil her body every noon to anoint her body to the highest?

EZILI : Ya, chief ungan, I did.

SCOTT : Bokono! Did you enlarge the girl’s vagina?

BOKONO : Ya, chief ungan, we used Amon’s corn dollies, each day, after oiling.

SCOTT : Vey well done. (Clapping his hands)  Let us start then. CELESTE, bring the Joy of Water! (She brings it, he drinks)  Oh, it feels good. Now, in the names of Dyonisos, Lucifer and Andramelech (****) , I am starting the ceremonies.. Hail Satan!

ALL CLAN : Hail Satan!

______________  
(*)  She is a pretty girl.
(**) LUCIFER is the Goddess of Lust, TANA is his sister. From their unification there came ASTAROTH.
(***) EZILI: The Goddess of Flirt.
(****) Prime Minister of Hell, the biggest of ten satans.

                                                                                    -52-

Mrs.KRAMER (Tereddütle pipoyu alır, bir iki nefes çeker ve yerine dönmekte olan ŞAMAN’a geri verir. PAMELA gözlerini kapar, bir an rahatlamış görünür, ondan sonra yavaş yavaş vücudu, kolları, ayakları çekmeye, atmaya başlar, nerdeyse konvülsiyona girecek gibi olur. Gitgide artan bir anksiyete ve korku ile bağırır) : İşte onlar geliyorlar, geliyorlar!

 (Tüm ışıklar söner..Yedi erkek ve altı kadından oluşan ÇETE, projektörün öncülüğünde, bu kez Bavyera-Münih köylü giysileri içinde sahneye dalarlar. Erkekler, askılı kısa pantolon, sandallar ve tüylü şapka; kadınlar ise çiçek motifli uzun etekler, kabartma kollu, dantelli blüzler ve basit, düz pabuçlar giyerler. Bir kadın, büyük, oyuk bir kap içinde taze meyva ve et çeşitleri (örneğin balık, tavşan, civciv, kaplumbağa etleri), bir diğeri de “Glückwein” şarabı ve bir diğeri de, bir kap içersinde “Joy of Water-Su Keyfi”ni taşır. Biri Şölen Davulunu ve bir diğeri de geniş,beyaz bir örtü taşır. İki erkeğin ellerinde yanmış meş’ale-torç vardır. İki diğer yardımcı da bir portabl çadır ve yer yatağını taşımaktadırlar. En sonuncusu, dokuz yaşında bir kızı elinden tutarak içeri girer Küçük kız, gülümsemektedir; mini skörtlü ve tahrik edici bir kıyafettedir. Saçında da kırmızı bir band vardır. Lider SCOTT grubun en ön pozisyonundadır, ardından iki asistanıyla kız gelir.  Asistanlar sahnenin gerilerinde çadırı kurmaya başlarlar).

SCOTT (Ruhani cübbesi içinde, yüksek sesle)  Guten Abend, Damen und Herren..İyi akşamlar, Bayanlar, Baylar! Bu akşam, ay karanlığında, ben, Baş Vudu Rahibi ve şehvet ilahı ASMODEUS, yeğenim Pamela’nın ‘De-florasyon-Kızlığını Bozma’ Törenini icra edeceğim.
               (Eliyle onu işaretleyerek) O çok narin bir kızdır. (PAM gülümser; o esnada perde ardından çeşitli Alman İçki Melodi ve Polkaları, örneğin Linz, İngrid, Koniggratz Polkaları çalabilir.)  Bu, TANA’dan LUCIFER’e bir ruh çağrısı hediyesidir. (*)  Bu şölen, aynı zamanda, ilerde olacak Doğum Travması’nın da şiddetini azaltacaktır. Şimdi seromoniye başlayalım. (Küçük kızın elini tutan kadına hitaben)  Ey EZİLİ! (**)  Sen Pamela’yı dört günlük yalıtıma koydun mu ?

EZİLİ : Evet, Yüce Rahip!

SCOTT (Kızın diğer elinden tutan erkeğe hitaben)  BOKONO, Baş Sihirbaz, kızın doğum kaydını araştırdın mı?  

BOKONO : Evet, Yüce Rahip; Dokuz yaş ve dokuz aylık.

SCOTT : EZİLİ! Pamela’nın vücudunu her öğle vakti yağlarla ovalayıp, onu zevklerin en yükseğine hazırladınız mı?

EZİLİ : Evet, Yüce Rahip, hazırladık.

SCOTT : BOKONO! Kızın vajinasını genişlettiniz mi?

BOKONO : Evet, Yüce Rahip, hergün, yağlandıktan sonra, Bereket Tanrısı Amon’un mısır koçanlarını kullandık.

SCOTT : Çok iyi yapılmış. (Ellerini çırparak)  Öyleyse başlayalım. CELESTE, “Zevk Suyu”nu getir! (CELESTE suyu getirir, SCOTT bir iki yudum alır)  Oooh, ne güzel bir his veriyor. Şimdi, DYONISOS, LUCIFER ve Cehennemlerin Başvekili, on şeytanın en büyüğü ADRAMELECH adına bu seromoniye başlıyorum. Merhaba Şeytan!

TÜM ÇETE : Merhaba Şeytan!
______________  
(*)  LUCIFER, Şehvet tanrısıdır, TANA da onun kızkardeşi. Birleşmelerinden bir çocukları, ASTAROTH isimli bir çocukları olmuştur,
(**)  EZİLİ, flört tanrıçası. 
          

                                                                              -53-

SCOTT : (Gives the signal to his assistants who are holding the girl, they bring her into the tent where she lies on her back, legs apart.)  Bettedecke!

 (The woman who carries it approaches, and as SCOTT kneels down into the sexual position, the sheet is thrown upon them to cover the act. The spot-light shifts to the other members as drums start to beat, including SHAMAN’s. All members joyously raise their voices and sing, rhyming with the polka music. All these are mixed with the little girl’s screams. People eat, laugh, dance for about two-three minutes; finally the spot-light shifts upon SCOTT who raises his hands in the air, showing PAM’s bloody underpants, turning around triumphantly. Everybody applauds. SCOTT yells)  : Das war eine dolle Arbeit! (*) Hail Satan!

ALL CLAN : Hail Satan!    (As the spot-light disappears, the entire clan leaves the scene quietly.)

SHAMAN (As spot-light moves to him , he slowly gets up from his corner, approaching the center of the stage, with a tired voice, he reads from SHAKESPEARE) :

                       ‘And what art thou, thou idol, ceremony?
                        What kind of god art thou? That sufferest more
                        Of mortal griefs than do thy worshippers.
                        What are thy rents? What are thy comings in?
                        O ceremony, show me but thy worth;
                        What is thy toll, O adoration?’

(He shakes his head, turns around looking back to the place where the ceremony had taken place, also hearing another scream behind the walls, he reads from GOLDSMITH) :

                        ‘Ah, turn thine eyes
                         Where the poor homeless shiviring female lies;
                         She, once perhaps plenty blest,
                         Has wept at tales of innocence distress
                         Her modest looks the cottage might adorn,
                         Sweet as the primrose peeps beneth the thorn;
                         Now lost to all; her friends, her virtue fled,
                         Near her betrayer’s door she lays her head,
                         And pinch’d with cold, and shrinking from the show’r,
                         With heavy heart deplores that luckless hour,
                         When idly first ambitious of the town,
                          She left her wheel and robes of country brown.’

(The lights are back, SHAMAN returns to his corner, and sits next to his drum.)

Mrs.KRAMER  (Awakening slowly as if from a deep sleep, slowly moving her body, arms, legs; tired but rested): Oh..ooo. Where I am? My goodness. What was it? Oh, yea..Oooo. (Turning to her husband)   I feel much better now.  (As SARAH’s screams increase, Mrs.KRAMER runs towards her, Mr.KRAMER stands up anxiously, taking a few steps, knowing what to do.)

GENE (Holding, squeezing SARAH’s hands, helplessly) : SARAH, honey, how are you feeling now?
_______________ 
(*) That was a heck of job!
 
 
                                                                        -54-

SCOTT : (Kızı tutan asistanlara işaret verir, onlar da kızı çadıra getirerek yere, bacakları  birbirinden ayrık, yatırırlar) : Çarşaf!

 (Kadın çarşafı getirir, SCOTT, yere cinsel durumda eğilir ve çarşaf cinsel aksiyonu örtmek  için çiftin  üzerine atılır. Işık sahnenin diğer kısımlarına kayar. ŞAMAN dahil, davullar çalar. ÇETE üyeleri neş’e dolu seslerle polkaya eşlik ederler. Bu olup bitenlere küçük kızın çığlıkları karışmaktadır. Bu şölen durumu iki-üç dakika kadar devam eder. Nihayet SCOTT, üzerine kayan ışık altında küçük PAM’ın kanlı iç çamaşırlarını iki eliyle havaya kaldırarak etrafa gösterir. Herkes alkışlar. SCOTT haykırır) : Bu gerçekten ‘ince’ bir işti! Şeytan, sana selamlar olsun!

TÜM ÇETE : Şeytan, sana selamlar olsun!    (Bundan sonra nokta-ışığı kaybolur, tüm çete efradı da sessizce sahneyi terkeder.)

ŞAMAN (Nokta-ışık ŞAMAN üzerine kaydırılınca, o yavaş yavaş yerinden kalkar, sahnenin ortasına gelir ve seyircilere hitaben, yorgun bir sesle SHAKESPEARE’den okur) :

                    ‘Ve.. Senin ustalığın ne?.. En çok sevdiğin,
                    taptığın şey Seremoni mi?
                    Sen ne tür bir fetiş ustasısın?
                    Bu Seremoni, senin dualarından daha fazla acı çektiren
                    ölümcül üzüntülerden daha fazla etkendir.
                    Senin bize ödetmek istediğin ücret ne? ‘Ey hayranlık?’

(ŞAMAN başını sallar, etrafında dönerek seremoni’nin oluştuğu yere şöyle bir bakar; duvarların ötesinden gelen başka bir haykırışın ardından, GOLDSMITH’den şu mısraları okur) :

                    ‘Ah, gözlerini (şu) evsiz, fakir, (soğuktan) titreyen
                    kadının uzandığı yere çevir!
                    O, bir zamanlar pek çok takdir görmüştü.
                    Masum öykülere gözyaşı dökerdi.
                    Saf, masum görünüşü, sanki, dikenler altındaki gül goncası tatlılığı,
                    onun fakir evinin başlıca süsüydü.
                    (Ama) şimdi, o, herkes, tüm arkadaşları için kayıp.. Erdemi uçmuş gitmiş.
                    Başını, ona hainlik edenin kapısına dayamış,
                    Soğuktan büzülmüş, yağmurdan sinmiş.
                    O, şehre ilk gelişindeki avareliğinin temsilcilerini:
                    bisikleti ve kahve rengi giysileri,
                    bu talihsiz saatında,
                    kalp kırıklığıyla, ardında bırakıyor..’

(Işıklar geri gelir, ŞAMAN herzamanki köşesine döner ve davulunun yanına oturur.)

Mrs. KRAMER  (Derin bir uykudan uyanır gibi, yavaş el, kol ve gövde hareketleriyle kendine gelmektedir. Yorgundur, fakat daha dingindir) : Oh…Oooo. Ben neredeyim? Aman Allahım, o neydi? Ah, evet. (Kocasına dönerek) : Ben de kendimi şimdi daha iyi hissediyorum. (SARAH’nın iniltileri işitilir, Mrs.KRAMER onun yatağına doğru seyirtir; Mr.KRAMER de ayağa kalkar, sıkıntıdan ne yapacağını bilmez bir halde, sağa sola bir iki adım atar.)

GENE (SARAH’nın ellerinden tutarak, sıkarak, okşayarak, çaresiz bir eda ile) : SARAH, canım, nasılsın? Şimdi nasıl hissediyorsun?
 
 

                                                                          -55-

SARAH : I just can’t believe that I can make it. I feel so stretched, as if I’m going to blow up. I feel that the baby lies across my uterus, and, Aaa, Oooo, it’s impossible to give birth naturally. Oh, God help me. The contractions are increasing.

Mrs. KRAMER  (Anxious but commandingly) : Okay crew, let us get ready. (To her husband)  Sadat, you go and fetch the doctor, if you can!  (To her son) GENE, go to next door, ask for KATHY, the midwife, if she is available. I am going to prepare some hot water and get the towels ready. Let’s move.

(All leave.)

SHAMAN  (Gets up from his corner and slowly approaches SARAH’s bed. He puts his second and third fingers of his right hand to the side of the neck, to check the jugular pulse. He also gently touches her abdomen, as if trying to change the baby’s position. Then, he puts his four fingers on her forehead as if to check her temperature. He takes out a little bottle of spirit from his bag, wets his right hand fingers, then makes some strips, line directions on SARAH’s abdomen, and later on, on her forehead. Then, he loudly prays) :

                    You are very ill,
                    You are very ill!
                    You shall recover, be healed!
                    You shall recover, be healed!

(After putting the spirit bottle back in his bag, he takes out some herbs, leaves and spreads them randomely under her sofa-bed; walks slowly back and forth; also takes a piece of chalk out of his bag, draws large circles around SARAH, and finally prays once more) : “Archangel Raphael, protect her from all evils, particularly that of Lillith! Amen.”          (Then he goes to his corner, sits.)

Mrs. KRAMER (Enters in with a large container of hot water, also towels hanging from her shoulders; hastily approaching the bed) : Sarah, honey, how you are feeling now?

SARAH (With much more comfortable sighs and moans) : Yes, Ma, Oh, I feel much much better now. My head feels much lighter, my headache is gone. The contractions are stronger but less painful. I have my hopes now.

GENE (Enters running) : Oh, Ma, she is not home; Kathy’s daughter promised that as soon as she returns home, she’ll be here. (To SARAH) How you are feeling honey?

SARAH (With a comfortable smile) : Thank God, much more comfortable. If it were not a dream, I felt as if His hands were upon my body. (At that point SHAMAN starts to play his recorder.)

Mr. KRAMER (Enters anxiously) : The Doctor is out of town. They are expecting him by tomorrow afternoon. (SARAH moans with contractions)  SARAH, my daughter, how are you feeling?

SARAH (Turning around painfully, putting her hands upon her abdomen) : Oh…Yeah…It is almost coming. Oh, Ma, help me, help me, it is coming.
 
 

                                                                      -56-

SARAH : Bu işi sonuna kadar götürebileceğime inanamıyorum. Karnım o kadar gerili ki, sanki patlayacak.. Sanıyorum ki bebek uterus’ta yan yatmış. Ah, oh, eğer öyleyse normal bir doğum yapmama imkan yok. Oh, Tanrım bana yardım et! Kasılmalar gitgide artıyor.
Mrs. KRAMER (Sıkıntılı fakat kumanda verici bir eda ile) : Peki dostlar, öyleyse hazırlanalım. (Kocasına) Sadat, sen git, eğer mümkünse doktoru al getir! (Oğluna)  GENE, komşuya koş ve ebe KATHY hanımı müsaitse al gel. Ben de sıcak su ve havluları hazırlayacağım. Haydi harekete geçelim!

(Hepsi çıkarlar.)

ŞAMAN (Köşesinden kalkar, yavaş adımlarla SARAH’nın yatağına yaklaşır. Sağ elinin ikinci ve üçüncü parmaklarını onun boynunun yan tarafına, Jügüler nabzı kontrol etmek için koyar. Sonra elini SARAH’nın karnına koyar ve sanki bebeğin pozisyonunu değiştirmek istercesine, üzerinde gezdirir. Dört parmağını da alnına koyarak ateşi olup olmadığını kontrol eder. Sonra, torbasından ufak bir ‘ruh’ şişeciği çıkararak, sağ elinin parmaklarını onunla ıslatır, önce SARAH’nın karnı üzerine sanki bebeğe çıkış yollarını gösterir gibi çizgiler çizer; sonra da, alnına bazı işaretler yazar. En sonunda yüksek sesle dua eder) :

                “Sen çok hastasın, çok hastasın;
                  Sen iyi olacaksın, şifa bulacaksın,
                  Sen iyi olacaksın, şifa bulacaksın!”

(ŞAMAN, ‘ruh’şişesini torbasının içine koyar; torbanın içinden de bir takım otlar, yaprak kırıntıları çıkararak yatağın altına, etrafına serpiştirir. En sonunda, cebinden çıkardığı bir tebeşirle SARAH’nın yatağının etrafında bir takım daireler çizer ve ona son duasını okur) :

                  ‘Başmelek Rafael, onu tüm şeytanlardan, özellikle LILITH’ten koru! Amin!’

 (ŞAMAN  köşesine çekilir.)

Mrs. KRAMER (Elinde sıcak su dolu bir leğen, omuzunda havlular, girer. Heyecanla yatağa yaklaşarak) SARAH, evladım, nasıl hissediyorsun?

SARAH (Çok daha rahat bir ses tonu ve inlemeler ile) :  Evet, anne, evet, şimdi çok daha rahat hissediyorum. Çok daha hafiflemiş gibiyim ve baş ağrım gitti. Kasılmalar daha kuvvetli, fakat daha az ağrılı. Şimdi ümitlerim canlanmaya başladı.

GENE (Telaşla girer) : O, anne, ebe hanım evde değil, kızı, eve gelir gelmez göndereceğini vad’etti. (SARAH’ya hitaben)  Sen nasılsın şekerim?

SARAH (Rahat bir gülümseme ile) : Allaha şükürler olsun, çok daha rahatım.  Eğer bir rüya değil idi ise, anki Büyük Yaratıcının şifalı parmaklarını karnımın üstünde hissettim. (O anda ŞAMAN  flütünü çalmaya başlar)

Mr. KRAMER (Telaşla içeri koşar) : Doktor Bey şehir dışında imiş, onu yarın öğleden sonraya bekliyorlar. (SARAH, kontraksiyonlarla inler)  SARAH, kızım, nasılsın?

SARAH (Etrafında ağrıyla dönerek, ellerini karnının üstüne koyar) : Oooohhh. Yaaa. Nerdeyse geliyor. Oh, anne, bana yardım et, bebek gelmek üzere..
 
 
 
                                                                      -57-

 (People get rushed; Mrs. KRAMER takes charge, three of them create a natural wall between SARAH’s bed and the audience.)

Mrs. KRAMER (Screaming to GENE) : GENE, bring the scissors, fetch them from my bedroom. (GENE runs out. Mrs.KRAMER gives the towel to her husband who drops it in th hot water container, takes it out, squeezes it, have it ready in his hands. Mrs.KRAMER encourages SARAH) : Hold my hands tight, honey; yeah, breath deep, now push, push, push… That’s my girl.. (At that moment baby is born, crying. GENE enters, scissors in his hand)

SARAH (Joyously crying) : Oh my darling baby, my baby.. It is a boy, it is a boy, I knew.

Mrs. KRAMER (Cutting the cord, tying the umbilicus,, wrapping the baby in the towel and offering it to SARAH) : Take it and love it.. Hımm, he is a good-looking boy!

GENE (In ecstasy) : He is an angel boy. (Almost crying)  I wish my brother were alive to see his beautiful protégé. Oh, Great God, look at this magnificene; timeless, spaceless and objectless.

Mrs. KRAMER : Come on GENE, cut the lecture off and help me take the things to the bath-tub. (Turning to her husband)  SADAT, you too!           (They all leave.)

SHAMAN  (Stopping to play his recorder, without getting up from his place, remarking happy mother and baby, reads from Henry WARE, Jr.) :

             ‘There are smiles and tears in the mother’s eyes,
              For her new-born babe beside her lies;
              Oh, heaven of bliss! When the heart o’erflows
              With the rapture a motheronly knows!”              (He keeps quiet.)

GANG (Thirteen members of the Gang, all nicely dressed, e n t e r, cheerfully approach SARAH and congragulate her with nice sayings, also KRAMER FAMILY enters. There is an air of happiness and cheer.)

SHAMAN (Getting up from his corner, rattles his bell that all cast freeze; he comes to the center of the stage and talks) :

 “If we are now in health, peace and safety; without any particular or uncommon evils to afflict our condition, what more can we reasonably look for in this vain and uncertain world? How little can the greatest property add to such a state?

 Will any future situation ver make us happy, if now, with so few causes of grief, we imagine ourselves miserable?

 The evil lies in the state of our mind, not in our condition of fortune; and by no alteration of circumstances is likely to be remedied.”

(There, SHAMAN sits down on the floor and starts his Yoga exercises. As long as he does so, the crowd are animated again, talk, laugh, congragulations go for a few minutes. After a while, SHAMAN gets up again, and, while the entire cast freeze, he speaks)  :
 
 
 
                                                                          -58-

Mrs. KRAMER (Herkes telaşlanınca kumandayı ele alır; üçü, SARAH’nın yatağı ile dinleyiciler arasında natürel bir duvar oluştururlar. GENE’e bağırır) : GENE, koş, benim yatak odamdan makası getir. (GENE koşarak çıkar; Mrs.KRAMER havluyu kocasına verir, o da sıcak su küvetinin içinde bastırır. Anne, sonra SARAH’ya direktif verir)  Ellerimi çok sıkı tut, şekerim, hah, şöyle.. Derin bir nefes al.. Ikın… Ikın… Aferin benim kızım!
(Bebek, çığlıklarla doğar; GENE makasla koşarak içeri girer. Mrs.KRAMER, ustalıkla, bebeğin kordonunu keser.)

SARAH (Annesinin elinde bebeğini gözlemleyerek, sevinçten ağlamalı bir sesle) : Ah benim sevgili bebeğim.. Hem de oğlan. Biliyordum, oğlan olacaktı..

Mrs. KRAMER (Bir cerrah ustalığıyla umbilikal kordonu bağlar, bebeği, kocasından aldığı sıcak havluya sararak SARAH’ya uzatır) :  Al onu ve sev.. Hıııım, güzel bir oğlan..

GENE (Kendinden geçmiş bir halde) : O bir erkek melek. (Nerdeyse ağlamaklı bir sesle) : Ah, keşke abim sağ olaydı da kendinin bu güzel ürününü göreydi.. Ey Büyük Yaratıcı, şu zamansız, mekansız ve konu’suz görkemli varlık.

Mrs.KRAMER : GENE, boş felsefeyi bırak da yardım et bir az.. Şu öteberiyi banyoya taşıyalım.
(Eşine dönerek)  Sadat, sen de..     (Hepsi çıkarlar)

ŞAMAN (Çalmakta olduğu flütü durdurur, yerinden kalkmaksızın, mutlu anne ve bebeğe kinaye ile, Henry WARE, Jr.’dan şu mısraları okur) :

                 ‘Annenin gözlerinde gülümsemeler ve gözyaşları var,
                 zira, yavrusu onun yanında yatmaktadır.
                 Ey mutluluk cenneti! Onu ancak,
                 kalbi, kendinden geçercesine dolgun atan bir anne bilir.’   (Sessizliğe gömülür)

(KRAMER Ailesi, 13-üyelik ÇETE, bu kez kibarca giyinmiş olarak ve çok neş’eli bir eda ile içeriye dolarlar; SARAH’nın yatağının başına giderek o ve bebek hakkında güzel sözler söylerler, tebrik ederler. Oda, bir bayram havası içindedir.)

ŞAMAN (Köşesinden yavaşça kalkar, çıngırağını tıkırdatınca tüm kast havada ‘donar’; ŞAMAN, sahnenin ortasına yürüyerek, seyircilere hitap eder) :

                “Eğer bizler şimdi; varlıklarımızı etkileyebilecek hiç bir özel veya genel şeytani etkenlerden uzak, sağlıklı, sükun ve emniyet içinde isek, bu kararsız ve boş dünyadan başka ne bekleyebiliriz?

                “Eğer bizi gelecekte bazı şeyler mutlu edecekse, şu anda eğer bazı üzüntü veren durumlar mevcutsa, kendimizi mutsuz, ümitsiz olarak tasavvur etmemize gerek var mıdır?

                “Şeytan (ve benzeri şeyler), kaderimizin koşullarında değil, zihinsel durumumuzda yatar.. Ve onlar, çevre şartlarının değiştirilmeleriyle düzelemezler.”

(ŞAMAN, orada sahnenin kenarına çöker ve YOGA egzersizlerini yapmaya başlar. Tekrar anime edilmiş olan tüm oyuncular, doğal neş’e haline dönerler, tebrikler, gülümsemeler vb devam eder. Bir süre sonra ŞAMAN  birden ciddileşir, seyircilere son kez hitap ederken herkes onu dinler) :
 
 
                                                                    -59-

               “There is certainly no greater felicity tan to be able to look back (Signalling the KRAMER Family)  on a life usefully and virtuously employed.”  

(He walks into the roup, picks up the baby from the mother’s side, brings him to the middle of the front line again, raising him in the air) :

                 ‘Behold Child, the only thing greater than yourself!’

                                                               (Curtain falls)
 
 

                                                       THE END OF THE PLAY
 
 
 
 
                                                                         -60-

                “Gerçekten; geçmişe bakıp da (KRAMER AİLESİ’ni işaretleyerek)  faydalı ve erdemli bir şekilde (yeniden) düzenlenmiş bir hayatı görmekten daha mutlu edici bir şey yoktur!’”

(ŞAMAN kalabalığın ortasına gider, annenin yanında yatmakta olan bebeği alır, sahnenin ortasına gelerek onu, seyrcilere göstermek üzere elleriyle havalara kaldırır) :

                “Şu çocuğu seyredin!
                  O, hayatta, kendinden büyük olan yegane varlıktır!”

                                                              (Perde düşer)

                                                             PİYESİN SONU
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

  
 
                                                      
                        
 
 
 
 
 
 
 
                                                   

                                             
 
 

Meditasyon

Meditasyon

                              M E D İ T A S Y O N

 

           

            M e d i t a s y o n (Meditation), sözcük anlamı açısından “düşünme” olarak yorumlanabilirse de, esasında, “derin düşünme”, “istiareye yatma”, “irdeleme”, “kararlı ve azimli bir şekilde fikirlerini yeniden gözden geçirme”, “uslamını kullanarak düşünme” gibi birbirlerine yakın, çeşitli anlamları içerdiği gibi, çok özel anlamda, stres atmak, zihni takıntılı fikirlerden temizlemek, ruh ve vücut (maddi ve manevi varlıklar) bütünlüğünü perçinlemek için kullanılan bir tür ‘iyileştirme, kuvvetlendirme, şifa’ yöntemidir de. İşte bizim size sunacağımız kurs, bu sonuncuyu hedeflemektedir.                                                               

             İnsanoğlu, Hazreti Adem zamanındanberi düşünür. İlkel devirlerde bu, prensip olarak etrafı tehlike ve doğa güçlükleri ile dolu bir çevrede korunma ve yaşamının bekası etrafında odaklanırken, yüzbinlerce yılın yaşamının sonucu, doğa-fizik ve ortamın sinir-beyin sistemiyle karşılıklı etkileşim sonucu gelişen savunma ve “düşünme” mekanizmaları sonucu, çok daha yüksek düzeylerde yaşayan ve fakat bu kez kendi ‘yaratıcılığının’ (?) kurbanı olan bir mahluk haline gelmiş ve doğadan daha çok tahripkar gücünü kanıtlamıştır. Yani bugün insan, “kendini kendinin gazabından kurtarma” savaşındadır ve çıkar yol bulamayıp bunalmıştır. “Problem çözememe”, “Stres”, entellektüel yaşam gayretinin en büyük düşmanlarıdır. “Sürekli sıkıntı = Anksiyete (Anxiety)”, dolaysız gösterilerinin ötesinde çeşitli “fobik” ve “obsesyonel” klinik gösterileriyle, hem yaşam hazzımızı eksiltmekte, ve hem de psiko-somatik birçok rahatsızlıkların oluşumuna neden olmaktadır.
 

            Bu nedenle, bu gün, insanlar, kültür düzeyleri ne olursa olsun, hem yaşamlarını sürdürmek ve hem de sıkıntıdan kurtulabilmek için, insanlık tarihinde hiçbir kez görülmeyen yüksek düzeyde, çeşitli yöntemlerle bu sıkıntıyla başetme yolundadır: Psikoterapi, ilaç tedavisi, falcılık (Kahve, iskambil, bakla), Tarot yorum ve tedavileri, Akupunktur, Yoga, Zen-Budizm, Hoca üfürük, dua ve muskaları ve her tür meditasyon. İnsanın kendi kararını kendi verme hakkına çok saygın olmakla beraber, bir hekim ve analist olarak, ben tabii bilimsel olarak daha çok kanıtlanabilir, sonuçları ölçülebilir ve aynı zamanda “insan” faktörünü sinesinde barındırabilir yöntemlere daha çok saygı göstermekteyim. Bu itibarla, hekim-hasta ve her tür terapi ilişkileri en başta gelir. Ama, alternatif metod’ların güncel olduğu, ve ekonomi’nin hepimize bir yaşam yükü olduğu bu günlerde, m e d i t a s y o n, her yerde her zaman, bedava ve çok etkili olarak yapılabileceğinden, bence gün geçtikçe çok daha önem kazanmaktadır.
 

             Memleketimizin genel kültür düzeyi düşünülürse, bu tür “Oriyantal” kokan bir yaklaşımın her tür ticari spekülasyona açık olabileceği de aşikardır. Önceden bilinmeyen Hint’li ya da Çin’li bir isim, hemen bir ekol (?) oluşturuveriyor. Bence çoğunun bir “Placebo” etkisi var. Çok da şişmanlamamak için yarım paket çikolata yiyip, iki kilometrelik bir yürüyüş yapıp “Oh, şifalar olsun!” diye kendi kendinize bir telkinde bulunursanız, hem anlamsız Akupunktur iğnelerinden kurtulmuş ve hem de kendinize bir hizmette
bulunmuş  
olursunuz.
 
 
                                          
                                 -2-
  

            Çoğu samimi dilek ve niyetlerle ortalıkta dolaşan bir sürü “meditasyon” türleri var. Bunların hiçbirine girmeyeceğiz, zira, kendinizi samimiyetle verdiğiniz ve acaba ne yapabilirim” diye düşünebildiğiniz hemen her alan size kısmen olsun yardımcı olabileceği için, şu iyidir, şu kötüdür diye bir polemiğe girişmek bizi hiç bir yere götürmez. Bizim, Cambridge-Massachusetts’de, MAHARISHI INTERNATIONAL HOUSE’da, Maharişi YOGİ’nin bizzat öğrencilerinden öğrendiğimiz ve 1977’denberi uyguladığımız: T r a n s c e n d e n t a l   M e d i t a t i o n’ın, kendi öz ve iç kudretinizden başka hiçbir kaynağa dayanmadığı, bilimsel olarak da (Yakın arkadaşım, dahiliyeci Dr. Deepak CHOPRA’nın birçok kitabında) bilimsel olarak kanıtladığı gibi, “kafanızı kendinizin kötü düşüncelerinden arıtma” prensibinden daha doğru ne olabilir? Kendinize örnek olarak hüçbir din, inanış ya da doktrin’i rehber olarak seçmek zorunda değilsiniz. Bu yöntemle, “DÜŞÜNMEMEYİ” ÖĞRENİYORSUNUZ; kendinize bir “arıtma”=Catharsis uyguluyorsunuz, müshil alır gibi. Bu kadar basit.

   

                                                                      *

                 Edebiyat ve düşün tarihinde, “Meditasyon” denince, tabii bizim çalışacağımız sistem’i esas almayan, daha ziyade klasik “derin, bilinçli düşünme”yi esas alan, eski Roma İmparatorlarından Marcus Aureleus ANTONINUS (121 AD (Rome) – 180 AD (Vienna)’un meşhur ve ilk “Meditations” kitabına biraz yakından bakmayı borç bildik.
            

                 Marcus Aurelius,  “Meditations” (Düşünceler) kitabını, Roma topraklarını istilaya çalışan German kabilelerini yatıştırmakla savaşırken yazmıştı. Bir şair ve filozoftu da. Kendisini evlatlık edinmiş olan İmparator ANTONINUS PIUS ile birlikte Roma’yı 19 yaşındanberi yönetmiş ve sonra, PIUS’un A.D. 161’de ölümü üzerine, yalnız başına 19 yıl süresince sulh içinde yönetmiştir. Felsefe alanında, kendinden 500 yıl önce yaşamış, Helenistik dönemde çok etkili olmuş Stoacılık Felsefesinin kurucusu ZENON’un (M.Ö. 336-264) prensiplerini benimsemiş, onlarla yaşamış ve onları yaşatmaya çalışmıştır. Kitabında da bunları savunur.

 

                  Ben sizlere, S t o a c ı l ı k  hakkında,  Ahmet CEVİZLİOĞLU’nun “Felsefe Sözlüğü”nden ve “Meditations” hakkında da, ingilizce orijinal bir kitaptan bir iki sahifelik özet hazırladım. Genel kültürünüz içn faydalı olacağını umarım. 

                  “S t o a c ı’lar, yaşamın amacının “mutluluk” olduğunu savunur. Onlar, ruh’un başlangıçta “boş bir levha” olduğunu, ruhu bilgi ile doldurmak için algı’ya gereksinim olduğunu savunmuşlardır. Algı’dan sonra, algı’nın aktüel nesne’si (subject) ortada olmadığı zaman, zihinde bir anı, bir bellek imgesi kalır ve deneyim, dolayısıyla bilgi, işte bu benzer anıların çokluğundan oluşur.                                                                

                                                                          ”

                  Bu, nominalist ve empirist anlayışla, pek tutarlılık olmayan içinde olmayan akılcı bir görüş benimsenmiştir. Temel birim: B a s i t   ö n e r m e ! Kişi, 14. yaşına doğru, a l g ı l a r d a n   d o ğ a r. İnsan, “gerçekliği”, ancak akıl yoluıyla bulabilir (Bir tür Kant’çı!). “Doğruluk”un ölçütü, “algı”nın kendisindedir; algı, ruhu onay vermeye, tasdik etmeye zorlayan bir öge’dir.                                                                                                                                                 
                                                                          -3-

                  Kozmolojik olaral, STOA’cılar, SOCRATES öncesi   d o ğ a   f e l s e f e s i’ ne başvururlar. Esas, HERAKLEITOS’un dünyayı, ana madde olarak: “ateş” + “logos=bilgi” öğretisini ödünç almışlardır. E v r e n  =  g e r ç e k l i k  =  e t k i n (Evren düzeyinde: ‘Akıl’ + ‘Tanrı’)  +  e d i l g e n   ö g e (=madde -her tür nitelikten yoksun-)  Evren’de gözlenebilir olan  d o ğ a l   g ü z e l l i k, bir düşünce ilkesinin, yani herşeyi insanın iyiliği için düzenlenmiş olan bir Tanrı’nın varoluşuna işaret eder.   T a n r ı, dünyanın aklıdır. İ n s a n’ın bir bilince sahip oluşu, ‘dünya’nın da bir bilinci oluşunun göstergesidir. T a n r ı, “tinsel” bir varlık değildir, “maddi” bir yapıdadır; e v r e n  düzenine içkin (varlığın yapısına karışmış, varlığın içinde var olan), etkin bir ateş’tir. O, aynı zamanda, cisimler dünyasını oluşturan öğelerin kendisinden çıkmış olduğu bir kaynaktır. Bu öğeler Tanrı’dan doğar ve daha sonra, yeniden Tanrı’ya dönerler.            

                Tanrı, dünya’dan ayrı değildir, dünya’nın bir cismi ya da madde’sidir; fakat, daha ince bir varlıktır. İlk öğelerin hareket ettirici ve biçim verici ilkesidir. 

                Yaşamın amacı olan mutluluk, “erdem”den, yani ‘Doğal Yaşam’dan, doğa’ya uygun yaşamadan, insan eyleminin doğal yasayla uyuşmasından, insan’ın iradesinin Tanrı’nın iradesine uygun düşmesinden meydana gelir.

                 E r d e m, biricik “iyi”dir; h i s  olarak (Bliss), yalnızca doğa’ya uygun olan“iyi”dir.        
                
İnsan için en önemli erdem,  b i l g e l i k’tir.
   İ n s a n  kendisini dünyanın gidişinden sıyırıp ayıramadığına göre, yapılacak en iyi işdünyanın gidişini olduğu gibi benimsemektir.

                                       

                 Marcus AURELIUS’un  Me d i t a t i o n s” (Düşünceler)’undan erdemli sözler :

           1.   Büyükbabam Annius VERUS’tan iyi bir ahlak sahibi olmayı ve öfkemi kontrol etmeyi öğrendim
          
2.    Babam, beni evlat edinmiş olan Antoninus PIUS’tan alçak gönüllü olmayı ve bir erkeğin Nasıl hareket etmesi gerektiğini öğrendim.            
          
3.   Annem’den (Domitia CALVILLA -Lucilla-) şefkati, hayırda bulunmayı ve birçok ihtirasıGemlemeyi; günümüzün zenginlerinin yaşam tarzından uzak, her türlü şeytani düşünceler-den ırak, basit-sade bir şekilde yaşamayı öğrendim.             
           
4.     Dedemin babası Catilius SEVERUS’tan, devlet okullarına gitmeyip, evde iyi eğitmenler tarafından tahsil terbiye görmeyi ve bu konuda hiçbir masraftan kaçınılmaması gerektiğini öğrendim.                 
           
5.    Şehrin valisinden, sirk’teki oyunlarda ne yeşil ne de mavi parti’ye ait olmamayı; Hipod-rom’daki gladyatör oyunlarında ne PARMULARIUS ve ne de SCUTARIUS tarafını tutmamayı; ellerimle çalışıp az kazanmayı yeğlemeyi, diğer kimselerin işlerine karışmamayı, iftiracıları dinlememeyi öğrendim.             
           
6.    Tutor’um DIOGNETUS’tan, harika şeyler yapan, şeytanlarla temasta olan; bıldırcın gü-reşlerine para yatırmaktan, onları o niyet için üretmekten ya da kumar oynayanlardan uzak durmayı öğrendim. Yatağında bile prensip itibariyle basit bir yatak ve deri bir yorgan ile yatabilmeyi; özellikle Grek disiplinine saygı gösterip, gençleri dinleyip, gerekirse yazılı iletişimde bulunmayı öğrendim.             
          
7.     Filozof Junius RUSTICUS’tan, karakterimi geliştirmeye ve disipline gereksinim olduğu-na, bunun için de STOA – Stoisyen felsefenin hükümran olabileceğine kanaat getirdim.Hayali, su götürür şeyler üzerine yazmaktan çekinmeyi, kendimin çok disiplinli, şiir ve Edebiyat bilen biri olarak göstermemeyi, ev içinde sokak giysileriyle dolaşmamayı; Rusticus’un Sinvessa’sından anneme yazdığım gibi basit, sade bir lisanla yazmayı; bana hakaret etmiş olanlara bile saygı göstermeyi, barışmak için her tür ödüne hazır olmayı, bu konuda yazılı bir metin verdilerse onu dikkatle okumayı öğrendim.               
          
8.     Katı Stoik Filozof APOLLONIUS of Chalcis’ten düşünce özgürlüğünü ve konuda anaHedeften ayrılmamayı, bir an için düşünme hariç, gözlerimi başka hiçbir şeye odaklamamayı öğrendim. İsterseniz derin bir acıdan, çocuğunuzun kaybından ıstırap çekin ya da uzun bir süre hasta olun, yaşam prensiplerinizden ya da felsefi görüşlerden hiçbir fedakarlıkta bulunmamayı öğrendim.               
          
9.     PLUTARCK’ın yeğen (ya da torunu) SEXTUS of Chaeronea’dan, bir ailenin, babacan birEdayla idare edilmesi gerektiğini; doğa’ya yumuşaklık ve rahatlıkla, arkadaşların gereksinimlerine ilgiyle bakmaya, kültürsüz kimselere nasıl bağışlayıcı olarak bakabilmeyi, kat’i fikir sahibi olanları da olduğu gibi kabul etmeyi; kudretli ihtiraslardan uzak fakat olabildiğime çok duyarlı kalabilmeyi öğrendim.               
          
10.   Frikya’lı Gramer’ci ALEXANDER’den, başkalarının söz ya da yazısından kusur bulmamayı; tuhaf ya da egzotik ifadeleri kullananlara hor bakmamayı öğrendim. 
           
11.   Belagat alimi (rhetorician) Platonik FRONTO’dan ve genellikle titan’lardan, baba sevgi-Sinden ırak ve masun; PATRICIANS diye adlandırdıklarımızda gözlemlediğimiz iki yüzlülük ve riyakarlığı göstermemek gerektiğini öğrendim.                 
           
12.   Kardeşim SEVERUS’tan gerçeği ve adaleti sevmeyi; CATO, BRUTUS gibi büyük isim-lerin inandıkları ve hayatlarını verdikleri, bir Devlet idaresinde “eşitlik” ve “konuşma” özgürlüklerinin, özetle herhangi bir monarşi’de “kişilerin özgürlüklerinin” ideal olduğunu öğrendim.” 

                Sayın İlhan Güngören’in “Meditasyon ve Zazen” adlı eserinin önsözünde gayet erdemlice söylediği: Kesinlikle yanlış yapması olasılığı olmayan en büyük usta, kendi doğamızdan başka biri değildir!” vecizesiyle yazımızı bitirelim.

                                                             ————
            

                 Şimdi, İngilizce‘yi ikinci dil olarak seçen ve literatür okuyabilme zevkine sahip kardeşlerimiz için, “direct” olarak yazılmış bazı metinler sunup, yorumlarını kendilerine bırakalım.

  

                 “Well, some schools declare that, “Meditation, is a science of creative intelligence of mankind.” Even though we do not know whether the animals, at least the mammalians, do meditate or not, it might be so for human beings. On the other hand, since “science” means “an objective system of things that if applied according to certain methodology  and principals, its results could be proven everywhere just the same” in the simpliest sense, such “internal bliss”, could not be put on the same measuring scale, similar to of any other abstract things, like happiness, sorrow or any quality of feeling, therefore it is a little bit unfair to absolute concrete sciences like mathematics, physics and chemistry, to call ‘meditation’ just the same as ‘science’ as they are. Nonetheles, if applied properly, the positive results of such indulgence effect human beings so delightfully and ascend them to the skies up to the eternity so-to-speak, we can be sure about its nearly scientific outcomes in the service of mankind.

 

            “Generally asked question is: ‘What meditation provides?’

            “If we can look up to the nature and dynamics of life, we see one of the most essential elements of it being fulfillment. So, first, it does “fulfill”.

            “Secondly, as human beings, during life struggle, due to our weaknessess, under some circumstances, we may suffer. Meditation, through using the creative intelligence lessen the burden of suffering to a bearable degree. From another angle, meditation, eases up problem solving, forcing you to locate your thoughts right in the heart of the problems.

           

“Through twice daily practicing it, one can enrich the reservoir of thinking, hope and problem solving abilities, thus our creativity is constantly functioning, rewarding and ascending. Our sensory organs, also being motivated with our “will-to learn”, “will-to experience”, following the pathways of natural evolution of life, sharpen our motor-perceptual abilities, bringing us close to superior degree of performances. You can “re-call” better too. Through elevated self-confidence, feeling more happy, one learns how to hinder the number one enemy of modern times: Stress. You manipulate the environment in the service of bettering your interpersonal relationships, comradships and sharing. You are more acknowledged of yourself and the universe around you.

 

            “Through practicing meditation, we also are entering in dialectic teaching, as PLATO had first described it as a technic that indicates mind reaches the idea of “good”. It also reaches the point of studying of human consciousness and having him take more  and more responsibility in its management, consequently of being a better human being and a better citizen.

           

            “Of course, we are practicing “trans-ascending meditation”, coming right from the Brahmins, as described in “Upanishads”. It refers to an “absolute” part of  BEING that is unmanifested part of the EXISTENCE and the basis for thought energy, also the ultimate reality of creation, the eternal truth, and what there was, what it is and what shall be. Being does manifest itself, primarily in the form of “prana” (breathing) -which is the absolute of power and nature of Being-, and later on in the form of “mind” (thinking): this is the duality of existence. Being, is the basis for “thinking”, and thinking is the basis for “doing”.    

  

            “No question that during meditation seances, the whole body rests up and a tremendous amount of energy is being compiled. That’s why, in old countries where this type is meditation is exercized, the teachers used to advise “not to drive cars on the street right after the meditation.” Again, during the seances, the pulse, breathing, blood pressure, lactate level in the blood all fall below the normal values; contrary to these, the skin’s resistence is raised which is good also.

 

            “According to some Indian and Chinese yogies, to inhale and exhile, involve the negative and positive energy levels in the universe at any given time; thus, “taking in” (Yang) and “taking out” (Yin) are the most two essential movements that help to regulate your body electricity and have you relaxed. By the same token, according to some Indian yogis, in the universe there is a cosmic energy (prana) that when this very consantrated energy is taken in and out regularly, added with meditation, can heal soul and body from many illnesses, at least those energies are transferred to the personal psychic energy.

 

“Of course, there are various types of meditations since it is known from old Roman Emperor Marcus Aurelius ANTONINUS (A.C. 121 – A.C. 180) also a poet who is very famous for his book “The Meditations”-the first on the subject-, emphasizing principally on the Stoistic philosophy of Epictetus, and many others, including some religious currents which encourage “to think deeper in thought and praying” and alike are also considered as “meditation”. What we mean here, “just meditation in the form of meditation”; no prior ideas or anything to focuse on, to clarify, to enlighten nothing at all. Your qualified teachers here, all trained and educated in Sanskrit philosophy and Eastern religions, shall meet you in small groups, giving you some instructions and knowledge of “what to do”, in fact, “what not to do”, and at the end, your “mantras” will be given you after small personal ceremonies held before fireplaces in old Sanskrit style.

 

            “In addition to these, I think it will be proper to acknowledge you about a little bit about “YOGA exercises” and “ZEN-Buddhism” in spite of the fact that I am neither a Yogist nor a Zen-Buddhist!

 

            “I know very little about Zen and Zen Budhism. What I know, had been through my interest in Meditation, consequently reading some related books, like “How Zen Thinks?”. It is already a very quiet, personal, rather passive and self-contained occupation that does not offer too much challenge it seems to me, at least to my personality patterns which are more externalized, shared and used collectively with the people who I belive I am under the obligation and be service of. On the other hand, I confess, it could be one of the most graceful methods of improving oneself if one needs it and wants to find out. I, wherever I am, trying not to change anymore perhaps, but to refine more whatever I have in my hands, if I can. Nonetheless, since I am the President of New Atlantis Republic, I have an obligation to my people what we offer here and what is our thinking process and philosophy about the phylosophical, social, psychological existences and activities we offer in this land.

                  

“ZEN, crystallizes all of the philosophy of East. However, it is not an ordinary, phylosophical systems, founded upon logic and analysis.

            “Zen, in the sense of intellectual analysis, has nothing to teach us. One would say it is quite chaotic. They do not have any secret books or dramatic tenets. In a way, while practicing Zen, we teach ourselves and Zen merely points the way.

 

            “Zen, claims to be Buddhism. Having no philosophy and all doctrinal authority is denied; however, it is not a nihilistic, self-destructive discipline; contrariwise, it is eternally affirmative, however of what?

            “Zen does not deny the existence of God but “No God in Zen” that is neither denied nor insisted upon, as it is in either Jewish, Christian and Muslim faiths. Thus, in a strict sense, Zen, is neither a religion nor a philosophy. The principles of it are rather a kind of bundles of flowers, some precious metallic or wooden pieces here and there, in a garden (of Eden?).

 

Zen, is the spirit of a man, Zen proponents say. He believes in the inner beauty, goodness and purity (So, all the other believe systems and religions) The legend says, when SAKYAMUNI was born, he lifted one hand toward the heavens and pointed out the earth with the other, exclaimed: “Above the heavens and below the heavens, I alone the Honored One!” Don’t you think he had referred to the uniqueness and God-like values of human existence and spirit in spite of the fact that he is mortal? To me, it carries an existentialistic value: Be aware of your existence, don’t question, cherish it, honor it, do whaetever you can while existing!

 

            “Zen is not confounded with a form of meditation either. Zen purposes to discipline the mind itself while he may pursuit in a form of meditative style. In classical “meditation”,  a man has to “fix” his mind on something: God, infinite love; or, concentrating on any subjest at all to study deeper, to analyse, to solve whatever it might be that precisely a Zen avoids to do. This way, to me, he is coming pretty close to Maharishi’s Transcendental Meditation, however, to my knowledge, Zen does not posses a “mantra”. Zen defies any kind of concept formation, or having any concrete feelings experienced.

 

            “As we know, BUDDHISM means “enlightenment”, as its root word “Budh” means “to wake”; Buddha was a personalist and urged his folllowers to “value their personal experience, above of everything, of emancipating self from the bondage of birth and death”, as human beings long for immortality, eternal life, liberation and absolute freedom.

 

            “As to ZEN, he seeks “reality” and this can not be found in “conformity”, he goes beyond formality to reality and says: “Be the living truth itself”, or, simply “Be!”.

 

“Now, just a little bit about Yoga.

                                                           

             “In Yoga too, as Zen a little bit farther than I for my body is as conservative as my soul and I do not exhibit my body as I do not stage my thoughts and feelings, unless necessary. No doubt, it is a mastery over your own ‘physical’ weaknesses, therefore how one would like to ascend his (or her) psychic abilities and turn to different methods of doing it, like meditation, psychotherapy, analysis and alike, one could do the same for the physical aspect of his beingness. Nonetheless I feel strongly that, Yoga and like mastery works, besides their being a little bit overly used if not abused commercially, beyond medical logic, care and ‘repair beyond maintenance’ is a little bit luxury for me. However, while having “Meditation” classes our teachers had taught us some basic poses of our bodies, no doubt were quite useful, but that’s all.
           
 

            “So, again, being a responsible President about my people’s health and occupations, deeds to become a true master of self, both psychologically and physically, at the end to become a better person and a better citizen, I endorse every legitimate human art be performed. Natural human aggression that springs from our inner sources, have to be controlled in artistic and esthetic ways, particularly here in the New Atlantıs State since we do not precribe the other ways to outlet the aggression first, then feeling sorry and try to remedy that is a vicious cycle anyway, the importance of Sports -that cannot bring any commercial benefit to anyone under our circumstances- and humanly controlling devices, like Yoga, deserve a lot of respect.

 

           “Thus, let me tell you a few words about Yogi’s world views and Yoga itself.

            Yogi’s look at the daily living is “a crisis”, and his reflections of the characteristic of collective unconscious. In order to bring our planet back into ‘balance’, it is to re-gain of our personal balances through a nearly perfect control of the body and the mind with proper self-discipline.

 

            “The yogi sees life as a triangle; “birth” is the first corner- starting point of this triangle, then a “growth-anabolic”phase going upward, reaching the second point of the triangle, then “decline-catabolic” phase, down to death which would not be the final point, indicating the “life after” which deals with birth again.

 

            “The ancient wisdom of Y o g a, incorporates five basic principles: Proper movements-“exercises”, Proper “breathing”, Proper rest-“relaxation”, Proper diet-“nutrition” and, Deep thinking-“meditation”. The most modern classification of  M e d i t a t i o n   P o s e s, comprises eight basic elements, including above mentioned ones:

 

1)      Y a m a :  The ethics,

2)      N i y a m a :  Religious observances,

3)      A s a n a :  Body postures,

4)      P r a n a y a m a :  Breathing exercises,

5)      P r a t h a y a r a : Withdrawal of senses from objects,

6)      D a r a n a :  Concentration,

7)      D h y a n a :  Meditation, and,

8)      S a m a d r i :  Superconsciousness.

   

  

            “Old Chinese, had a saying: “Truly a flexible back, makes a long life!”. As a medical man, I suscribe to that and also add, “…brings a lot of children too!”

 

            “Therefore, as an extension of the brain, to keep the spine well-maintained, meaning “strong and flexible”, is the most single important goal and expectation of Yoga exercises.

External massages and Prana-acupuncture that is given to body to keep the flow of nerve energy also can keep one going quite smoothly.

 

            “Considering the body-soul twinship, the spiritual aspect of Yoga exercises is also of prime importance since, the yogis believe the Science of Yoga also gives a practical and scientifically well-prepared method of finding truth in religion (or life!).

 

            “Thus, the Yoga exercises, step-by-step carry through, besides their physical implications of them, the spiritual principals too, paralyzing -so to speak- in and outsides; via practicing Bandhas (application methods of muscular locks) and Mudras (application of  HATHA Yogic Postures, to maintain the nervous systems’ electric currency to provide a “Serpent Power”- Kundalini Shakti); doing right breathing, modulating the sense perceptions if and when necessary, concentrating and meditating intensely; thus, reaching a better mental balance, and, at the final analysis, realizing the “Supreme-Super consciousness”, having the “Personal I, Ego”, to merge with “God”, who is undeniably a Supreme Ego.

      
            “There are three kind of  b a n d h a s :

 

      1)      Chin: Jalandhara bandha,

      2)      Anal : Moola bandha, and

      3)      Abdominal :  Uddiyana bandha.

 

     “Only through Yogic breathing, concentrating and  m u d r a s  (that latter comprises the stimulation of chakra centers located in the astral body) one can achive “bliss” (ananda). There are the six most important centers to cite:

 

1)      m u l a d h a r a, (four petals), located at the lower end of the spine,

2)      s w a d h i s t h a n a, (six petals), located at the genital organs,

3)      m a n i p u r a, (ten petals), located at the navel,

4)      a n a h a t a, (twelve petals), located at the heart, 

5)      v i ş h u d h a, (sixteen petals), located at the throat, and,

6)      a j n a, (two petals), between the two eye-brows.

 

            “A seventh one, with one thousand petals, s a h a s r a r a, is at the center of the brain. Needless to say, ecah one of these centers, from a scientific point of view is a nerve plexus.

       

  

“Lastly, as a technical information, I would like to cite “body poses”. We were taught first, PADMASAN – “Lotus Pose”. You seat legs crossed, soles touching the opposite sides of the abdomen, knees also touching the ground, hands are on the chest, as if praying.

 

            “The others, are of different combinations of the extremities. In SIDDHASAN, legs crossed, one is buckled under the body, right foot above and touching the body. In MUKTHASAN, the heels close to pubic bone, body erect. In VAJRASAN, one keeps practically the kneeling situation. In SWASTIKASAN, is the ankle-lock pose; one leg is forward, the other touches the inguinal.

 

            “There are twelve Soorya Namaskar exercises which include erecting straight-up,

bending to various poses, extending your limps, being on one or both of them, completely buckling down to the earth while putting your palms adhered to it. Of course these movements include inhalation and exhalation exercises and indeed stage a nearly perfect human gymnastic show: Healthy and mighty.

 

             “So, I tell all of you:  Pratinandati Nirvanam (Welcome Bliss!)

                                         

                                                                        *       *          

                                                                           -1-

              Yine ana dilimiz TÜRKÇE’ye dönelim:

              T.M.’nin  TARİHÇESİ   (Jack Forem’in “Transcendental Meditation”dan özet alıntı):

 

              “İnsan olgunlaştıkça, Doğa’nın göze görünmeyen kudreti, insanın varlığının yüce nedenini yeniden değerlendirmek için, onun görüş alanına girer. İnsanoğlunun uzun süreli yaşam öyküsü, arada bir böyle ideal patern’lerin önce gözden kaçtığı ve sonra onu yeniden yapılandırdığı sürelerle doludur.”

                                                    Maharishi Mahesh Yogi

  

              Mesel-Eğitici öykü (Parable) :

 

              Yıllar öncesi, geniş bir ırmağın doğu kıyısında kurulu bir çiftçiler köyü mevcutmuş. Çiftçiler her gün ırmağı geçer, batı kıyısındaki sahilde çiftçilik yaparlarmış. Birçok boluuk yılları birbirlerini izlemiş ve hasat çok verimli olmuş. Toplanan buğday ve benzeri ürün, yıllara yetip artacak kadar çoğalmış. O hale gelmiş ki, ambarlar dolup taşmış ve çiftçiler artık ırmağı geçip de karşı sahile geçmez olmuşlar.

 

              Böylece yıllar geçmiş; kimse yerinden kımıldamamış; kayıklar kullanılmamaları nedeniyle çürümüş ve yenileri hiç de yapılmamış. Köyde herkes mutlu olduğu için hiç kimse bu olanların farkında olmamış. İşin kötüsü, kayık yapımını bilenler de ya yaşlanıp ölmüş ya da başka yerlere göçmüş. Ahali, civardaki ağaçlardan meyva ve böğürtlen yiyerek yaşamlarını sürdürmüşler.

 

              Zamanla köyün nüfusu artmış ve kuraklık yılları gelip çatmış. Yedek yiyeceklerin hepsi tükenmiş. Ahali, geçinmek için gereğinden çok fazla çalışmak zorunda kalmış. Toprak, ekilip biçilmediğinden de verimliliğinden de kaybetmiş. Sonuçta, köy ve köylüler gitgide fakirleşmiş ve sürekli fakru zaruret içinde bulunmak bir yaşam biçimi haline gelmiş.

 

              Bir gün, maceracı bir adam, o köy civarındaki çok yüksek bir dağa tırmanmış. Tepeden aşağıya baktığında, köyün bulunduğu nehrin karşı kıyısında çok verimli, yepyeni alanlar gözlemlemiş. Hemen köye koşup bu haberi onlara iletmiş. Mamafih, yalnızca yeterinden çok bilginin varoluşuna karşın, karşı sahile geçecek bir araca sahip olmamaları nedeniyle, fakirliklerinin ve sefaletlerinin arttığının farkına hep birlikte varılmış.

 

              Bir raslantı eseri olarak, yaşlı ve fakat erdemli bir adam, köyden geeçiyormuş. Çiftçilerin dertlerini öğrenince onlara eski zamanlarda “sandal-kayık” denilen bir tür taşıma aracının varlığını söylemiş ve üstüne üstlük, nasıl inşa edilebileceğni de tarif etmiş. Köylüler ilgi gösterince, bir de kayık yapım okulu açmış.

   

  Böylece köy yeniden gelişmiş, gerekli bilgileri öğrenerek, eski günlerde olduğu gibi, ferah ve şen şakrak yaşamaya yeniden başlamışlar.

              İşte öykünün de belirttiği gibi, MAHARISHI’ye göre, insanoğlu bugün yeterli bilgisi
olmadığından ıstırap çekmektedir. 

              Bir az önce insanoğlunun bazı niteliklerini “yeniden hayata geçirme” periyot’larının ilki, aşağı yukarı 5000 yıl önce, LORD KRISHNA’nın “Bhagavad Gita” adlı klasik mitoloji kitabında, gelmiş geçmiş zamanların en usta ve yürekli savaşçısı Arjuna’ya verdiği “öğreti” gelir.

 

              Bununla birlikte, 2000 yıl içinde “öğreti” kayboldu ve yeniden, BUDDHA tarafından hayata getirildi.

              M a h a r i s h i , BUDDHA hakkında şunları söylüyor:

              “O”nu mesajı, birçok öge’leri bütünleştiren bir alaşım’dır.

              “O”, ‘varoluş-mevcudiyet’i (Beeing), ‘düşünme’ ve ‘yapma’ ile bütünleştirerek “yenileme” sürecini başardı. Bununla birlikte, O’ndan sonra tarih kendini yineledi: İzleyicileri, yaşamın bu farklı alanlarını sistemli bir şekilde etkileşime koyamadı. V a r l ı k (Beeing)’ın “iyi”, “dolu dolu” bir yaşam şeklinin temeli olduğu öğeleri, yine karanlıklara gömüldü.

 

               O, bir kez, açıklanmış olan “hayatın gerçeği” neden kaybedildi? Ne bundan sorumludur?

               MAHARISHI yazıyor:

               “Her bir öğretmen’in (sayılı erdemli kişi’nin) talihsizliği şuydu: Öğretmen kendi “bilinç düzeyi”nden konuşurken, izleyici-öğrencileri onun öğretilerini “kendi düzeyleri”nden algılıyorlardı. Sonuçta, zamanla ‘öğreten-öğretmen’ ile ‘öğrenen-öğrenci’ arasındaki arasındaki açıklık gitgide açıldı. Bu “bilgi’nin trajik’liği”, yani onun cahil ellerde yön değiştirmesidir. Bu verici ve alıcı bilinçlilik düzeyleri arasındaki farktan dolayı, kaçınılamaz bir olgudur.”

 

               2,500 yıl önce, “öğreti”, SHANKARA tarafından yeni revizyon’a tabi tutuldu. “Upanishad”lar, “Bhagavad Gita” ve “Brahma Sutra” lar hakkında çok bilgilere sahip olan bu erdemli kişi, entegre olmuş (bütünleşmiş) hayatın ‘erdem’ini yenilendirdiği gibi, Hindistan’ın dört bir köşesine yayılmış dört esaslı eğitim kurumları tesis etti. Yine, maalesef, yüzyıllar süresince, bu eğitimin teemel öğeleri de yine karanlıklara gömüldü.

 

*

 

               1959 yılında Birleşik Devletlere, Hukuk eğitimini bitirdikten sonra ayak basan MAHARISHI, 1971 temmuz’unda, Amherst-Massachusetts’de, “Yaratıcı Zeka Bilimi Üzerine Birinci Uluslararası Konferansı”nda (The First International Symposium on the Science of Creative Intelligence), aralarında benim (Dr.İ.E.) de bulunduğum kalabalık bir kitleye şöyle demişti:

       

               “İnsanoğlu, bu yüzyılda, VEDIC (Eski Sanskrit) erdemine gerçekten vakıf bir insan sayesinde: Hocam SWAMI BRAHMANANDA SARASWATI; JAGAD GURU; BHAGADWAN SHANKARACHARYA of JYOTIR MATH, HIMALAYAS, ya sa basitçe:

G u r u  D e v; hayatı tümüyle gözlemleyerek ve yine tüm gerçekliği ve “dolu”luğu içinde bütünleştirme şansına sahip olmuştur.”

 

                GURU DEV, daha dokuz yaşındayken -ve yaşdaşları sokakta oynarken- evini terketti ve Himalayalar’da TANRI’yı, İDEAL MUTLULUK’u ve YÜCELİK’ aramaya gitti. (Halbuki tüm bunların, insan’ın çok yakınında ve hatta kendi içinde olduğunu keşfetmesi çok sürmedi.)

 (Dr.I.E.: Bu gerçek, daha evvellerden de biliniyordu tabii. 13. yüzyılda, “Rubaiyat”ın yazarı meşhur tasavvufçu şair Ömer Hayyam demişti: “Ruhumu sonsuz ötelere gönderdim sonsuzluğun sırrına ersin diye, ruhum dönerek bana dedi: Cennet de cehennem de içindedir.”Herman HESSE’nin “Siddharta” -ki Buda’nın hayatının romanıdır- mutlaka okunmalı!) 

                Guru Dev, ormanın enginliklerinde beş yıl dolandıktan sonra, nihayet hayalindeki ideal adamı: Hocası SWAMI KRISHANAND SARASWATI’yı buldu ve onunla da beş yıl kaldı. Zamanı geldiğinde ondan da ayrılarak, Hindistan ormanlarının gizemli, sükun dolu derinliklerinde yalnız başına yaşadı ve 1953’de bu dünyadan göçtü.

 

                Tüm bunlardan esinlenen ve “erdemlenen” M a h a r i s h i, kendine özgü “Ruhsal Yenilenme Hareketi”ni (Spiritual Regeneration Movement” başlattı (1958) ve dünyanın dört bucağında, merkezi Amerika’da olmak üzere “Maharishi Üniversitesi” ni kurdu. Hayataının geri kalan kısmını İsviçrede yaşadı ve bu yıkın başında öbür dünyaya göç etti.

 

                Maharishi’ye: “Hocanız Guru Dev’in başarıları nelerdir? Kaç kitap yazdı?” dediklerinde kahkahayla yanıt vermiş: “O beni yarattı!” (He made me!).

 

*        *

                     

                                      T.M. -  Bölüm: II  (Jack FOREM’den çeviri)

                                                       

 

                                        M a h a r i s h i’nin   D ü n y a y a   A ç ı l ı m ı

  

            Maharishi YOGI, Hindistan’da, “Allahabad” Üniversitesi’nin Fizik bölümünden mezun olduktan s  onra, öğretmeni ile birlikte 13 yıl Himalaya’larda yaşadı. Resmi konuşmalarında resmi daima ardında asılı duran BRAHMANANDA SARASWATI (Kısaca GURU DEV : Ulu Hoca), Kuzey Hindistan’da “Shankaracharya” (En Yüksek ruhani otorite) idi. Maharishi onun hakkında, “Çok selim tabiatlı, herkesi kucaklayan bir kimse,” derdi. “Onun mesajı, zihinlerin ve kalplerin dopdoluluğu” idi.

 

            Maharishi öğretilerine Hindistan’da başladı. İki yıl sonra, eğer tüm dünya bu öğretileri öğrenmeye kalksa, 200 yılı alacağını saptadı. O zamandanberi TM, 60’dan fazla ülkede uygulanmaya başladı. Kuruluş ve idare binası Amerika Birleişik Devletlerinde olan “Enternasyonal Maharishi Üniversite”si (MIU) halen “mezun” (graduation) ve “mastır” (post graduate-master” düzeyinde bizlerce öğretmen yetiştirmiş ve yetiştirmektedir. Bu dünyaca ünlü Üniversite’nin yanında, ek olarak, “Öğrenciler Meditasyon Cemiyeti” (Students Meditation Society – SMS) ve “Uluslararası Meditasyon Cemiyeti” (International Meditation Society – IMS) de kurulmuştur.

           

              (Eğitime paralel olarak, birçok Amerikan kentlerinde, TM – S i d h i  Programları uygulanmaya başladı. Hatırlarım, 1980’li yıllarda, hemen her üniversiteli genç, yerçekimi yasasına zıt görünen “havada uçma – durağan kalabilme” egzersizlerini yapabilmek için yataklarından zıp zıp zıplıyorlardı. Bunları ben kendi gözümle görmedim ama, televizyonda izledim. Bir grup SIDHI’ler Washington D.C.’de sahne gösterisi yapıyor ve havada bir kaç saniye kalabiliyorlardı. Benim T.M. hocamın kendisi de yapmamış ama gördüğünü söylerdi. Bugünlerde ne olduğunu bilmiyorum. Gaye, bu denli yüksek kontrol ile, insanoğlunun alkol, şehvet ve suça yöneltecek ivmelerini de kontrol altına almak idi. Birçok istatistikler, bu programların başarılı olduğunu yayımlamışlardı. Dr. İ. E.)

 

               Klasik bir kurs’un süresi şudur: Tüm temel bir kurs, 7 adımdan ibarettir: 2 başlangıç-açış dersi; 1 özel instraktır-eğitmen ile tanışma ve konuşma dersi; ve, ard arda 1,5 saatlik kiş,isel kurs’lar. Ondan sonra, özellikle hafta sonlarında “grup seans”ları uygulanır.         

         

  

T.M.’in Dayandığı  Felsefe  :

 

            TM’in felsefesi neye dayanıyor?  Zihinsel Gelişme ve Büyümeyi Etkileyerek

“Değişim”, ancak bu şekilde mümkündür. Hayat, ebedi olarak bir değişim içindedir. Hayatta büyüme, gelişme, genişleme ve potansiyelleri ifade üzerine dayanır. Buradaki anahtar nokta, “insan potansiyeli”dir (Human Potential).

 

            Gaye: “Kalplerimizi ve zihnimizi zenginleştirerek doyuma ulaşmak (fullfillment).”

 

            Maharishi’ye göre, z i h i n, bir gölet-gölcüğe (esasında bir okyanus) benzer. Bir düşünce’nin (thought) oluşumunun başlangıcı, bu gölet’in dibinde oluşan bir damlacıktır ilk kez. Bu damlacıklar, “bilinçlilik”e (conscious mind) yükselirken dip, sessiz kalır. Bu şekilde yaşam, sürekli olarak:  v a r l ı k’tan (Beeing) d ü ş ü n c e’ye (thought) ve sonunda i ş  -  aksiyon’a (Action) döner.

 

            “Düşünme süreci”, a l g ı l a m a l a r d a n (perception) oluşur. Algılar da, farklı olabilir. Örneğin bir yeşil yaprak dışardan yeşil bir oluşum olarak göze çarpar; bununla beraber, eğer o bir mikroskop altına konulursa, moleküler – dokusal (ve görünmeyen atom’larla bezenmiş) bir yapı görürüz. “Gerçek”, her bir düzeyde mevcuttur, ama her bir düzey, “gerçek”in bir parçası olup tümü-kendisi değildir, hareket halinde olan bir atomlar topluluğudur. Her düzeyde gözlemlenmiş olan ‘algı’, geçerli ve doğrudur, yeniden yaşanan algı, bir öncekini silmez. Bu düzeylerin hiç biri de, en üst (ultimate) düzey algısının aynısı değildir.

 

            D ü ş ü n c e, bir enerji dürtüsü, ve yaratıcılığın bir parçası olması nedeniyle, onu düşük düşük düzeylerden en yukarılara kadar çıkarmakla, gerçeğin en yüksek kademesine yüceltmiş oluruz (Transcending = To go beyond = Yüceltme, ardına-ötesine gitme).

 

            Başlangıçtaki hareket kayığında, güneş gibi, sonsuz bir ‘enerji’nin “yaratıcı zeka”sının (creative intelligence) varolduğu bir kaynak mevcuttur. B i l i m  bize, düşünülen herşeyin bir tür enerji olabileceğini söylüyor. Bu anlamda, hareketsiz duran bir kaya parçasında bile, içten içe fokurdayan “şekilsiz” bir enerjinin varlığı muhakkaktır. Bu enerji, ne kadar derine gidilirse, o kadar kudretlidir.

 

            Z  e k a  dediğimiz şey de şudur: DOĞA’da, ister evrende dolaşan yıldızlar ister maddelerin çekirdeklerinin çevresinde dolanan elektronlar olsun, bir “düzen” e tabidirler. Bir portakal çekirdeğinden yine bir portakal, döllenmiş bir insan hücresinden yine bir insan hücresi var olur. İşte bu şekilde, yukarda bahsettiğimiz gölcük-havuz, canlı ya da cansız tüm materyale kaynak olabilecek sonsuz bir enerji potansiyeline sahiptir. Dolayısıyla, yaşamda var olan her şey, ‘varoluş’un (Beeing) farklı düzeylerindeki gösterileridir. Tüm varlıklar yalnızca enerji’den ibarettirler. (All This Is That , ya da All That Is)       

      

  

            Bu potansiyeli yani “yaratıcı zeka” (creative intelligence) rezervuarına, basit algı sistemiyle varılamaz. Bundan ötürü, bizler, “yücelen” (transcending), sıradışı yükselen bir “düşünme tekniği”nden (meditation) bahsediyoruz. Bunun için de ismi: “Transandantal Meditasyon” (Transcendental Meditation) dur.

 

            Peki, eğer ‘Varlık’ (Beeing) zihnin en temel ve esas parçası ise, onu niye basitçe-kolaylıkla algılamıyoruz? MAHARISHI diyor ki: “Bizim dikkatimiz dışa, duyu organlarımız yoluyla yönelmiştir. Gözler, dünyada olup biten her şeyi ‘görüp içeri nakleden’ algı organları olmakla beraber, tuhaftır, kendileri görmezler; ama hala tüm varlığın, mevcudiyetin temelinde yatarlar.

 

            M e v c u d i y e t  ve  b i l i n ç l i l i k, esasında oldukları gibi saf, pür bir halde algılanmazlar. İnsanın gözü, çevresinde olup bitenlere bir yakalanırsa, yani, çevrenin sürekli değişen faz’lardan birine bağlanıp kalırsa, problem başlar, dengesi ve dinginliği bozulur, ıstırap çekmeye başlar. 

 

            TM, doğrudan doğruya alınan algıların, kendiliğinden oluışan bir sürecidir. Bunun herhangi bir inanç sistemiyle ya da saçmalıkla bir ilgisi yoktur. Herhangi bir algı, Tanrı ya da sevgi duygusu, bize kullanılmaya elverişli kılınmış hazinenin ancak küçük bir kısmıdır. Bu, sanki, zihin okyanusunun üzerinde yüzmeye benzer.

 

            Bu tür algılarla, “kendi-bilinçlilik’ (self-consciousness) elde edilmiş olur, ve bu da, bu sürecin sürekliliğinin sonsuza dek artırılmasıyla, “kozmik-evrensel bilinçlilik’ (cosmic consciousness) düzeyine yüceltilmiş bulunur.

 

            Bu, dünyada ne olursa olsun, onların hiçbirine bağlanmamak, onları düşünmemek ve kederlenmemek, en yüksek derece özgürlüğe kavuşmak demektir ki,  m e d i t a s y o n’ u n  

g a y e s i   d e   b u d u r.

 

                                                                                                                  

İSMAİL ERSEVİM – İngilizce Şiirler (U.S.A.)

                                                                           SURF

                   
                    Standing over the cliff
                    watching the surf,
                    that pounds against the shore,
                    mercilessly.

                    This is the symphony of the sea
                    that had been playing the same melodies,    
                    for me, for you, for all beings
                    over and over again
                    endlessly.

                    Now, the tide is moving,
                    out,
                    and, he past is going with it,
                    slowly.

                    But I know it well,
                    that the tide shall return,
                    repetitiously
                    moon after moon.

                    Will the past?          

                                                   (Publ. in: The Amer. Poetry Ant., Vol.II, No.3-                                                                     Fall/Winrer 1983, Santa Cruz, Calif.)

                                                                               *

                                                                     LIFE  STORY

                     The Earth, The air
                     The Fire, The Water:
                     That was the beginning.

                      Love, share and care
                      Sorrow, grief and sorry
                      Sunrise and sunset
                      Was the story between.

                      Now it is about the end of the journey
                      Faith is mute and oblivious,
                      Feelings and memories are frozen
                      In the dark shadows
                      of colorless existence.

                      Thus, the end of the beginnning, 
                      and, the beginning of the end
                      all remain to be:
                      The Earth, The air,
                      The Fire and The Water.

                                                                             “Publ. in The Amer. Poetry Showcase                                                                                              1985 Santa Crus, Calif.)

                                                                            *

                                             KEEP IT SIMPLE, SWEATHEART

                       I am born,
                       you are born
                       we all are born.

                       I feel,
                       you feel,
                       we all feel.

                       I need love,
                       you need love
                       we all need love.

                       Life is so simple,
                       like this silly poem.
                       Honey, do not complicate it!
                       I want you deadly,
                       Do you want me?

                       Just think and decide:
                       You do want me?
                       If it is so,
                       give me a KISS
                       and,
                       Keep It Simple, Sweetheart.

                                                    (Publ. in The Amer. Poet. of Anthol., Vol.IV,                                                                      Spring 1985 (Also No.3), Santa Cruz, Calif.)

                                                                            *

                                                                FLYING HIGH

                       You serpent haired
                       Ukranian beauty,
                       Always seems to be
                       Flying high in the sky,
                       May be you’ll reach the sun.

                       It was yesterday.

                       When I touch you,
                       I feel you, then,
                       I am happy, sunny,  green and warm
                       Life is so beautiful.

                       It was yesterday.

                       When I don’t touch you,
                       The day is rainy, cold, dark,
                       and, gray, like my hair.

                       What happened to yesterday?

                       I woke up this morning,
                       and was alive until
                       Sun came up, and
                       Surrounded me with its warm
                       and enticing arms, like yours,
                       in a purple nightgown.

                       But now,
                       Sun is going down
                       And the memories
                       Have no meaning.
                       I’ll just lie down,
                       And,
                       Die.

                                                                           (Publ. in The Amer. Peotry Showcase                                                                                            1985, Santa Cruz, Calif.)

                                                                             *

                                                              ONE MAN LATE!

                       Suzie ate too many watermelon seeds
                       So she has a heart in her hear
                       And, her tommie is at her mouth.

                       Oh. baby, do you know where you are coming into?
                       This is a troubled world,
                       Less friendlier than your mommie’s tommie.

                       Evolution… Revolution.
                       Oh, baby, you are going through an evolution
                       Then you are ‘bienvenue’ to revolution.

                       Oh, beautiful baby;
                       I wish I were your daddie,
                       Cuddle you, kiss you, love you,
                       Wisper endless fairy tales into your aqua eyes.

                       But, I am one man late; oh, one man late.

                       Fish swim, birds fly, sun rises, sun downs,
                       Emotions ebb up and down, like o gondola
                       They spring within, then flow from one soul
                       Onto another.

                       Oh baby, do you know where you are coming into?
                       This is a cold, cold world
                       Less warmer than your mommie’s tommie.

                       Evolution… Revolution.
                       Oh, baby, you are going through an evolution,
                       Then, your are ‘bienvenue’ to revolution.

                       Oh, beautiful baby;
                       I wish I were your daddie,
                       Cuddle you, kiss you, love you
                       But mommie got watermelon seeds from someone else,

                       And, I am one man late; oh, one man late!

                                                                (Publ. in The American Showcase  
                                                                                1985, Santa Cruz, Calif.)

                                                                            *

                                                                  NON-STOP

                        Come on honey,
                        we have lots of steps to climb.
                        It’s a sharp hill.
                        Oh, yeh, it’s a sharp hill.

                        There: some glorious flowers,
                        with vibrant colors:
                        Here: some bold rocks,
                        discolored and mouthy.

                        Sun, warm and entacing,
                        wind, emracing and weightless.
                        I wonder sometimes how
                        one could leave behind
                        the good, old buddies, like
                        my Cowboy, my Elf,
                        my Santa Claus, my Candy Man.

                        Take your Tarot Cards with you,
                        Hierophant and the Lovers,
                        and, keep climbing honey, non-stop.
                        It’s a sharp hill, Oh Yeh,
                        it’s a sharp hill.

                                                                   (Received  “Honorable Mention” at the World of Poetry, Nov.21’1987, Sacramento, Calif.)

                                                                            *

                                                 YOU LIT THE CANDLES AGAIN

                        One upon a time
                        the lights in the Mecca of my soul
                        were dimmed out.

                        Then, in that deserted island
                         life appeared to be fading away;
                         the sun did not shine as bright,
                         the stars did not blink merrily
                         for their eternal rituals,
                         the winds forgot to whisper
                         the songs of unknown lands.

                        And, one day, you, sublime beauty
                        in your grace and humble serenity
                        wearing whites, lighter than lace
                        and, with a most innocent smile, softer than sil
                        walking weightlessly in the labyrinths
                        of my temple
                        with th wisdom of my old talisman
                        you lit the candles again, in my heart.

                                                                 (Publ. in: “The Hearts on Fire”, Vol.2
                                                                            Amer. Poet. Anthol., 1985, Santa Kruz, Calif.)

                                                                            *

                                                             THE ROCKET MAN

                        I have been on your shoulders
                        flying through galaxies,
                        for how many light years.

                        Oh, the Rocket Man,
                        I adore you.
                        You are as light as feather,
                        floating, drifting off into space,
                        so gracefully.

                       But, I missed Mother Earth.
                       I am thankful to you Rocket Man, for,
                       you took away my madness, sadness and confusion
                       that I was afraid that
                       my entire soul
                       could have been exploded into infinity.

                       All through my life,
                       I had been the Jack of Hearts:
                       and, in my kingdom most intimate with
                       Acid, Pot, T.H.C. and Coke..
                       But, the Rocket Man,
                       One-Eyes Jacks are not wild anymore,
                       let me be your Rocket Child
                       and, bring me down to the Mother Earth:
                       nice and easy
                       to rejoice my being “me” again.
                       I promise,
                       I shall never, ever forget you, and,
                       not to play those same games again.

                                                            (Publ. in “The Amer. Poetry Showcase”,
                                                                         1985, Santa Cruz, Calif.)

                                                                              *

                                                     UNITED STATES OF EUROPE

                       I had a dream the other night,
                       in which
                       I was sailing “dans la mouche
                       with my French cousin
                       all along in Seine, in Paris.

                       Then, in Hamburg, Germany
                       eating at McDonald’s
                       with my German brother-in-law.
                       I visited my grandparents’ graves
                       in Tessaloniki, Greece;
                       also Gevgili, Yugoslavia
                       my step-mother’s belowed homeland.

                       My blue-eyed nieces, distant cousins
                       of Swedish, Norvegian beauties;
                       Polish paysants, Hungarian barons and gypsies,
                       red-cheeked Irish girls who still rhyme
                       McCormack songs
                       blue jeanned Russian comrads,
                       strolling along Blue Danube or Volga
                       all “Hello!” to you.

                       “Hasta manana” to the widows
                       of the bull-fighters of Seville; and,
                       “Amore!” to “ragazze della Roma“.

                       Thus, time seems to arrive
                        to sing along, hand-in-hand;
                       “Allons, enfants de L’Europe
                       
Le jour d’union est arrivé!”

                                                       (Written before the European Association,
                                                                                 but was not sent anywhere)

                                                                              *

                                                                 MY TIRED EYES

                       Countless kingdoms
                       of glories and defeats of mankind
                       had been throug
                       my tired eyes.

                       Your inspiring beuaty,
                       his entacing speech, 
                       her serpent hair,
                       our tested wisdom
                       their life-long accomplishments,
                       and,
                       my tired eyes,
                       could all instantly be placed in an ash-box.

                       Should life have been eternal,
                       drinking love endlessly
                       from the Mountain of Youth;
                       caressing your silky, bird-feathered hair
                       playing the rhapsody of ecstasy on our sore lips, and
                       squirming our bodies
                       becoming “one” in you,
                       would have been “To be”.

                       This is the story of Earth Living.

                       Now, just look up to the sky and, see that
                       silent moon and flirty clouds
                       seem to be playing the same
                       endless “touch-and-go”, “hide-and-seek” games,
                       in the boundless blues of the universe,
                       with the witnesses of the nude bathing Neptune girlls 
                       of open seas,
                       yet to appear to my tired eyes.

                       Stars: mythical inhabitants of the galaxy,
                       some sparkling, some mute,
                       some telling stories to each other
                       of Jesus, Mohammed and Moses,
                       about the inevitable exodus of mankind.

                       This is the story of Sky Living.

                       Thus, at the final countdown,
                       “To Be” equals to “Not To Be”,
                       at the unreachable horizons
                       of the Kingdoms of the Earth and the Skies
                       and,
                       nothing matters anymore
                       to my tired eyes. 

                                                              (Written in Boston, 1988, not sent anywhere.)

                                                                              *

                                                                      MEMORIES

                       My heart is a canary
                       reborn onto your chest
                       with silent screams
                       to free up the pain;
                       wih milky hopes
                       of a new chance,
                       another light, another life
                       to my ever-lasting tears.

                       Fear not
                       the archaic wisdom of turquoise magic
                       that reads eternally
                       “One Thousand and One Nights Arabic Tales”
                       sat beneath the fireplace.

                       My meories,
                       frozen in time;
                       wishing a whisper, a smile,
                       a long distance hug.

                       You beautiful canary,
                       can you exchange your world with me?

                                                                (Publ. in the “Best New Poets of 1988 & 
                                                                         “Amer. Poetry Assoc., Santa Cruz, Calif. 1989)

                                                                               *

                                                                     I’M  LONELY

                       In life’s ceaseless ocean
                       I am a stow’away
                       in an unnamed, rain-soaked ship.

                       There is no reason to abandon the craft
                       the Healer’s hand did yield some hope, and,
                       my beingness was reserved for something rare
                       that I would have outrun death.

                       Oh, I wish my mom were here,
                       just for a day or two
                       until my soul regains its serenity
                       of sunny childhood of yesteryears.

                       Rememberences of cooking smells,
                       long apron strings drawn tight
                       of nestling in the rocking chair,
                       sunlit mornings, crisp white dresses.

                       Oh, I wish my mom were here,
                       just for a day or two,
                       to grace my days,
                       to calm my fears
                       in wind-blown lightning nights.

                                               (Having me win a “second best = Silver Poet” prize at the 1st Annual Convention of American Poetry Association, on July 28-30, 1989, San Francisco, California. Published in eight antologies.)

                                                                              *            

                                                                      SORROW

                       We are driven
                       to be ordained to love,
                       as Bible says so.           
                       Yet, my sorrowing heart
                       does not warm up
                       with mornings’ young light.

                       The ashes of my ancestors
                       who had passed through the scented doors,
                       my desolation in me that depletes
                       my calm fortitude.

                       I wake up to my silent screams
                       suppressed with grief
                       from my distempered dreams.

                       As I try to endure
                       the pains of evil destiny
                       life only appears to be perfect
                       to the blind.

                       I am at the end,
                       Where I’d begun.
                       What happened
                       to the serenity of cozy solitude,
                       eloquent sunsets, and
                       my mother’s transcendental beauty?

                       Promised paradise
                       from childhood’ hour on
                       seems to be frozen in time.
                       We are driven
                       to be ordained to die
                       as everything says so.

                                      (Publ. in: “Heartland, Anth. of Poetry
                                                         Orinda, California 1989)

                                                                                                        Ismail Ersevim

                                                                      *       *

               

                  

    

OYUN TEDAVİSİ – Modaliteler (1) (1-8)

                                  P R O F.  D R .    İ S M A İ L     E R S E V İ M

        ÇOCUKLARDA   O y u n  &  T E R A P İ   M O D A L İ T E L E R İ

        İçindekiler :

        . Oyun Tedavisi (Play Therapy)      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .       sa: 3              
        . Virginia M. AXLINE (Non-Directive play therapy)     . . . . . .      sa: 4
        . Non-Direktif Terapi’nin ana öğeleri      . . . . . . . . . . . . . . . . . .        sa: 9
        . Bir terapi klasiği: Oscar     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .         sa: 10
        . Clark MOUSTAKAS       . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .           sa: 13
        . Charles E. SHAEFER, Ph.D.; (Structured-Directive Play)   . .     sa: 16
        . Johan HUIZINGA      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .         sa: 17
        . Oyun’un kökenleri, özellikleri      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .        sa: 18
        . Oyun’un ‘kültür’ ile ilişkileri (Dil, mitos, şamanizm)      . . . . .      sa: 20
        . M. GRANET; HERODOTOS (Eski Çin ve Yu nanlılar’da  
           Tören, Savaş ve Oyun)      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .      sa: 21
         . Mihaly CSIKSZENTMIHALYI: “Oyunun Katılıkları”   . . . . .      sa: 22
         . Bebek-evi (Doll-house play)       . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .       sa: 24
         . Oyuncaklar – tarihçe, Dr. Elizabeth Lodge REES     . . .          .             

         .  Prof. Jean CHATEAU: “Çocuğun Oyunu”; Hayvan                      sa: 29
            yavrularıyla kıyaslama – Ciciş     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .                          
          . Dr. Orhan MENETLİOĞLU      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .        sa: 31
          .  Eric Berne, M.D. “İnsanların Oynadığı Oyunlar”     . . . . . . . . .   sa: 32
          . Martin  SHEPERD, M.D. – Marjorie LEE : “Analist’lerin 
            Oynadığı Oyunlar”     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .       sa: 35
          . Oyun Tedavisi’nde Öykü Alma     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .      sa: 39
          . Oyun Tedavisi’ni ‘Seçim’ – Tanı’lar    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .       sa: 40
          . P s i k a n a l i t i k  Görüşler      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .       sa: 42
          . Oyunun nitelikleri      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .        sa: 43  
          . FREUD’un “Şairin Gün Düşlemesi”     . . . . . . . . . . . . . . . . . . .        sa: 44
          . Melanie KLEIN; Dr. Hug HELMUTH  (İlk terapistler)     . . . .     sa: 45
          . Anna FREUD –  Oyun’un analizi        . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .         sa: 49
          . Erik (HOMBURGER) ERIKSON -Psikanalitik görüşler-    . . .     sa: 50
          . Dr.Henry A. MURRAY     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .         sa: 50
          . Edith STERBA, Oyun Evreleri: Autocosmic, Microcosmic,
            Macrocosmic; Phallic Stage oyunları        . . . . . . . . . . . . . . . . .        sa: 51
          . Donald W. WINNICOTT – Geçici Nesne’ler (Transitional     
            Objets) – Oyun’un Nesne İlişkilerindeki Rolü       . . . . . . . . . . .      sa: 53
          . Hans ZULLIGER: Çocuğun ‘Lojik Öncesi’, ‘Çocuksal Tote-
            mizm’in Dışavurumu’, ‘Hayal Kurma-Fantazi’ evreleri      . . .       sa: 55  
         . Sigmund FREUD: Totem ve Tabu        -başlangıçlar-       . . . . .      sa: 58  
         . TABU: FRAZER, WUNDT, Nortcote THOMAS       . . . . . . . .          sa: 59
         . ANİMİZM, Cinler      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .           sa: 59
         . BÜYÜ, SİHİR   “Animistic’, ‘Dinsel’, ‘Bilimsel’                     
         . E.B. TYLOR :  Homeopathic Sihir        . . . . . . . . . . . . . . . . . . .          sa: 60 
         . TOTEMİZM , Kökenleri Üzerine Görüşler ‘Sosyolojik’,       
            ‘Psikolojik’ (FRAZER), ‘Psikanalitik’ (FREUD)      . . . . . . . . .          sa: 61
         . KURBAN BAYRAMI; DARWIN, Hz. HAMZA         . . . . . . .             sa: 63

  
          (İçindekiler: 2)

         . OYUNUN “BİLİŞSEL” (Cognitive) GELİŞMEDEKİ ROLÜ      
         . Mrs. LIEBERMAN, Brian BUTION-SMITH       . . . . . . . . . .           sa: 64
         . Şans ve Strateji Oyunları;  Oyun Sembolizm’i       . . . . . . . . . .         sa: 65 
         . PIAGET’nin LUDIC SYMBOLISM’i: Erken bebeklik nesnelerinin
           dışa yansıtılması; Çocuğun vücudunu diğer şeylerin temsilcisi
           olarak kullanımı; Tüm sahnelerin nakli          . . . . . . . . . .                  sa: 66
         . PIAGET (Oyun’lar): a) Pratik-egzersiz; b) Sembolik,                      sa: 67
           c) Kurallarıyla oynanan oyunlar .
                                                                                         
         . CHICAGO-LOYOLA UNİV.’NİN 100. YILDÖNÜMÜ
           Sempozyumu (1972):  -özetler-   :                                          
           . (1) Jean PIAGET:  “Operasyon’un Bazı Yönleri”     . . . . . . . . . . .   sa: 68
           . (2) Peter H. WOLFF:  “Operasyonel Düşünce ve Sosyal Uyum”   sa: 71
           . (3) RENE A. SPITZ:  “Temel Eğitim”     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .     sa: 72 
           . (4) Konrad LORENZ:  “Kuşaklar Arasındaki Düşmanlık”    . . . .    sa: 75
           . (5) Lois Barkley MURPHY:  “Bebek Oyunu ve Bilişsel Gelişim”    sa: 80
           . (6) Erik H. ERIKSON:  “Oyun ve Gerçeklik”    . . . . . . . . . . . . . . .    sa: 82

             . Erik H. ERIKSON:  “Oyun ve Gerekçeleri” (Toys and Reasons)   sa: 87  

             . İSMAİL ERSEVİM: “R i t ü e l”     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   sa: 91
             . Niçin ÇOCUK TİYATROSU      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .     sa: 95
             . DRAMA OYUNU ve DRAMA TEDAVİSİ     . . . . . . . . . . . . . . . . .     sa: 97
             . DRAMATERAPİ’nin tarihçesi; Nikolai EVREINOV,                       
               Dr. Vladimir ILJINE      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   sa: 99
             . Dr. Jacob Levi MORENO      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . .    sa: 101
             . PSİKODRAMA Grup Psikoterapisi : Deniz ALTINAY       . . . . . .                 . Psikodrama’da Sahne, Protagonist, Yönetici     . . . . . . . . . . . . . . .    sa: 104
             . Psikodrama’da Yardımcı Ego’lar;  Grup    . . . . . . . . . . . . . . . . . . .    sa: 105
             . Psikodrama’da Oturum Aşamaları: I.  Isınma,  II. Oyun,
             . III. Paylaşım    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .    sa: 106
             . Eşleme, Rol Değiştirme, Ayna   –  Sosyometri     .           
             . Prof.Dr. Özdemir NUTKU : “Oyun, Çocuk, Tiyatro”      . . . . . . .     sa: 108
             . Ismayıl Hakkı BALTACIOĞLU :  Okul Tiyatrosu    . . . . . . . . . .      sa: 113
             . Çocukta O y u n Tedavisine Diğer Alternatifler     . . . . . . . . . . .       sa: 114
             . KUM’LA OYUN TEDAVİSİ (Sand Play)     . . . . . . . . . . . . . . . . .      sa: 116
             . POST-TRAVMATİK STRES BOZUKLUĞU – 1999 Depremi   . .   sa: 118
             . Prof.Dr. İsmail ERSEVİM’in “Oyun -Art Terapi’si” ile tedavi           
               ettiği iki ‘deprem-sonrası’ vakası     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .     sa: 121
             . Şiir (Poetry) Terapi   (Dr.Jack J. Leedy)    . . . . . . . . . . . . . . . . . .     sa: 124
             . Müzik (Music) Terapi   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .    sa: 137
             . OYUN ODASI (Doll-House) ÜÇ TERAPİ VAKASI (İ.E.)      .          sa: 139
             . Kaynakça    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .    sa: 153
 

             . Ek: 5 sahifelik çizgi-resimler + Satranç oynayan kedi (Ciciş, 2 resim)
             

                                                                   Ö n s ö z

                 Oyunun tarihçesi, anlam ve yorumu, yararları hakkında yazdığımız bu kitapçığın içeriğinin ötesinde, velilere içimden geldiği gibi, yaşımın ve masum serüvenlerle dolu uzun terapi yıllarının verdiği bir tür bilgelikle, bazı önerilerde bulunmak gereğini duydum.

                 Doğal olarak, ben bu kitabı prensipte okuldaki psikolojik danışmanlar, çocuk psikolog ve psikiyatrları için yazdım. Ama çocuğun ana hayat kaynağı siz  a i l e l e r  olduğunuz için, eğitici ya da terapist rollerine hiç de soyunmadan, yazılanları dikkatle okuduğunuzda, satır aralarından, çocuğunuzla gerektiğinde, nasıl daha olumlu ve anlaşmacı -dayatıcı değil- bir yol seçebileceğiniz konusunda bazı yetilerinizin geliştiğine siz bile şaşacaksınız. Aynı şekilde bu kitabı, yalnızca cimnastik-spor hocalarına değil, çocuk ve onun gelişimi, ortama uyum sağlaması ve daha olgun bir şekilde hayata atılabilmesi yolunda geçireceği güç zamanlarda, kendini ‘anlayabilecek’ kimselerin bulunduğunu ve kendine g ü v e n’ i n  gerektiği gibi yeşerebilmesi çin, tüm  ö ğ r e t m e n l e r e  de öneririm. Oyun’un, ünlü yazarların söyleşilerinde daha tumturaklı cümlelerle ve örneklerle göreceğiniz gibi, gerçekten çocuğun gelişim ve uyum sağlamasında en önemli öğeler olan “insanlar arası iletişim, kurallara sadık kalma, gerçek zeka ürünü ve göstergesi olan ‘problem çözebilme yeteneği’nin gelişmesi, başkalarını dinleyebilme ve anlaşıldığından dolayı duyulan güven ve kıvanç” noktalarından da, onun ve sizlerin her zaman bol bol elinizde olan en doğal bir araç olduğunu görebileceksiniz. Sona doğru yazılmış  t i y a t r o  bölümünü dikkatle okumanızı öneririm; zira tiyatro’nun, on yıl İstanbul Büyükşehir Tiyatroları Çocuk Bölümü’ne konsültan olduğum yıllarda bizzat gözlediğim gibi, alınan haz ve kendine güvence’nin ötesinde, ne denli terapötik olabileceğine şahsen tanık oldum.

                 Hiç kuşku yok ki, çocuklarımız, bizim en değerli yatırımımız ve atalarımızın bize sunduğu bu bayrak yarışında, en değerli kültür varislerimizdir. İnanç sistemlerimiz ve aile pratiğimiz ne olursa olsun, yaşamın her kültürde gitgide daha globalleştiğini, yabancı kültür öğelerini içselleştirmeye -her zaman başarılı olmasa bile- gözlemlemekteyiz. İnsanlık tarihinin başlangıçlarındanberi nice imparatorluklar, hükümdarlıklar geldi göçtü, ama insan varlığının en asıl, en kutsal ve temel birimi:  A i l e , daima mevcut kaldı ve kalacak. Çocuklar da bu birliğin incileri.

                 Bu itibarla, ç o c u k  y e t i ş t i r m e  en zorlu, fakat kutsal görevlerimizden biri olarak kalmaya devam edecek. Onlar bizden önde olmalılar ki, “medeniyet denilen tek dişi kalmış canavar”, gelecek nesilleri yutmasın; yaşam şekilleri ne kadar değişik ve karmaşa olsa da, insanlararası kurallara uygun, mutluluğu arayan ve çoğu kez bulan, bulamayınca ne yapması gerektiğini bilen, iki ayağı üzerinde durabilen kuşaklar yetişsin.

                 Kültürümüzün annelere ve çocuklarımıza verdiği değer tüm dünyaca biliniyor. Ama devran değişiyor ve atavik öğelerle ve değer yargılarıyla bezenmiş aile yaşamamızda, bazı fedakarlıklar yaparak, sırf çocuklarımızın yararına, onları daha özgün, problem çözebilen, çözemezse yardım arayabilen bireyler haline getirme zorunluğumuz var. İşte size birkaç dost nasihati daha:

                                                                         -2-

                  Biz çocuklarımızı ölesiye severiz, ama ilerlemiş evliliklerde olduğu gibi, s a y g ı’nın bazen sevgiden daha önemli olduğunun pek farkında değiliz. Bir çocuğu küçümsemek, onun sözünü kesmek, hele hele elimizi kaldırarak sözüm onu vahşi bir yaratık gibi terbiyeye kalkmak, tümüyle rafa kalkmalı. Onu d i n l e m e s i n i  bilin. Çoğu kez haklı görünseniz bile, “olmaz!” fermanını vermeden, “olabilir, ama gel birlikte düşünelin!” seçeneğini kullanın. Onun yaptığı bir hata için, hele herkesin içinde, azarlamanıza gerek yok. “Sen düşün, ben düşüneyim, hele bir yemeğimizi yiyelim, tok karnımıza daha iyi değerlendiririz”i bugün kaç babayiğit aile reisi yapıyor? Olayı tartışmadan önce birlikte bir oyun oynayın, birlikte neşelenin ve görsün ki, konu ne olursa olsun onunla berabersiniz ve paylaşıyorsunuz. Çocuklarınızın hata ve sevaplarını ne diğer kardeşleriyle ve ne de toplumdaki diğer örneklerle kıyaslamayın. Çocuk bir hata ederse, mümkünse anne ve babanın katıldığı bir aile toplantısında, önce sessizce dinleyin, sonra, “Ayni olay şimdi tekrarlasaydı, ne şekilde hareket ederdin?” diye onu düşünmeye yönlendirin. Rönesans’ı geçirmemiş ve gerçek aristokrasiyi yaşamamış bir toplum olarak, çocuklarımızı düşünmeye yöneltemiyoruz, çoğu kez akıl hocası ve yönlendirici olarak kalıyoruz. Alternatif-yedek’leri kale alın. Kendinizden örnekler vermeyin, geçmiş zamanlar bizlerin zamanıydı, şimdi onların zamanı, futbol alanları da değişti, futbolu oynayanlar da. Onların değer yargılarıyla bağdaşmaya çalışın. İmkanı varsa, kusuru ortaya çıkardıktan sonra, ona, kendi kendini cezalandırma teklifinde bulunun, örneğin: “Oğlum-kızım, ne yaptığını biliyorsun… Yeterli konuştuk bunun hakkında.. Ama senin yine birşeyler ödemen lazım. Bak, bu gece bir maç seyredecektin, ya da yarın arkadaşınla maça gidecektin, ya da şu veya bu. Bunlardan birini sen seç ve yapma. Hiç olmazsa yatağına erken git. Bir gün ya da iki, bilgisayarla oynama, böylece ödemiş olursun.

                  Bir gün beni, olumlu nedenlerle hatırlama dileğiyle, şen ve esen kalın. İyi okumalar.
                                                                                           Dr. İsmail Ersevim

                                                                          -3-

I.                              O Y U N    T E D A V İ S İ    (Play Therapy)
 
                O y u n    T e d a v i s i, çocuk için, oyunun kendini en doğal olarak ifade edebileceği bir medya olması esasına dayanır. Nasıl büyükler problemlerini ‘konuşarak’ (talking out) ifade ederlerse, çocuklar da duygularını ‘oynayarak’  (playing out)  ifade ederler.

                Oyun, eminiz ki, insanlık tarihi kadar eskidir. Romalılar devrinden kalma kitaplar, o devirdeki çocukların da bugünküler gibi çeşitli oyunlarla kendilerini eğlendirdiklerini gösteriyor. Birdirbir, kör ebe, çember, sırıkla yürüme, çelik çomak, ip atlama, uzun eşek, beş taş, aşık oyunu bunlardan birkaçıdır. İmparator Augustus, « Saturnalia (*) biter, çocuk, çıngırakları, mile’leri ve cevizleri bırakır (relinquare nuces), okuluna döner! » derdi.

                Halk arasında da, bir mesel olarak şu söylenirdi :

                «Rex erit qui recte faciet
                   qui non faciet non erit. »                 (Doğruyu yapan Kral,
                                                                                 yapmayan Kral olmayacak.)

(*)  SATURNALIA : ‘Saturn Bayramı’. Aralık Ayı’nda, eski Romalıların -Yunanlılardaki Dyonisus’a benzer- yeme, içme, eğlence şenlikleri. Bu zamanlar esirler, geçici olarak serbest bırakılırlardı.
                                                                        -4-

                                           Şekil itibariyle  O y u n   T e d a v i s i ,
 
a) Direktif  (Directive – Dolaysız, güdümsüz) olabilir. Bunda terapist, liderlik ve yorum için sorumluluğu üzerine alır. Ya da,
b) Non-Direktif  (Non-Directive – Dolaylı, güdümlü) olabilir. Bunda da terapist, terapi’nin yönü için sorumluluğu çocuğa bırakır. Bu tip tedavinin öncülerinden biri olan  V i r g i n i a  A x l i n e  non-direktif oyun tedavisi’nde esasın, ‘kişilik yapısı kuramı’ olduğunu iddia eder.

                   Virginia M. AXLINE (1),  ‘Non-Direktif’ oyun tedavisinin esas aldığı  k i ş i l i k   y a p ı s ı   k u r a m ı’nı şöyle açıklıyor (s.9-28):
                                                      
                  “Herkesin içinde bir “kendi”yi gerçekleştirme”nin (self-realization) tümüne ulaşabilmesi için sürekli olarak savaşan, ileriye doğru itici bir kudret vardır. Bu kudret; kişiyi “olgunlaşma” (maturation),  “özerklik” (independence) ve “kendi’ye yön vermek” (self-direction) hedeflerine ulaşmak için sürekli işlevsellikte bulunan bir enerji olarak nitelendirilebilir.

                    Nasıl bir bitki için hem bereketli (fertile) bir toprağa ve dış koşullara, örneğin ‘ışın’a gereksinim varsa, kişinin de gerek ‘kendi’ ve gerekse ‘çevre’ tarafından uygun bir ortama kabulü ve bir ‘güvence’ içinde yetiştirilmesi gerekir.

                    G e l i ş m e, göreceli ve dinamik olarak, değişimin spiral bir sürecidir. Gelişimi de iki bölüme ayırmak yerinde olur:

a)  F i z i k s e l   g e l i ş i m  –   b ü y ü m e  (growth), ve
b)  R u h s a l   g e l i ş i m  –  (development).

                   Ruhsal gelişim’in kökünde, y a ş a n t ı l a r  yaşar. Yaşantılar, kişinin ‘perspektif’ ve ‘odak’ noktalarını değiştirir. Yaşantılarla kişi davranış, düşünce ve hislerini sürekli olarak re-organize eder, yapılandırır.

                   Hayatta, var olan kuvvetlerin yarattığı etki (impact), insanlararası ilişkiler ve insanoğlunun yaratılışı, kişinin içinde bu değişmelerle nitelendirilebilecek ‘pekişme’yi körükler: Tıpkı bir kaleidoskop’a küçücük bir delikten bakarak, tübü döndürdükçe, garip şekillerde küçük parçacıkların her kez, birbirinden farklı görünümlerde kendilerini yeniden yapılanmaları gibi. Esasında dizayn’larda bir ‘ritim’ ve ‘harmoni’ her zaman mevcuttur, ama her dizayn bir diğerinden farklıdır. Bu fark, ışığın geliş yönüne, elin kaleidoskop’u tutuş şekline ve renkli cam parçacıklarının birbirleriyle olan pozisyonuna bağlıdır.

                   K i ş i l i k  (Personality) de böyledir; canlı organizma öylesine cam parçacıkları içerir ve ‘kişilik’, organizma’nın bu parçacıkları oluşturma, yapılandırma (structuralization) sonucu oluşur.

                   Hayatın dinamikleri öyledir ki, her bireyin davranışı ve düşüncesi, psikolojik ve çevresel faktörlerin o bireyin üstüne etkisi sürekli olarak değişir. Söz gelişi, böylelikle dün oluşan bir olay, kişiyi bugün başka bir şekilde etkileyebilir ve her günün yaşantısı yarın, o kimsenin kişiliğiyle farklı bir şekilde pekişir.
 
 
                                                                          -5-

                    Bu değişim niteliği,  d a v r a n ı ş s a l  yanıtlar için de geçerlidir. Hemen her gün ‘aynı’ gibi olan davranışlara  a l ı ş k a n l ı k  (habit) diyoruz. Alışkanlıklar da bir gün, daha doyumluluk verecek başka seçenekler için terkedilebilirler.

                    Kişiliğin bu esnekliği ve birey’in davranışının gözle görülebilir şekillerde değişebileceği, daha baştan ‘son derece olumsuz’ gibi görünen birçok vak’alar için ümit vermektedir. Kişi, kendi hayatında oynayabileceği rolün farkına vardığı, bu içten gelen otorite’ye saygı gösterip sorumluluk almaya başladığı zaman, kendi yolunu daha rahat ve ışıklı olarak görebilir.

                    Bir çocuk, genellikle, olumsuz anı ve yaşantılarını çabuk unutmaya meyillidir. Koşulların pek çok kötü olmadığı hallerde, çocuk hayatı ve yaşadığı kimseleri olduğu gibi kabullenir. Bir çocuk hayata, derin bir merak ve sevgi ile bakar ve mutluluğunu en küçük bir ödülle bile belli eder.
 
 
                                                            U y u m s u z l u k

                   Derler ki, her birey’in içinde, doyurulması gereken gereksinimler vardır. Organizm sürekli olarak bu amaca erişmeye savaşır. Bu doyuma -göreceli olarak- ulaşıldığı zaman  k i ş i , uyum sağlamış sayılır. Eğer onun uğraşıları şu ya da bu şekilde bloke edilmişse, o kişi  u y u m   s a ğ l a y a m a m ı ş  sayılır.

                   Birey, “kendi” (self) gerçeğine varabilmek için devamlı olarak savaş verir; o yolda bir engel oluşursa, “direnç” (resistance) ve “tedirginlik” (tension) gelişir. Bunun sonucu olarak o birey içine kapanırsa,  g e r ç e k l i k   d ü n y a s ı (reality)’ndan da gitgide uzaklaşmış olur.                                                         

                                                                         -6-

                    Dışa yönelik davranış gösterileri, birey’in, geçmiş ve güncel yaşantıları, koşulları ve kişilerarası ilişkilerin niteliğine bağlıdır. Eğer kişinin kendine olan güveni (self-confidence), onun “kendi-kavramını” (self-concept) dış dünyaya ‘iyi’ olarak yansıtmaya izin verirse, davranışını değerlendirmek, doğru seçenek ve uygulamalarla hayattaki en önemli gayesi olan tüm “kendi-gerçekleşmesi” (self-realization)’ne varabilir. Ancak o takdirde o kişi uyum sağlamış olur.

                    Kişi, eğer buna ulaşmamışsa,  u y u m s u z   d a v r a n ı ş  (maladaptive behavior) ortaya çıkar. Bunun da gösterileri şunlardır:
 
                    . Gündüz düşleri (day dreaming),
                    . Kendini geri çekme (withdrawal),
                    . Yansıtma (projection),
                    . Tümüyle geri çekilme (regression), ve
                    . Bastırma (repression) olabilir.  

                                                       Non-Direktif Terapi

                    Bu tür terapi’nin dayandığı esaslar, kişi’nin:

a) prensip itibariyle problemlerini çözebilecek bir yeteneğe sahip olması, ve
b) o l g u n  davranışı, ‘olgun olmayan’ dan daha doyumlu bulması’dır.

                    Bu tür terapi, birey’in şimdiki anından başlar ve onun birikimi olan yaşantıları, davranışları, düşünceleri ve hislerine bağlı olarak oluşacağı i ç g ö r ü (insight) ile adım adım ilerler.

                    Non-Direktif terapi kişiyi, kendiliğinin ifadesinde serbest bırakır Bu şekilde de, kendini öğrenmeye olanak sağlar. Kaleidoskop’ta olduğu gibi, yaşamı için daha doyumlu bir dizayn bulmasına yardım eder. Non-Direktif terapi, aynı zamanda, bireyin içinde biriktirdiği ‘gerilim’ler (tensions) ve ‘düşkırıklıkları’nı (frustrations) boşalttığı gibi, gereksinimi olduğu kudreti realize etmesi’ne de yardım eder.

                    Daha evvelce de bildirdiğimiz gibi, o y u n , çocuğun birikmiş ‘gerilim’ hislerini, ‘düşkırıklığı’nı, ‘güvensizliği’ni, ‘agresyon’unu, ‘korku’sunu, ‘şaşkın’lığını ve ‘zihin karmaşası’nı (confusion) serbestçe ifade edebileceği bir ortamdır. Çocuk oyunla bunları ya kontrol etmesini öğrenir, ya da terkeder. Ruhsal dengesini bulduğu zaman da, kendi içindeki kudreti sezer ve kendi kişiliği içinde bazı hakları olduğunu sezinler ve kendi kararlarını kendi vermeye çalışır.

                                                                         -7-

                    O y u n   o d a s ı ,”oyun tedavisi”nin yapıldığı yerdir. Orası çocuğun hemen her istediğini yapabileceği, kendini serbestçe ifade edebileceği yerdir. Çocuğa orada saygıyla muamele edilir. O, oyuncakları istediği gibi kullanabilir. Aynı zamanda, ilk kez, erginler tarafından kontrol edilmeden, kritik yapılmadan, yardım edilmeden, ne yapılması gerektiği dikte edilmeden bir erginle beraber oynamaktadır.

                    Bu nedenle terapi’ye gelecek çocuk ilk seans’ta bir az ‘şüpheci’ ve bir az da ‘meraklı’dır. Mamafih hemen ardından bu yarışmayı (challenge) kabul ederek, içinden gelen hayatsal duyguya yön vermek üzere kendini ifadeye koyulur. Böylece, ilk kez hissettiği psikolojik engeli yıkmış olur.

                    Terapist’in gösterdiği sıcak, anlayışlı ve arkadaşça tavır çocuğa bir ‘güvence’ hissi verir. Terapist’in onunla beraber oynayışı, çocuğun bu güvence hissini besler. Terapist, aynı zamanda, çocuğun kendini oyun ya da sözle ifadesinde ortaya çıkardığı heyecanları ve davranışları, onun kendini daha iyi anlaması için, ‘geri itilim’ (feed-back) mekanizmasıyla yansıtır. Böylelikle onun kendi iki ayağı üzerinde durabilmesi ve daha olgun, sorumlu ve özerk bir kişi olabileceği yolunda ona yardımcı olmuş olur. Çocuk, kendi ruhunun içsel derinliklerine inebilir ve ‘gerçek-kendi’yi (real self) sahneleyebilir.

                    Terapi, böylece, çocuğa olduğu kadar terapist’e de bir ‘yarışma’  (challenge) sunar. Ona, eğer şans verildiği takdirde, daha da ‘olgunlaşabileceği’, davranışlarında ‘daha pozitif olabileceği’ ve iç dünyasını ifade etme yolunda daha ‘yapıcı olabileceği’ tezini kanıtlamış olur.
 
                   Tedavi’de çocuk, kendini “kabul edilmiş” hisseder. Bu ‘kendini kabul ettirme’(acceptance), tedavinin özüdür. Çocuk, “kendi-kendine yönetim”(self-determination)in ruhunu almış olur. Bu da, çocuğun kendi düşünme yeteneği, bağımsız ve yapıcı bir insan olduğuna (ya da olabileceğine) inanışın temelidir. Aynı şekilde bu, tüm “kendi’yi-gerçekleşme” (self-realization) kampanyası için açmış olduğu sürekli savaşın kendi tarafından hissedilmesi ve kaydedilmesidir de.

                   Genel terimlerle,  u y u m l u   b i r   ç o c u k , kendi hakları ve sınırları içinde, “serbest ve bağımsız olmayı başarmış bir birey” demektir.  U y u m s u z  bir çocuk ise, tam tersine, ya bu hakları tanımamış ya da kenara itilmiş veya ebeveynler tarafından her gereksinimi gereğinden fazla yapılmış (over protected – aşırı korunmuş; babied –  bebek gibi aşırı itina ile bakılmış, büyümesine fırsat verilmemiş) bir çocuktur. Onlar dahi, şans verildiğinde, durumu kontrol etmeye, kendi kudretlerini ifade ve kişiliklerini ‘birey’ olarak göstermeye başlarlar (individuation). Terapi ile, hemen her zaman, küçük ya da büyük bir ilerleme (progress) ve gelişme vardır.

                                                                        *      *

                                                                          -8-

                Birçok vak’alarda, çocuğun bir ‘büyüme’ye erişmesi için, ‘serbest bırakılması’ yeterlidir. Birçok çocuklar, “iç dürtü ve güdüm”ü (inner drive), bağımsızlıklarına ve özgürlüklerine kavuşmaları yolunda, doğal yollardan kullanabilirler. Bu yönlenme doğal ve sürekli olarak oluşuyorsa, kişi, fiziksel ve psikolojik olgunluğu beraberce götürür. Diğer bir deyimle, büyüme ve gelişme, normalde, düşkırıklıkları ve bunalımlarla dolu bir hayattan göreceli olarak daha kolay oluşur.

                  Çocuk, büyüyünce bir “kişi-birey” (individual) olacaktır. Bu gelişim normal yollardan temin edemezse, başka ‘yedek’ (substitute) kaynaklardan gerçekleştirecektir. Bu değişik yollar da ağlama, alay etme, gündüşlemesi, hırçınlıklar (temper tantrums), kavgalar ve benzeri davranışlardır. Öğretmenler bu tür davranış bozukluklarını pratik yollardan çözümlemeye çalışarak o çocuk için “…bir oyuna sokalım… sınıfta ona bazı sorumluluklar verelim.” yollarını seçerler ve çoğu kez başarılı olurlar. Bu ‘ilgiyi başka yöne çekme, saptırma’  (diversion) durumlarında dahi, çocuğun, kendi kişiliğini ve davranış şekillerini anlaması konusunda bir yardım verilmiş olur.
                   O y u n   T e d a v i s i’nde süreci oyuncaklar yöneltir, zira onlar çocuğun kendini ifade ortamıdır. Genellikle çocuk onları kendi malı gibi görür. Tedavi’de de çocuk oyuncakları, terapist tarafından araya girilmeden, kendi kişiliğine göre, sınırlandırmadan istediği gibi kullanır.

                   Virginia Axline’a göre, bir çocuğun oyun tedavisinden yararlanması için, başlamadan evvel, kendisinin bir problemi olup olmadığını bilmesi gerekmez. Çok kez çocuk, oyun tedavisi seans’ları bittikten sonra, çok daha olgun ve olumlu davrandığı halde, bu seans’ları serbest bir oyun saatından ayırdedemez.
 
                  O y u n   t e d a v i s i , “kabul edilmeyen bir tip davranış”ın yerini tutan yedek bir seçenek değildir; aynı şekilde, “daha fazla ya da daha az arzu edilen” bir yedek davranış (substitute) de değildir. Terapi ile çocuğa, otoriter bir biçimde, “senin bir problemin var!” demiyoruz. Eğer onun problemi yüzüne direkt olarak söylenirse, çocuk buna aktif ya da pasif bir şekilde direnir.
 
                  Bizim uygulamaya çalıştığımız tedavi yöntemi, kişinin yeteneğine dayanan pozitif bir kurama yaslanır. Bu tedavi, birey’in, halen olduğu noktadan başlar ve gidebildiği kadar ileri gider. Bu nedenlerden dolayı, tedavi’den evvel tanısal (diagnostic) görüşmeler yapılmaz. Geçmişte ne olmuşsa, o artık geçmiş bir hikayedir. Hayatın dinamikleri hızla değiştiğinden, dünkü ‘etken’ ögeler bugün o denli etken olmayabilir.

                  Yukarıda da belirttiğimiz gibi, çocuğun geçmişi pek deşilmez, sürekli soru sormanın bir anlamı yoktur. Çocuk ‘hazır olunca’, onu zaten yapacaktır.

                “Non-Direktif” yöntemini kullanan terapist kendisinin ROGERS’in “hastaya uyumlu” (client oriented) olduğunu söylediği zaman, onu gerçekten kastetmiş olur; zira çocuk, yaşam kudretinin merkezidir ve o kudret, içten güdümlü olarak gelişme ve büyümeyi yönlendirir.
 

                                                                   -Devam edecek-

OYUN TEDAVİSİ – Modaliteler (2) (9-27)

                                                                       -9-

                  T e r a p i  süresince, tedavici ile çocuk arasında öyle bir hava oluşmalıdır ki, çocuk, kendini “olduğu gibi” terapist’e gösterebilmelidir. Çocuk kabul edildiğini sezdiği anda, kendine karşı olan ‘güven’(self-confidence)i artar.

                  Çocuk hemen her zaman kendi özel dünyasında yaşar ve pek az sayıda erginler onu gerçekten anlayabilirler. Modern zamanlarda sosyal yaşamda ve aile içinde öyle bir ivedilik ve baskı vardır ki, bu, çocuğun büyüklerle olması ya da oluşması gereken yakın, samimi (intimate) yakınlığı tehdit etmektedir. Çocuğun kişiliğini belirtmesi ve sırlarını ortaya koyması ya da paylaşması için zamana ve yakın ilgiye gereksinimi vardır. Eğer yabancılar ona yaklaşıp onu kullanmaya kalkışırlarsa, o da o kez ‘kimliğini’ savunur.
 

                  Virginia Axline’a göre (s.73-75), “Non-Direktif Oyun Tedavisi”nin sekiz ana öğeleri şunlardır:

(1) Terapist çocukla “yakın, sıcak ve arkadaşça” bir ilişkiyi en kısa bir zamanda kurabilmelidir.
(2) Terapist çocuğu “gerçekten olduğu gibi” kabul etmelidir.
(3) Terapist, ilişkide çocuğun kendini “serbestçe ifade edebileceği” bir ortam yaratmak zorundadır.
(4) Terapist, çocuğun “duygularının farkında olmalıdır” ki, çocuk onları ifade ettiği zaman, o ‘geri-itilim’ (feed-back) mekanizması ile çocuğa bir “içgörü” (insight) oluşacak şekilde yansıtsın. Eğer çocuk bir şans verilirse ve “kendi problemlerini kendi çözebilme” durumuna gelirse, terapist buna büyük bir saygı gösterebilmelidir. ‘Değişim’ yapmak, çocuğun sorumluluğudur.
(5)  Eğer çocuk, şans verilirse, ve “kendi problemlerini kendisi çözebilme” konumuna gelirse, Terapist buna büyük bir saygı gösterebilmelidir. D e ğ i ş i m   y a p m a k  sorumluluğu çocuğa aittir.                                                    
(6)  Terapist çocuğun hareket ya da konuşmasını “yönlendirmeye gayret etmez”; çocuk liderdir ve terapist onu izler.                                                              
(7) Terapist, “terapi sürecini aceleye getirmez”. Bu, yavaş gelişen doğal bir olaydır.
(8)  Terapist, yalnızca, “terapi’yi gerçek dünyaya bağlayan yönlerde” kısıtlamalarda   bulunabilir.

                   Burada sizlere Virginia Axline’ın Amerika’da Çocuk Psikiyatrisi eğitimi alan hemen herkesin “Oyun Tedavisi” konusunda bir numaralı kitabı olan “Play Therapy”(10), tipik bir vak’anın terapi’de nasıl izleneceği konusunda bir örnek vermek istiyorum. Ben de Türkiye’de, ofis ya da üniversitede gruplara ders verirken, ‘Oyun Tedavisi’ konusunda daima onun kitabını örnek aldım.

                                                                    V a k’ a :

                   Altı yaşındaki OSCAR, terapist’e annesi tarafından getiriliyor.Oscar’ın babası, iki yaşında iken öldürülmüştü ve aynı gün çocukcağız gayet ağır kızamık hastalığına tutulmuştu. Bunun üzerine Oscar, şehir dışına, bir akrabasının bakımına gönderilmişti. 

                                                                       -10- 

Bunlar yetmiyormuş gibi anne, akut bir akıl hastalığına tutularak üç ay hastanede yatmak zorunda kalmıştı. Nihayet kendine gelerek bir sekreterlik bulabilmiş ve bir bakıcı da bularak Oscar’ı eve geri almıştı. Kadın yetersiz bir bakıcıydı ve  evde çok kalmadı, ayni şekilde birçokları da kısa sürelerle geldi gitti. Hiç şüphe yok ki Oscar’ın kimseye hiç güveni yoktu. Sergilemeye başladığı semptomlar da ileri derecede agresyon, isyankarlık, olumsuzluk, güvencesizlik ve bağımlılık idiler. Annenin  kendisi de çok sinirli, sabırsız olmuştu.W.M. Axline’ın “Play Therapy” adlı ünlü kitabının bu vakası, hasta ile nasıl uyumlu bir terapötik bir ilişki kurulabilineceğinin klasik bir örneğidir (s.76-84). Annenin psikoloğa geldiği ilk seans şöyle oluşmuştu:

ANNE :   İşte bu Oscar. Allah bilir ki onunla ne yapabilirsiniz bilmem, ama o işte burada.
TERAPİST (Çocuğa) :   Benimle oyun odasına gelmek ister misin?
OSCAR :   HAYIR! Kapa çeneni! (haykırır.)
ANNE (O da bağırarak) :   Oscar! Terbiyeni takın! Şımarıklığı bırak!
OSCAR (Herzamankinden daha yüksek sesle) :   Hayır! Hayır! Hayır!
ANNE:   Evet? İşte sen! Benim seni buraya neye getirdiğimi sanıyorsun? Gezmeye mi?
OSCAR (Ağlamaklı bir sesle):   İstemiyorum!

                  Bu noktada terapist kendi kendine sormalı: Ne yapmalıyım? Kucağına alıp, ‘Aha, sen ne cici büyük bir çocuksun, gel de oyun odasına gidelim ve oynayalım’ diye oyun odasına taşımalı mıyım? Bu, Oscar’ı ‘olduğu gibi kabul etmek’ olamaz. Belli ki oğlan gitmek istemiyor. Ya da, sesinde bir hayıflanma edası,“Oscar, bak annen seni buraya ta nerelerden getirdi, sen de oynamak istemiyorsun”  mu demeli? Ama bu kendi duygularının bir refleksiyonu, hem de çocuğu bir nevi suçlama gibi olur, “Vay sen küçük, minnet bilmez şımarık” bağlamında. En iyisi terapist, çocuğun duygularını aksettirecek şekilde bir soru sormalı.

TERAPİST:   Sen benimle beraber gelmek istemiyorsun gibime geliyor.
OSCAR: HAYIR! (Terapist’e yüzü ile mimikler yapar, yumruğunu da sıkarak ona doğru kaldırır.): Çeneni kapa!
ANNE:   Eğer sen oyun odasına gitmezsen, ben seni burada sonsuza dek bırakırım!
OSCAR (Annenin eteğine yapışarak, ağlamaklı bir sesle): Beni bırakma! (Histerik bir şekilde ağlar.)
TERAPİST:   Oscar, annesi kendisini burada bırakma tehdidinde bulununca, korktu. (Bu, Oscar’ın duygularının tanımlanması ama aynı zamanda annenin kritik edilmesi oluyor. Anne sinirlenir):
ANNE:   Pek ala, bu durum karşısında birşeyler yapmak zorundayım. Allah rızası için, Oscar, sen eğer çeneni kapayıp da bu hanımla oyun odasına gitmezsen, seni terkedeceğim! Ya da, başkalarının bakımına vereceğim!
OSCAR (Acıklı bir sesle):   Beni bekleyecek misin? Ha? Ben odadan geri geldiğimde burada olacak mısın?
ANNE:   Tabii bekleyeceğim, tabii uslu olursan.
OSCAR:   Vadediyor musun anne?
ANNE:   Evet, vadediyorum.

                                                                           -11-

OSCAR (Elini, annenin eteğinden, sanki ölümden kaçarcasına terapistin eteğine dolayarak):   Beni bekleyecek misin?
TERAPİST:   Sen, annenin burada beklemesi için onun söz vermesini istiyorsun.
OSCAR:   Anne, söz veriyor musun?
ANNE:   Veriyorum!

(Terapist ve Oscar, oyun odasına giderler. Terapist, kapıyı kapamaya yeltenir.)
OSCAR (Bangır bangır):   Kapıyı kapama! Kapıyı kapama! (Gözyaşları yanağından aşağıya süzülür.)
TERAPİST:   Sen, benim kapıyı kapamamı istemiyorsun. Eğer kapıyı kaparsam, burada kalmaktan korkacağını düşünüyorsun.

(Terapist bu sözlerle çocuğun hislerini tanımladığını ifade ediyor, ama bir yandan da düşünüyor: ‘Acaba, buraya geldiğimizde, temel kurallarımız gereğince kapıyı kapamak zorundayız!’mı demeliydi? Yoksa, yaptığı gibi çocuğun kararına uyarak onun kendisinin karar vermesini mi tercih etmek daha doğru olurdu? Terapist yineliyor:)

TERAPİST:   Sen benim kapıyı kapamamı istemiyorsun, çünkü kapıyı kaparsam burada kalmaktan korkacaksın. Tamam, kapıyı açık bırakacağız, sen de rahat hissettiğin zaman kapıyı kaparsın!
(Bu şekilde, terapist, sorumluluğu Oscar’a bırakmış oluyor.)
OSCAR (Sanki kumandayı ele aldığının farkında, gitgide daha saldırgan olur):   Buradaki herşeyi kırıp dökeceğim!

(Şimdi terapist düşünmek zorunda: Kurallar gereğince çocuğa burada bazı ‘limitler’in varolduğunu mu hatırlatmalı ve, “Sen buradaki oyuncaklarla oynayabilirsin, ama kırıp dökemezsin!” mi demeli, ya da, “Diğer çocuklar da bu oyuncaklarla oynuyor, sen onları kıramazsın!” diye mi yanıtlamalı. Ama tüm bunlar, çocuğun sunduğu materyalin ‘içeriğinin duygularına’ hitap etmekten çok, yalnızca ‘içeriğinin’ tuzağına düşmek olurdu.)

TERAPİST:   Sen şimdi kendini biraz kabadayı hissediyorsun.
OSCAR (Terapist’e bakarak):   Senin de hakkından geleceğim!
TERAPİST:   Sen kendini hala kabadayı gibi hissediyorsun!
OSCAR:   Ben.. (Birdenbire gülerek) Ben… (Oyun odasının etrafında dönerek ve bazı şeyleri terapist’e göstererek sormaya başlar.)  Bu ne?

(Bu da terapist için yeni bir sınav. Çocuğa, “Sen onun ne olduğunu mu soruyorsun?” ya da basitçe, “O bir telefon” mu demeli? Seans’ın ilerlemesi için en iyi seçim, mümkün olduğu kadar ‘sade’ kalmaktır.)

TERAPİST:   O bir oyuncak telefon.
OSCAR:   Onu da parçalayacağım!
TERAPİST:   Sen, telefonu da parçalamak istiyorsun!
OSCAR (Yüzünde bir gülümseme ile):   Ya, ben eşyaları ve milleti paramparça etmeye bayılırım!
TERAPİST:   Sen eşyaları parçalamaktan ve millete acı vermekten hoşlanıyorsun.
OSCAR (Sakin bir eda ile):   Ya, öyle. Ooo, şuna bak, tabaklar. Ben evcilik oynayacağım. (Masayı hazırlamaya başlar, sonra telefonun ahizesini kaldırır ve telefonla konuşmaya başlar.) Alo, Mary o sen misin? Evet, ben evdeyim. Yemeği hazırlıyorum. (Terapist’e dönerek) Akşam yemeğini hazırlıyorum, öyle değil mi?

                                                                        -12-
 

TERAPİST:   Sen yemeği hazırlıyorsun.
OSCAR (Telefon’a dönerek):   Ya, yemeği hazırlıyorum. Yemeğe neyimiz var? (Sesinin tonu, sanki Mary’nin ona ne hazırladığını sorduğunu ima ediyor. Terapist’e dönerek soruyor)  Neyimiz var?
TERAPİST:   Sen benim bu akşam, yemek için neyimizin olduğunu söylememi mi istiyorsun?
OSCAR:   Evet, bana çabuk söyle.

(Şimdi soru şu: Terapist hemencecik “yemek için neyimiz var olduğunu bilmek mi istiyorsun?”diye yanıt vermeli veya “Sen ne arzu edersin?” mi demeli ya da “Sen benim sana yanıtı  söylememi istiyorsun değil mi?” yi seçmeli? Herhalde menü hakkında konuşarak ilerlemek daha uygun olacak. Oscar bu arada telefonda konuştuklarını kelime kelime bizlere nakletmeye devam ediyor.)

OSCAR:   Ne? Sen bizim burada bir bebek evi (doll house) olup olmadığını mı bilmek istiyorsun? (Terapist’e dönerek) Bizim burada bir bebek evimiz var mı? (Halbuki, bebek evi açıkça ortada durmaktadır.)
TERAPİST:   Evet, bizim burada bir bebek evimiz var.
OSCAR:   Oyuncak askerlerimiz de var mı?
TERAPİST:   Evet, oyuncak askerlerimiz da var. (Oscar bunu da tekrarlar.)

(Oscar böylece oyun odasındaki tüm oyuncakları teker teker saymakta ve saydırmaktadır. Terapist, -yorulmaksızın- her soruya yanıt vermektedir. Oscar ne yapmaya savaşıyor? O, tabii her sorusunun yanıtını zaten bilmekte. Peki, bildiği halde neden sormaya devam ediyor? Bunu yapmazsa Oscar terapist ile yoksa nasıl iletişim kurabilirdi? Bu, onun gerçekten yapması gereken ve yapmaya çalıştığı şey. Oscar, göze görünen hemen her şeyi sorduktan sonra telefona hitap ediyor.)

OSCAR:   Yani sen şimdi benim hanımı öpmemi mi istiyorsun?

(Terapist, doğal olarak o anda çocuğa çok fazla duyarlılık gösterip gösteremeyeceği konusunda bir an tereddüt ediyor. O anda ne söylemeli, “Beni gerçekten öpmek ister misin?”, ya da Oscar’ın söylediğini -birşey söylemeden- yapmasına izin mi versin? Nihayet terapist söylüyor:)

TERAPİST:   Sen bayanı öpüp öpmeyeceğini mi bilmek istiyorsun? 

(Oscar kibarca yaklaşır ve hanımın elinden öper; sonra birden çalışma masasına koşarak oyuncak çekici alır ve tahta platform üzerindeki ahşap çivilere vurmaya başlar. Odanın kapısı hala açık. İşte bu an, terapist için diğer bir test: Kapı hakkında ne yapsın? Çocuk çekiciyle müthiş bir gürültü çıkarıyor; hazır o böyle yüksek tonda gürültü yaparken terapist kapıyı -hiçbir şey olmamış gibi- kapasın mı? Yoksa Oscar’a hitap ederek onun bu konuda fikrini mi sormalı? Dışardan biri gelip de gürültüyü engellemek için -doğal olarak- kapıyı mı kapasa? Eğer öyle olsaydı, terapist herhalde Oscar’a ya kapının kapanmasına razı olmak ya da yaptığı gürültüyü durdurmak arasında bir seçim yapmaya davetiye çıkaracaktı. Tüm bunların hiçbiri olmakszın seans sessizlikle bitti.)

                  (Ertesi hafta terapi’ye geldiğinde, Oscar kapıyı kendi arzusuyla kapadı, Bu, hiç şüphesiz, çocuk ile terapist arasındaki ilişkinin iyiye doğru gittiğinin bir kanıtıdır: Ya terapist’e olan güveni artmıştır ya da Oscar’ın kendine olan güveni ve yeni bir bağımsızlık arayışı gündeme gelmiştir.)

                  Özet olarak oyun tedavisinde gördüğümüz şey terapist’in çocuğu ‘olduğu gibi kabul etmesi’, ‘ona seçenek tanıması’, acele edip onun duyguları ile oynayacağına, hemen hemen sorulan her sorunun, altını çizercesine, yinelenip çocuğa sunulması oluyor. Bizim deneyimlerimiz de yorumun çok daha sonra, özellikle çocuğun bir az içgörü kazandıktan ve kendi veri’lerini kendisi ortaya koyduktan sonra gelmesidir.

                                                                     -13-

                  AXLINE Ekolü’nün devamı olarak, onu izleyen 1960’lı ve 70’li yıllarda, diğer bir terapist: Clark MOUSTAKAS  Detroit-Michigan’da, Merrill-Palmer Yuva’sında, “non-directive” terapi’nin önde gelen isimlerinden biri oldu ve bu alanda birkaç kitap yazdı: “The Child’s Discovery of Himself” (Çocuğun Kendi Kendini Keşfi), “Psychotherapy With Children” (Çocuklarla Psikoterapi), “Teaching as Learning” (Öğrenirken Eğitim) ve bizce en önemlisi: “Children in Play Therapy” (Oyun Tedavisinde Çocuklar). Öneminden ötürü, bu sonuncu kitabının (11) öğelerini ve onun terapi felsefesini tartışacağız.

                  MOUSTAKAS’da da, Axline’da olduğu gibi, oyun odası erginlere göre düzenlenmemiş; oyuncaklar, çocuğun kendi seçenek ve yorumuna yardım edecek şekilde gruplanmıştır. Terapi öğelerini, onun kendi ağzından dinleyelim (s.2-10).

                 “D a v r a n ı ş l a r, terapi’de en temel öğedir. Oyun Terapisi, çocuğun kendini tümüyle özgür ve duygularını rahatça ifade edebileceği ‘davranışlar’ olarak düşünülebilir. Bu ortam sayesinde, çocuk, zamanla, erişeceği “duygusal içgörü” (emotional insight) sayesinde, güvence, yeterlilik ve değerlilik duygularını kazanır. Bu, bir şahıstan diğerine aktarılabilir. Bunlar “öğretilemez”, fakat “öğrenilir.”
         
                  “Çocuk-merkezli terapi’de üç temel öğe: “inanç”(faith), “kabullenme”  (acceptance) ve “saygı”dır (respect). Bunların hangi sıra ile gelişebileceğini önceden tahmin etmek olası değildir. Gelişir ve birbirleriyle pekişirler. “İnanç” ya da “güven”, duygusal yapılanma ve büyüme için en esaslı elemandır. Bu, çok özel bir şekilde gelişir, büyür. İşte çocukların dedikleri:
                   “… Siz, hayatımda bana inanan ilk kişi oldunuz. Ve böylece, kendimin bir değeri olduğunu hissedebildim… şimdi zamanımı alıp, etraftaki olayların nasıl olup bittiğini anlamaya çalışabiliyorum… sanırım siz bana ‘kendime inanmam’ için bir şans verdiniz ve sonuç ta böyle oldu..” Başkasına güvenen, daha doğrusu onun tarafından güvenildiğine inanan kimse, kendine de inanmaya başlar. Oyun terapisi esnasında terapist “Hm-hm… Evet… görüyorum.. O ne isterseniz olabilir.. onu nasıl görüyorsun?” gibi “nötral” sözler sarfedebilir; çocuk, yalnızca bu söylenilen sözcüklerle değil, ondan daha önemlisi, terapist’in onları ifade ediş şekli ile kendini ‘kabul edilmiş’ ve ‘güvende’ hisseder.

                  Bu “kabullenilme” duygusu bazen kritik edinildiğinde yahut ‘hayır’ denildiğinde “tehdit” gibi hissedilebilir. Ama kritiğin ardından cezalandırılma gelmeyince, bir süre sonra, çocuk ‘evet’ ile ‘hayır’ın terapötik etkisi altında, daha gerçekçil bir kişilik ve davranış biçimine ısınmaya başlar. Bu kabullenilme duygusuna hizmet eden davranış öğesi, “hürmet”dir (*).  Terapist her zaman çocuğu saygıyla, “sempati” ile selamlar ve kabullenir. O, çocuk hakkında çok yakından ilgili ve “kaygılı”dır! (concerned.) “I shall honor his feelings”  (Duygularını onore edeceğim!), diyor

                  Benim Moustakas’ın samimi, insani tekniğini hafif kritize etmem, onun bu son açıklamaları üzerinedir. Şöyle ki:

————–
(*) Ben derslerimde, aile terapi’lerinde her zaman üstünde durur, altını çizerim: Bizim kültürümüz, çocuklarımızı, bazen kendi canımızın ötesinde ‘sevme’miz gerektirdiğini bize dikte eder, evet, dünyada belki hiç bir diğer kültür bizim kadar çocuklarını ‘sevmez’ ama, ‘saygı’yı pek bilmeyiz; çoğu zaman, o bir yanlış yaptığında döveriz, tenkit ederiz, zira o sanki bizim malımızdır: Hem severiz hem döveriz ve bu bir eğitim, koruma ve sevgi’dir. Belki öyledir ama, dünyadaki en büyük saygısızlıktır da!

                                                                         -14-

                  Terapist’in kendisinin -benim ve birçok terapist’lerin olmaları gerektiği gibi- analiz edilip edilmediğini bilmiyorum; o yıllarda eğitimde olan bizlere terapi için öğretilen “olmazsa olmaz” kurallardan bir ikisi şöyleydi: Lütfen “sempati” ile “empati”’yi birbirinden ayırın. Sempati, küçük bir çocuğa, bir acısı ya da kaybı olan bir dostumuza, olay anında gösterdiğimiz “dostluk, yakınlık” simgesidir, terapi ile ilgisi yoktur. “Vah, vah, çok üzüldüm, ya, benim başıma da gelmişti! Üzülme, geçer!” iyi bir dostluk işaretidir ve bir paylaşımdır. Çocuğun kırılan oyuncağı yerine bir yenisini alırsınız ve onu mutlu edebilirsiniz, bu da bir iyilik, insanlık ve sempati’dir. Ama empati, “kendinizi bir başkasının ayakabbıları içine koymak ve onun gibi hissedip onu anlamaya çalışmaktır! (Putting youself in somebody’s shooes and try to understand to feel like him.) Bu itibarla, ister küçük ister büyük olsun, acı çeken birine bunun ifadesi için şans verdikten sonra, belki şöyle “Evet, anlıyorum, çok acı çekiyorsun.. Gerçekten zor bir durum.. sana nasıl yardım edebilirim?” demeli, işte bu “terapi”dir, yahut “terapötik” bir yaklaşımdır. İ.E.) Çoğu kez, Moustakas gayet iyi bir insan olarak yaklaşıyor, yaklaşımı terapinin bir çok öğelerini çeriyor, ama bazen araya gerekli mesafeyi koyamıyor gibi geldi bana. Mamafh kitabında genç terapistler için çok yararlı olabilecek “Sınır Koyma” (Setting of Limits) gibi bir bölümü de var.

                 Onun tipik seans’larından birinden küçük bir parça verelim:

               “Johnny, çok aktif, dört yaşlarında bir erkek çocuk. Hevesle oyun odasına giriyor. İlk konuştukları, evde ebeveynlerinle son haftalarda neler olup bittiği. Dolaysız, bebekevine yaklaştı, ıslıklarla, şarkılarla içindki tüm eşyayı odanın ortasına yığdı. Kendinden pek beklenmeyecek bir sözcük dağarcığı ile alabildiğine konuşarak birtakım öyküler anlattı. Kendisine ‘ne’ olmasını istediği sorulduğunda, “Hem küçük… hem büyük…” yanıtını verdi. Seans şöyle devam etti.)

J.: (Oyuncak süt şişelerine yaklaştı, birini seçip ağzına koydu. Birkaç saniye emdi ve sonra yerine koydu.) Ben birkaç yudum daha almak istiyorum ondan!
T.: Sen bir yudum daha almaya karar verdin.
J.: Ama bu sefer kocaman bir yudum alacağım. Gerçekten büyük bir yudum! (Dediğini yapıyor, şişeyi yine yerine koyuyor, sonra bir bebek figürü ile kauçuk bir kedi alıyor ve çok ince bir sesle) : Whoo, whoo, whoo. Meow, meow, meow. (Kediyi bebekevinin damına doğru tutuyor) Kedicik şimdi oraya zıplayacak. Bebek de oraya zıplayacak. Yavru kedi aşağı atlıyor, bebek de aşağı atlıyor. Ona bak! Ona bak! Ona bak! (Bir az sonra bir kadın figürü alıyor.) O bir izci ve işte burada. O, elinde bir kamçı koşuyor, elinde bir kamçı koşuyor.
T.: O koşuyor, koşuyor, koşuyor! (Elindeki kamçıya bir şekilde gönderme yapmalıydı. İ.E.)
J.: O buz üstünde kayıyor, nereye giderse buzda kayarak gidiyor. O heryerde. (Kauçuk bir bıçak alıyor eline) İşte elinde et bıçağı.. O bıçakla biçiyor, biçiyor, biçiyor…
Y.: Elindeki et bıçağıyla kıyıyor, hm?
J.: Ya, o metal kayaklarla kayıyor ama yalnızca buz üzerinde. O şimdi üzerinde elbisesi olmaksızın kayıyor, çünkü bu buz sıcak. (Bebeğin elbiselerini soyuyor!)
T.: Çünkü şimdi birşey giymeye gereksinim yok.”

                  Terapist, bir az aşağıda seans’ın değerlendirmesini yapıyor: Johnny’nin ana olumsuz davranışı: “regression” (gerileme!), çünkü süt şişesinden süt emiyor. Konuşması zaman zaman çocuksu, sonra olgunlaşarak şarkı söylüyor, çok mutlu. Onun, kadın figürünün (ve bir iki seans sonra kayan kendisinin) elbiselerini çıkarmasını, çocuğun “sıcak buz üzerinde kayması” ile yorumluyor.

                                                                         -15-

                   Yorumlarda göze görünür bir hata yok, terapötik davranış da pek ala kabul edilebilir derecede: Çocuğa istediği yaptırılıyor ve seçenekleri için saygı gösteriliyor. Ama eksiklik, yorumlarda. Yukarda da işaret ettiğim gibi, kadın eline kamçı aldığında, bu konuşma konusu olmalıydı. Bu, bir ‘şiddet’ simgesidir. Çocuğun kadını soyması, çocuğun  Ö d i p a l  durumda olduğunu açıkça gösteriyor. Bir iki seans sonra J.’nin kendisi (daha doğrusu kendini temsil eden ve sıcak buzda kayan bebek) soyunduğunda terapist’in ne dediğini bilmiyoruz, ama belli ki, çocuk, Ödipal sıkıntıdan kurtulmak için, zaman zaman bebek kalmayı, zaman zaman şövalyeler gibi şarkı söyleyerek, annesini soymayı, yani büyümeyi arzu ediyor. Bu ikilemini en başta söylemişti zaten. Ya ‘bıçak’ ne anlama geliyor? Acaba annesi çocuğun ‘bilinçötesi Ödipal duyguları’ anladı da, “pipi”sini kesmek için mi ardından geliyor? Terapist’in aklından hiç çıkarmaması gereken ve bu tema’nın zaman zaman diğer oyun şekillerinde ortaya çıkıp çıkmayacağını saptaması ve çözümünde çocuğa yardım etmesi, terapinin can noktası. Bu problemler zamanında yorumlanmadıkça, seanslar yararlı olabilir, ama esas görevimiz, fantazi’lerin oluşuma uygun bir ortam hazırlamanın ötesinde, fantaziler oynanınca onları çocuğun anlayabileceği düzeyde, onunla yüzleşerek usulünce yorumunu yapmak.

                   MOUSTAKAS’ın, zamanında yirmi-otuz sene sonrasını görerek çocuk-aile terapisine yaptığı katkılardan biri de, bir anneye küçük kızıyla birlikte evde nasıl “oyun tedavisi” oynayabilecekleri gibi yeni “evde terapi” ekolüne bir başlangıç yapmasıdır. Altmış’ların uzun ve yorucu, masraflı analiz tedavileri, hemen hemen on yılda bir ‘mekan’ değiştirerek oyun sahalarına (Baseball, Football,) ve Doğu Sporları Salonlarına (Karate vb.), şimdilerde “Tiyatro Terapi”sine döndüğü gibi, ailelere gitgide daha eğitici, öğretici konsültasyonlara bulunuyoruz; zira ailelerin çoğu yeni, modern trend’lere dönük. Bu konuda Amerika’da önder hocalardan Prof. Dr. I. Stanley GREENSPAN’ın, Özgür Yayınlarından çıkmış üç çevirisini yapmış bulunuyorum: “Meydan Okuyan Çocuk”, “Özel Gereksinimli Çocuk-Otistik Spektrum” ve “Bebeklerde ve Çocuklarda Sağlıklı Ruhsal Gelişim”. Bunlarda, aileye her gece, çocukla çok özel “Floor Time” (Yerde Oyun Zamanı) öneriliyor. Çocuğa felaket de, şifa da ona en yakın ‘çevre’ olan aileden temin edilmiş oluyor.

                 ÖZGÜR’den 2007 yılında basılmış bir kitabımda: “İndigo Çocuklar : Mit ya da Gerçek” Amerika’da, California’da, Jodere Group Tarafından 2004’de yayımlanmış bir eserden söz ettim: “İNDİGO ÇOCUKLARIN (ve Ergin İndigo’ların da) TİNSEL TEDAVİSİ”; yazarlar, Musevi bir haham olan Wayne DOSİCK, Ph.D., eğitimli bir ilahiyat doktoru ve eşi, eğitimli bir Sosyal Çalışma Uzmanı, Ellen Kaufman DOSICK, havra’da grup halinde yaptıkları çalışma yanında, muktedir ailelere, kendi evlerinde, genellikle bodrumlarda, özel döşenmiş, mum ve şamdanlarla bezenmiş, basit sandalye ve masa’larla, -sözüm ona- problemli İNDİGO ÇOCUKLAR’la, kart’larla, sözcükler’le birtakım “sevgi” oyunları oynadıklarından bahsettim. Oldukça da etkili gibi görünüyor, çünkü terapi çocuğun kendi evinde, onu hayata bağlayan en önemli öğe: anne ile, yenilenmiş ve takviye edilmiş olarak, sistematik bir şekilde sahneleniyor. Sorumluluğu üzerine almış aile böylece bedava günah çıkartıyor.

                                                                      -16-

                   “Unstructured-Non Directive” daha ziyade psikanalitik oriyantasyonlu terapist’ler için daha uygun düşmekle beraber, “Structured-Directive” (Yapılandırılmış-Yönlendirilmiş) terapi de, bazı seçkin vakalarda etkin olarak uygulanmaktadır. İşte, Dr.Charles E. SHAEFER’in editörlüğünü yaptığı (21) “Çocuğun Oyunun Tedavisel Kullanımı” adlı kitabından aldığımız örnekleri size sunalım.
 
 1) Yeni doğmuş bebek – kardeşler arası çekişme ve yarışma vak’aları (sibling rivalry): LEVY’nin başlattığı bu yöntemde, terapist kırılabilir, bükülebilir cinsten bir ‘anne’ ve bir ‘bebek’ oyuncak bebek alır, ayrıca da, doğan yeni bebeğin karşıt cinsi bir plastik bebeği elinde tutar. Çocuğa sorar: Anne memeleri ne içindir bilir misin? Bilmezse söylenir. Terapist, kil’den yapılı bir parçayı, oyuncak anne bebeğin üstüne ‘meme’ olarak koyar, çocuktan da  diğer ‘meme’yi yerleştirmesini ister. Terapist anne ve meme emen bebeği bir iskemleyi oturtarak, çocuğa açıklar: “İşte bu anne, bu da onun bebeği. Yeni doğan bebeğin erkek (ya da kız) kardeşi onları görmeye gelir ve bu vaziyeti gözler; acaba ne hisseder?” Gerektiğinde, düşmanlık olsun diye, şu sözler de eklenebilir: “İşte böylece kötü, kötü, kötü bebek, annesinden süt emiyor!” Bir terapi sürecinde, sık sık tekrarlanabilir.

 2) Balon patlatma terapisi:
                Yine LEVY, şişirilmiş rengarenk bir sürü balonu, bilinçli ya da bilinçötesi nedenlerle duygularını yeterlice ifade edemeyen (suppressed or repressed) çocuklara, oyun odasında, iğne, tırnak, dart tabancası vb. ile patlattırır, beraberinde vahşice bir ses de çıkartır. Bazen çocuğu hazırlamak için hazırlayıcı yüksek sesle konuşma, şarkı söyleme, bağırma gibi seanslar da yapılabilir.

 3) Oyun arkadaşı-yaşdaş hücumu: Bu, özellikle gerekli agresif yanıtı veremeyen, kendini suçlu hissedip cezalandırılmayı bekleyen çocuklarla oynanabilir. İki aynı cinsten yapma bebekler, biri kabadayı diğeri çekingen, karşı karşıya getirilerek provoke edilir ve çocuk duruma alıştırılır.

 4) Büyükler tarafından kontrol ya da cezalandırılma: Aynı şekilde, çocuğu rahatsız eden ev ve çevre koşullarını hayata geçirerek, çocuğun agresif, fakat kontrollü, oyuna katılması ve aktif olarak rol alması sağlanır, ama her keresinde “duygular” sorulur.

 5) Ayrılık olayları (Separation: Death, divorce, military service – Ölüm, boşanma, askerlik):
                  Çocuğun öyküsüne göre, benzer bir vak’a, örneğin babanın ya da annenin uzağa gideceği, belirsiz bir şekilde sahnelenir ve durum çocuğa sorulur: O ne düşünüyor, ne hissediyor?

 6) Kötü rüyaların ya da fantazilerin yinelenmeleri: Basit durumlarda, yinelenen tema hakkında çocuğa ne hissettiği konusunda sorular sunulur, daha ciddi durumlarda yapma bebeklerle oynanır. Yazar, annesiyle bir çatışması olan on yaşında bir kızın, rüyasında sık olarak “yeşil bir cadı” tarafından azarlanması, aşağılanması vak’asında konuyu dolaysız olarak alıp konuşmakla (Bebek Evi kullanılsa daha iyi olur, zira hiçbir çocuk, annesinin sevgisini kaybetmeyi göze alamaz.. Her şey oyun halinde kalmalı. İ.E.) çocuğu, annesi hakkında dolaysız olarak annesinden neden nefret ettiğini konuşturmayı başarabilmişti.

                                                                         -17-

                  Tabii bu tür dolaysız-direktif oyuna itiraz edenler, şu noktaları ileri sürüyorlar:

a) Özellikle terapi yaşantısı pek çok olmayanlar, örneğin işe yeni başlamış asistanlar, çocuğun “yorumlayıcı ve bütünleyici” (interpretative and integrative) yetilerini önceden gerçekçil olarak ölçememiş ya da daha o duruma gelmemiş çocukları, erken olarak bu durumlarla yüz yüze bırakıp, masif bir sıkıntı ile onları üzebilir, korkutabilir.

b) Bazı çocuklar duyguların açıklanmasına, genel olarak, diğerlerinden daha muhafazakar, yavaş ve duyarlı olabilir. Önce bunun değerlendirilmesi yapılması gerekir.

c)   Bu tür yüzleştirmelerin (confrontations) çocuğun tedavisine ne denli olumlu bir etkide bulunabileceği konusunun da terapist tarafından sık sık değerlendirilmesi yapılmalıdır. Doğal olarak iyi bir süpervizyon, olumsuzlukları kolayca önleyebilir. Böyle bir deneyime girerken, çocuğun ailesini, olası bir sıkıntı-anksiyete yükselişinden de haberdar etmelisiniz.

                  Bizim elli beş yıllık deneyimimiz, pek ender vak’alar hariç, çocuğu, onun duyarlılıklarını, savunma mekanizmalarını ve hislerini ifade edebilme yeteneklerini iyice öğreninceye kadar n o n – d i r e k t i f  yöntemle başlamaları, duyarlı çocuklarda ve “cinsiyet tacizleri”nde (sex-abuse) vak’alarında  çok daha korumalı olarak davranmalarını tavsiye ettirtir. Çocuğu iyice anladıktan ve onun size güvence hissettiğini gerçekten bildikten sonra, d o l a y s ı z  şekiller denenebilir. Aranızda iyi bir diyalog ve iletişim olduktan sonra, bu tür “d o l a y s ı z” oyunların, çoğu kez, “serbest-çocuğun seçeneği” bir oyundan sonra hemen hemen otomatik olarak geldiğini kendiniz gözlemleyeceksiniz.

                                                                         *

                  O y u n’u tarihsel ve kültürel bakımlardan anlamaya ve yorumlamaya kalktığımızda, büyük Hollandalı tarih üstadı ve bilim doktoru Johan HUIZINGA’yı (10) (1872-1945) anmadan geçemeyiz. Amerika’da Hint Edebiyatı dersleri verecek kadar Hindistan kültürüne vakıftı. Leiden Üniversitesi rektörlüğünde bulundu, 1942’de Nazi’ler tarafından gözaltına alınarak ölünceye kadar onların denetimi altında kaldı.

                  “Oyunun Toplumsal İşlevi Üzerine Bir Deneme” adlı kitabının 1938’deki ilk baskısının önsözünde, ‘İki ayağı üzerinde dikilebilen: Homo erectus’ insan türünün, … Aydınlanma Çağının saf iyimserliği içinde hayal edildiği kadar akıllı olamadığı ortaya çıkınca,’ diyor Huizinga, ‘Homo sapiens’ (akıllı insan) adının türümüze eskiden sanıldığından daha az uygun olduğu açıkça belli oldu ve bu ilk tanıma bir de ‘Homo faber’ (Alet, imalat yapabilen insan)’in eklenmesinin uygun olacağına inanıldı. Oysa bu ikinci terim bizi tanımlamaya çok daha az uygundu; çünkü faber birçok hayvanı niteleyebilir ve imal etme konusunda doğru olan, oyun oynama konusunda da doğrudur: Birçok hayvan oyun oynar. Buna karşılık Homo ludens, yani (oyun oynayan insan)-ki bu terimlerin isim babasıdır- terimi bana, imal etmek kadar esaslı bir işlevi ifade ediyormuş ve buna bağlı olarak da Homo faber teriminin yanında yer almayı hak ediyormuş gibi gelmektedir…’ diyor.

                  O y u n’un doğa ve anlamını, bir “kültür” olgusu olarak gören HUIZINGA (sa.16-30), ‘Oyun, kültürden daha eskidir,’ diyor, ‘hayvanlar kendilerinin oyun oynamalarını öğretmesi için insanın gelmesini beklememişlerdir. İnsan uygarlığı genel oyun kavramına hiçbir temel özellik katmamıştır. Hayvanlar tamamen insanlar gibi oyun oynamaktadırlar. Oyun, en basit biçimlerinde bile ve hayvan hayatının içinde, tamamen fizyolojik bir olgudan veya fizyolojik olarak belirlenen psişik bir tepkiden daha fazla bir şeydir. Oyun, anlam bakımından zengin bir işlevdir. Oyunda, yaşamın doğruden gereksinimlerini aşan ve eyleme anlam katan bağımsız bir öğe ‘oynamaktadır’. Her oyun bir anlam taşır.

                                                                      -18-
    
              Huizinga’ya göre, oyun’un kökenleri ve temeli konusunda birbirinden farklı görüşler vardır (s.17) :

a)     Kimileri oyunun kökeninin ve temelinin, y a ş a m   s e v i n c i  f a z l a l ı ğ ı n d a  n  kurtulma biçimi olarak algılarlar;
b)     Canlı varlık, doğuştan gelen bir  t a k l i t  yeteneğinin hükmü altındadır;
c)     Canlı varlıklar, bir  g e v ş e m e  gereksinimi içindedirler;
d)    Varlıklar, oyun yoluyla, hayatın onlardan talep edeceği ciddi faaliyetlere  h a z ı r l ı k   a n t r e n m a n ı  yapmaktadır;
e)     Oyun, insanı  b e n l i ğ i n e  s a h i p  ç ı k m a s ı n ı  sağlar;
f)      Oyunu, kelimenin modern anlamında bir ‘bütünsellik’ olarak adlandırabiliriz; onda, hayatın herkes tarafından hemen tanınabilen ve kesinlikle temel bir kategorisiyle karşı karşıya bulunmaktayız; bundan dolayı da oyunu, bütünselliği içinde kavramak ve değerlendirmek zorundayız.
 g)     Özü ne olursa olsun, oyun  m a d d i  bir şey değildir. Daha hayvanlar aleminde bile fiziksel hayatın sınırlarını aşmaktadır. Sadece güç etkileri tarafından yönetilen bir dünyaya ilişkin determinist anlayışın bakış açısından, oyun, kelimenin tüm anlamıyla ‘superabundance’tır (bolluk), yani  g e r e k s i z d i r,  i r r a s y o n e l d i r .
  
                  Oyunun diğer özellikleri’ne gelince:

 . Her oyun, herşeyden önce,  g ö n ü l l ü  bir eylemdir. Emirlere bağlı değildir.   Olsa olsa, bir oyunun zorunlu temsili olabilir. Her ne olursa olsun, insan ve sorumlu yetkin için, isterse  i h m a l   e d e b i l e c e ğ i  bir şeydir. Oyun keyfe kederdir. Oyun, bir görev değildir.
 . Oyun, her an  e r t e l e n e b i l i r  veya  i p t a l  edilebilir.
 . Oyun,  ö z g ü r l ü k t ü r, serbestliktir. Oyun “gündelik” veya “asıl” hayat değildir. Oyun, bu hayattan kaçarak, kendine özgü eğilimleri olan geçici bir faaliyet alanına girme bahanesi sunmaktadır.
 . Oyun, ‘güzelliğin’ ve ‘kutsallığın’ zirvelerine kadar çıkarak ciddi olanı ardında bırakabilir.
 . Oyun, katı kurallarla oynanır, eğer bu kurallar izlenmezse, oyun çöker (Paul Valéry).
 . Oyun, en gelişmiş biçimleri içinde, insana bahşedilmiş  e s t e t i k   a l g ı l a m a  yeteneğinin en soylu öğelerini oluşturan  r i t m  ve  a r m o n i  ile doludur. Oyun’un ‘güzel’e (hiç olmazsa ‘mükemmelliğe’) doğru bir eğilimi vardır. Bu estetik faktör, oyuna her yönden baskı yapan düzenli bir ‘biçim yaratma’ saplantısıyla özdeştir.
 . Oyun’un özellikleri arasında en önemlisi,  e y l e m i n  hayattan  m e k a n  o l a r a k ayrılmasıdır. “Yalıtılmış ve sınırlı” olma, kendisine özgüdür.
 . Oyun alanının sınırları içinde kendine özgü ve mutlak bir  d ü z e n  hüküm sürer.
 . G e r i l i m, oyun’da, gözle görülebilen bir niteliktir. Gerilim, belirsizlik ve şansı işaret etmektedir. İnsanda, genel olarak gevşemeye, tavsamaya yönelik bir eğilim vardır. Oyunda ise her şey ‘başarılmak’ zorundadır.
 . Her oyun’un ‘benzersiz’ ya da ‘kendine özgü’, hatta biraz da ‘gizemli’, ‘esrar havası içinde ortaya çıkma’ya meyli vardır.

                 “Oyun’un ‘benzersiz’, ‘kuraldışı’ olma öğesi, en çarpıcı bir şekilde, oyunun gönüllü olarak büründüğü, e s r a r  havası içinde sahnelenmektedir. Küçük çocuklar bile, oyunlarını esrarlı bir hale getirmek için ellerinden geleni yaparlar, bu şekilde onları daha çekici kılarlar. Gündelik hayatın kural, örf ve adetlerinin, çocuk oyun alanı içinde bir değerleri yoktur. Motto şudur: ‘Biz başkayız ve başka bir şekilde hareket ederiz.’

                                                                      -19-

                  “Antropolojik çalışmalar bize gösteriy ki, ilkel toplumların ibadete yönelik ayinlerinde (Initiation – İnisiasyon), gençler, yetişkin erkeklerin bu tür törenlerine davet edildiklerinde, genel kuralların dışında kalanlar yalnızca bu yeniyetmeler değildi. Kabile içindeki tüm kavgalar askıya alınmış, bütün kan davaları ertelenmişlerdi. Kabilenin sıradan hayatının kutsal oyunlar nedeniye geçici olarak iptal edilmesini, birçok daha gelişmiş kültürlerde de görüyoruz, örneğin E s k i   R o m a’da,  Tanrı SATURNES onuruna düzenlenen şenlik, karnavallarda da bunun benzerini görmekteyiz. Yakın geçmişimizde, sınıfsal çıkarların daha fazla kontrolünde olan ve daha sert bir düzen koruma-asayiş anlayışına bağlı olan, daha katı yerel örf ve adetlerin ağır basmasına karşın, seçkin grupların, özellikle üniversite öğrencilerinin, işçi kurumlarının, meslek gruplarının ‘kabul edilebilir’ taşkınlıklarına, gösterilerine, yürüyüşlerine -kontrol altında- bir gösterim alanı daima tanınmıştır. (Amerika Birleşik Devletleri’nde, hemen hemen tüm üniversite öğrencileri, “İlkbahar Tatili”nde (Spring Break) neredeyse tümüyle çıplak olarak, ellerde bira şişeleri ve kulak patlatıcı müzik’le, Florida Eyaletinin Atlas Okyanusu’na bakan kumsallarında (Fort Lauderdale) tatil yaparlar. Bu, “an extensive display of noisy, disorderly conduct carried on defiance of authority and discipline” (Çok geniş kapsamda, otorite ve disipline karşı düzenlenmiş gürültülü ve düzensiz bir hareket) olarak nitelendirilmekle beraber, yasa dışı hemen hiçbir şey yapılmaz. Belli ki, gençliğe bazı özel hallerde, sübap’ları açarak,  agresyon’larını kontrol altında sergileme şansı verilmelidir. İ.E.)

                  “Öteki” olmanın kolaylığı ve oyunun g i z i, ‘maskeli balo’da da ortaya çıkar. Burada oyun’un ‘alışılmamış karakteri’ tüm varlığıyla mevcuttur. Kılık değiştiren veya maske takan kişi, “başka bir kişiyi oynamaktadır.” “Çocuk, başka bir kişidir!” Çocukça dehşet, zincirinden boşanmış eğlence, k u t s a l   a y i n  ve  m i s t i k   h a y a l   g ü c ü, maskeli balo ya da kılık değiştirme alanının tümüne, çözülmez bir şekilde işlemektedir..
                  “Özetle oyun, ya fazlasıyla tek yanlı hareket etmeye yönelten bir eğilimin zorunlu ödünlemesi, ya da, hayatta gerçekleştirilmesi olanaksız arzulanan bir kurmaca aracılığıyla yatıştırılması ve böylece ‘kişisel benlik duygusunun korunmasının sağlanmasıdır.’ Yukarıda belirtilen şık’ların hepsindeki ortak nokta şu: Oyun’un, oyun olmayan başka bir şey karşısında ortaya çıktığı ve bazı biyolojik dürtüsel beklentilere yanıt verdiği varsayımı.

                 “Oyuncunun neden hırstan gözü döner, neden binlerce kişi kalabalık futbol maçında çılgınlığa varan bir heyecan yaşar? Oyunun bu yoğunluğu, hiç bir biyolojik çözümleme tarafından açıklanabilmiş değildir, ve zaten oyun’un özü, bu  a ş ı r ı   t a h r i k   e t m e  gücünde bulunmaktadır.

                 “D o ğ a, oyun’u bize heyecan, sevinç ve matraklık’la (grap) birlikte vermiştir. Bu sonuncu öge, yani oyunun ‘z e v k’ yanı (aardigheid) (aard=doğa), tüm çözümlemeleri ya da mantıksal yorumlamaları reddeder. Bu öge, ‘SpassWitt’ olarak da nitelendirilebilir. Oyunda, hayatın herkes tarafından hemen tanılabilen ve kesinlikle temel bir kategorisiyle karşı karşıyayızdır. Oyun’u, kelimenin modern anlamında  b ü t ü n s e l l i k  olarak değerlendirebiliriz, ve oyun’u bütünselliği içinde kavramak ve değerlendirmek zorundayız.

                 “Oyun’un varlığı, hiçbir uygarlık basamağına, evren’i kavrayışın hiçbir biçimine bağlı değildir. Oyun’un varlığı inkar edilemez niteliktedir.”
                                                                                                       

                                                                         -20-

          
                                O y u n’ u n   K ü l t ü r   İ l e   İ l i ş k i l e r i

                   “O y u n’ u n   i ş l e v i n i  hayvan ya da çocuk hayatında değil de k ü l t ü r’ün içinde ele alarak, biyoloji ve psikoloji’nin “oyun” kavramını terkettikleri yerden işe başlamaktayız. Oyun’u, ‘kültür’ün içinde, bizzat kültür’den önce var olan, kültür’e eşlik eden ve bu kültür’ü başlangıcından, içinde bulunduğumuz döneme kadar damgalayan, gündelik hayattan ‘farklılaşmış bir eylem niteliği’ olarak algılamaktayız.

                  “Özellikle söz konusu olan şey, o y u n  adını verdiğimiz hayat biçimine özgü olarak bulunan haliyle bir niteliktir. Faaliyet biçimi olarak, anlam yüklü biçim olarak ve toplumsal işlev olarak oyun: İşte inceleme konusu budur.

                  “O y u n’u , bir toplumsal yapı olarak, çok sayıdaki somut biçimleri içinde ele alabiliriz. Oyun’u, doğrudan doğruya, oyuncunun tarzına uygun olarak, asıl anlamı içinde anlamaya çalışabiliriz. Eğer oyun’un belirgin imgelerin kullanılımına, gerçeğin belli bir temsiline dayandığını fark edersek, bu durumda ilk çabamız, bu imgelem ya da doğrudan bu ‘temsili’ değerinin anlaşılması yönünde olacaktır. Bunların bizzat oyun üzerindeki etkilerini gözleriz ve bunu yaparken de, oyun’u, kültürel hayatın bir faktörü olarak kavramaya çalışırız.

                  “İ n s a n   t o p l u m u n u n   b ü y ü k   i l k e l   i ş l e v l e r i : ibadet ve tören’ler, zaten oyunla iç içedirler. İnsanın iletişim kurabilmek, öğrenebilmek ve emredebilmek amacıyla kendisi için yarattığı şu ilk ve yüce araç olan ‘d i l’i bir düşünelim!

                  “İnsan, DİL sayesinde nesneleri ayırmakta, tanımlamakta, fark etmekte, tek kelimeyle, adlandırmaktadır. Başka bir deyişle, ‘şey’leri ‘zihin’ alanına yükseltmektedir. ‘Dil’in yaratıcısı olan ‘zihin’, “oyun” oynayarak, ‘madde’yle, düşünülen ‘şey’ arasında sürekli olarak gidip gelmektedir. S o y u t’un her ifadesinde  bir  s i m g e  vardır ve her simge de bir  k e l i m e   o y u n u  içermektedir. Böylece insanlık, doğa evreninin yanındaki hayal edilmiş ikinci evren olan “varoluş ifadesi”ni hep yeniden yaratmaktadır.

                 “M i t o s’ları da ele aldığımızda görürüz ki, bunlar da, “gerçeğin dönüştürülmesi” (metamorfoz’a uğratılması) ya da “hayal edilmesi”dir; ama buradaki süreç, gündelik dilden daha karmaşadır. İlkel insan, mitos’un yardımıyla dünyevi algıları açıklamaya çalışmakta ve ‘insani’ şeylerin temelini ‘tanrısal’da aramaktadır. Mitos’un gerçek görüntüsü verdiği değişken fantazilerin her birinde, “ciddiyet” ile “şakacılığın” sınırlarında yer alan  y a r a t ı c ı  bir zihin vardır.

                  “Son olarak  i b a d e t  konusunu ele alalım. İlkel topluluk, kendine, dünyanın esenliğini güvenceye alma olanağını sağlayan kutsal ayinlerini, adaklarını (ŞAMANİZM – İ.E.), bağışlarını ve törenlerini, kelimenin gerçek anlamıyla, b a s i t   o y u n l a r  biçiminde gerçekleştirmiştir. E f s a n e  ile  i b a d e t’in kaynaklarından,  k ü l t ü r  hayatının büyük faaliyetleri doğmaktadır: Sosyal düzen ve hukuk, ticaret ve endüstri, sanat ve zanaat, şiir, bilgelik ve bilim. Demek ki bunlar, köklerinin bir kısmını,  o y u n s a l   e y l e m  alanından almaktadırlar.”

                                                                       -21-

                 Kültür’den bahsederken, onu oluşturan en önemli öğelerden biri olan  t a r i h’ten söz etmeden geçemeyiz. HUIZINGA, oyunun, gelecekte ergin olacak çocuğun gelişindeki rolünün öneminden söz ettiği kadar, ün yapmış “Homo Ludens” (11) kitabında, insanlığın ta ilk evrelerindenberi süregelmiş olan bir tür ‘oyun’ olan  t ö r e n l e r  ve  s a v a ş l a r  hakkında da geniş bilgiler verir ve yorumlar yapar. İşte onun, bir Fransız araştırmacı olan M. GRANET’nin 1919’da Paris’te basılmış “Çin’de Eski Bayramlar ve Şarkılar” (Fetes et Chansons Anciennes de la Chine) adlı bir eseriyle, yine Paris’te 1929’da basılmış “Kamu ve Özel Hayatlarıyla Çin Uygarlığı” (La Civilisation Chinoise, La Vie Publique et La Vie Privée) adlı eserlerinden aldığı kısımlarından sizlere bazı özetler sunuyorum (s.77).

                   “GRANET, kutsal klan’ların mevsim dönümü bayram ve törenlerin verimliliği ve üretkenliği özendirmeye yönelik çeşitli yarışmalarda kutladıkları bir durumu, Çin uygarlığının tamamen ilkel bir aşaması olarak betimlemektedir. Bu  t ö r e n l e r i n,  o y u n  ve  y a r ı ş m a l a r ı n  tek tek başarısı, arkaik topluluk zihniyeti içinde, grubun elde ettiği refaha yönelik derin inanca bağlıdır. Adaklar veya kutsal danslar başarılı olmuştur. Bu andan itibaren her şey iyi gider, yüce güçler onlardan yanadır, evrensel düzen korunmuştur, kabilenin ve üyelerinin kozmik ve toplumsal mutluluğu sağlama alınmıştır. Hiç kuşkusuz, bu duygunun bir dizi rasyonel (uslamsal) çıkarmasının sonucu olduğunu düşünmemek gerekir. Söz konusu olan şey, daha çok, bir hayat bilinci, az çok formüle edilmiş bir ‘inanç’ halinde billurlaşan bir rahatlama duygusudur.

                   “Granet’nin tarihöncesi Çin’e ilişkin betimlemesine geri dönersek; erkeklerin bulunduğu evde erkekler tarafından kutlanan ‘kış bayramı’, yoğun bir dramataik karaktere bürünmektedir. Hayvan dansları, yeme içme alemleri, bahisler (iddia) ve marifet gösterileri, bir coşku ve huşu sarhoşluğu içinde düzenlenmektedir. Kadınlar, bunların dışında tutulmaktadır, fakat törenin zıtlaşmalı karakteri gene de sürmektedir. Ayinler, esas olarak, ‘rekabet’ ve ‘birbirini geçmeye’ dayanmaktadır: Bir grup ev sahibi, diğeri de konuklar. Gruplardan biri ‘güneş’i, ‘ısı’yı, ‘yaz’ı kapsayan ‘Y a n g’ ilkesini yansıtırken, diğeri de ‘ay’ı, ‘soğuk’u ve ‘kış’ı kapsayan ‘Y i n’ ilkesini simgelemektedir.”

                  Yazar devam ediyor:

                  “Çin halkı tarafından yurtlandırılmış olan büyük toprakların üzerinde, prensliklerin ve bölgesel imparatorlukların gelişmesi, var olduğu kabul edilen ilkel ‘ikilik’in yerine sonsuz sayıda ‘rakip’ grubun (Spor gibi!) geçmesine yol açmıştır. Kabile gruplarının benzer mevsimlik yarışmaları, toplumun hiyerarşik yapılanmasının tabanını sağlamaktadır. Feodalleşme süreci, yarışlarda savaşçılar tarafından elde edilen perestijden kaynaklanmıştır: ‘Erkekler arası dayanışma örgütlerini harekete geçiren ve kış mevsimi süresince onları ‘danslı düello’lar içinde karşı karşıya getiren  r e k a b e t  zihniyeti, kurumsal gelişmenin kökeninde yer almaktadır.(sa:77) ’ ”

                   “Şimdi de Yunanistan tarihinden alınma iki örnek:

                                                                      -22-

                   “Efsaneye göre, İ.Ö. vıı. yy.da, Euboia (Eğriboz) adasının iki kenti: ‘Khalkis’ ile ‘Eritria’ arasındaki savaş, tamamen bir  y a r ı ş m a  biçimi altında yürütülmüştür. Bu savaşta, çarpışma kurallarını hükme bağlayan resmi bir anlaşma, A r t e m i s   tapınağına konulmuştur. Çarpışmanın yeri ve zamanı bu belgede belirtilmiştir. Mızrak, ok, sapan gibi her türli ‘fırlatılabilen’ silahlar yasaklanmış, yalnızca kılıç ve kargıya yer verilmiştir.”

                    Daha iyi bilinen ikinci örnek ise şudur:
                  “Yunanlılar ‘Salamis’ zaferinden sonra, ödül dağıtmak üzere ‘Isthmus’a gitmişlerdir. En başarılı savaşçılara verilen bu ödüller, ‘ariesteia’ adını taşımaktadır. Şefler bir birinci, bir de ikinci için aday belirleyerek, oylarını ‘Poseidon’ tapınağının sunağına bırakmışlardı. Her şef, birincilik oyunu kendisine vermiş, fakat çoğu ikinciliği THEMISTOKLES’e yöneltmiş; o da böylece oy çokluğunu sağlamıştır; ancak, karşılıklı kıskançlıklar bu kararın onaylanmasını engellemiştir.”

                  “Ünlü tarihçi HERODOTOS, ‘Mycales’ çarpışmasını anlatırken, Pers’lerle Helen’ler arasındaki yarışmanın ‘aethla’ ödülünü H e l l e s p o n t u s   A d a l a r ı  olarak ilan etmektedir; ama bu herhalde o dönemin yaygın bir metaforudur. Herodotos’un, savaştaki yarışma değerine ilişkin kuşkuların olduğu açıkça ortadadır. Herodotos, Pers imparatoru KHSHAYARSHA’nın (Yunanca’da: Xerxes) sarayında toplandığını hayal ettiği savaş kurulunda, Mardonius’un (*) Yunanlıların aptallıklları konusunda kınayıcı sözler sarf ettiği konusundadır. Mardonius’a göre, Yunanlılar, kendi aralarındaki savaşları  t ö r e n s e l   b i r   ş e k i l d e  ilan etmekte, sonra da kazananın da kaybedenin de zararına olacak bir şekilde, büyük ve düz bir çarpışma alanı bulmaya çalışmaktaydılar. Uyuşmazlıklarını tellallar ya da elçiler aracılığıyla çözmeye çalışmakta, ama eğer çarpışma kaçınılmaz bir hale gelmiş ise, saldırılara karşı en iyi korunacakları bir yer bulmaya çaba sarfederdiler. (Sa:123-4)’ ”

                   Daha birçok tarihsel dokümantasyonların ötesinde, ilerideki sahifelerde, H u i z i n g a, eski zamanlara oranla, t o p l u m s a l  oynanan oyunların, gitgide daha ciddileşerek hemen hemen yalnızca bir ‘kazanma hırsı’ ile ‘sadece iddialı yarışma’ niteliğine döndüğünden ve gerçek ‘ruhunun gitgide yok olduğundan’ yakınmaktadır.

MARDONIUS :  İran’da Kral 1. Dareios’un (Daryüs) kızı Artazostra ile evli olan baş kumandan. Yunanistandaki kolonileri olan Ionia’daki tiranları görevden alarak huzur yarattı. Xerxes’i (Kserkses) Yunanistan’ı işgal etmeye yöneltenlerden biri olduğu gibi, Salamis’teki Pers yenilgisinden sonra Xerxes’i Asya’ya geri dönmeye ikna etmiştir. Kendisi büyük bir ordu ile Yunanistan’da kaldı, mamafih Atina’yı diğer müttefiklerinden ayıramadı. Attika’dan çekilirken, İ.Ö. 479’da, Plataia’da yapılan savaşta yenilerek öldü.

                                                                       -23-

             Yukarıdaki görüşleri daha geniş çapta inceleyen Mihali CSIKSZENTMIHALYI’in    (5), “Oyun’un Katılıkları” (The Rigors of Play) adlı makalesinden yaptığımız bir özeti okuyucularımıza sunmak isteriz:

             “İnsanlığın başlangıçlarındanberi filozoflar, o y u n’un, ‘insan özgürlüğünün muhteşem bir gösterisi’ olduğunu ileri sürerler. PLATO’ya göre hayat, ‘oyun’ olarak yaşanmalı.  Friedrich SCHILLER’e göre, ‘Bir insan, oyun oynadığı sürece tümüyle de insandır!’ J.Paul-SARTRE der: ‘Bir insan, kendini özgür duyumsadığı anda bu özgürlüğü kullanmak ister. En kolay yanıt da ‘oyun’dur.’

              “Sporun başını çektiği  o y u n c u  sayısı, tüm spor branşlarında bütün dünyada artmakla beraber, oyunculuktan beklenen faydalar, atalarınmızınkinden farklı yöndedir. Bizlerin ‘neden oyun oynandığı’ polemiği, gitgide daha ‘sınırlı’ ve ‘steril-verimsiz’ bir konu haline gelmektedir. Örneğin modern ‘bowling’, Eski Akdeniz çiftçilerinin oynadığı ‘boccie’ dedikleri, çimen üzerinde oynana tarihi bir oyundan kalıntıdır. O oyunlarda, biçim ve kural yönlerinden birçok esneklikler vardı ki, bugünün oyunlarında bunlara izin verilmemektedir.

               “S a t r a n ç (chess) bile, iki kişiyi son derece heyecanlandıran, gizemli bir zeka çatışmasının simgesidir. Bu, eskiden, kahve ya da brandi eşliğinde, neşeli ve çatışmalı bir hava içersinde oynanırdı. Şimdi, eminim, çok daha yüksek teknik bir düzeyde ve daha küçük yaştaki çocukların düzeyine indi. Bu oyun, şimdilerde, birtakım turnuva saatleri, özel skor (kayıt) deftercikleri; insanlara akıl veren, yol gösteren kitaplarla, örneğin ‘Satranç Sırları’ (Chess Secrets), ‘Satrancı Kazanma Tuzakları’ (Winning Chess Traps), ‘Gizli Tuzaklar’ (Pitfalls), ‘Hileler’ (Swindles) vb. donanmamızı gerektiriyor. Öyle görünüyorki, yalnızca oyundan zevk alma açısından, kişilerin duydukları haz azaldı, zira tüm odak ‘kazanmak’ üzerine ayarlanmış gibi.

               “Eski zamanlarda ise, yine hiç konuşmasalar da, karşılıklı oturmuş iki dost, birbirlerine tuzak kurmakla meşguldü, ama, onlar daha önceden bildikleri ve yaşadıkları bir ritmi izliyorlardı. Şimdi, saatler, ziller, uyarıcılar hızınızı kontrol ediyor. İnsanlar birbirleriyle sanki ‘insan’ olarak temasta değil. Eskiden yaratıcı, şakacı, estetik, birlikte hoş bir zaman geçirmeyi hedefleyen bir amaç vardı. Şimdikiler steril, vıcık vıcık bir ruh haleti içinde, plastiklerle kaplı kauçuk masalar üstünde oynuyorlar oyunu.

               “Son zamanlarda en göze çarpan değişiklik  d a ğ a   t ı r m a n m a  sporunda oldu. 1920’lerde, 30’larda bu spor, Bavyera’lı, Avusturya’lı ve Güney Tyrol’lü İtalyanların elindeydi. Bu spor, tüm dünyaya olduğu kadar, Amerika’ya da sıçradı. O zamanlar, aynı zamanda yakın dostlar da olan sporcular, bu sporu yalnızca bir ‘kayaya tırmanmak’ için değil; tüm tepeleri, vadileri huşu içinde seyreden, doğadan haz alan, jeolojik, estetik, tarihsel ve hatta spiritüel boyutlarını özümleyen kimselerdi. Şimdi ise yalçın bir kayaya yalnızca, belki sadece onun dış görünüşü, sarplığı için ve arkadaşlarıyla birlikte gayet basit ama son derece modern bir teknik düzeyde etkileşimde bulunarak tırmanıyor. Tepeye çıksa bile nadiren etrafına bakınıyor. Estetik ve ruhsal duyumun adı bile geçmiyor. Buna biz artık ‘oyun’ diyemeyeceğiz zira, “insan, ancak oynadığı ve ondan haz alabildiği zaman ‘en çok insan”dır.

               “Özet: Oyun, kişileri, başlangıçlardaki sosyal ve kültürel çevresiyle etkileşimde tutan bir işlev idi; modernizasyon ve globalleşme ile, basit, birçok aletlerle kolaylaştırılmış fakat son derece özelleşmiş, küçük ve kendi içinde pek de o kadar önemli olmayan bir yaşantı haline geliyor görünümde.”

                                                                       -24-
 
                Biraz aşağıda göreceğimiz üzere, çocuklarla terapi, FREUD’un 1880’lerde yaptığı gibi, “psikanalitik” yaklaşımla başlamış, sonra diğer terapi modaliteleri çıkmıştır. Çocuklarla terapi, xx. yy.’ın başlarında, Amerika’ya Avrupadan olan göçlerin neden olduğu ‘psikopatik-antisosyal’ davranışlara bir çare bulmak için açılan klinik, ıslahhane vb. yasal oluşumlarla başlamıştır. Aynı yüzyılın birinci çeyreğinde, Melanie KLEIN, Viirginia AXLINE, New York’ta René SPITZ, Loretta BENDER’in Bellevue Hastanesi’nde ve daha sonraları Anna FREUD’un Londra’daki Hampstead Kliniği’ndeki çalışmalarıyla yaygınlaşıp gitmiştir. O zamanlar, özellikle “out-patient” kliniklerinde, V. Axline’ın ilk vak’asında söylediği gibi, çoğu kez, terapi için, şikayetleri bilmeye, hatta öykü almaya gerek yoktu. Dosya, zamanla gelişiyordu.

               Bugün, her tür vak’a için “klasik psikanaliz” hemen hemen tümüyle terkedilmiş gibi: Çok uzun, günler haftalar ve hatta yıllar alan, pasif bir sistem. Piyasaya çıkan çok kudretli psikotropik ilaçlar, insanın hayattan beklentilerini, fonksiyone olabilmeyi aylara indirgiyor. Revaçta olan, “Psikanaliz prensipli psikoterapi”, yani aynı yorum yöntemleri işliyor , fakat daha yüzleşmeli, dolaysız, terapist’in rolü daha aktif. Axline’da da görmüştük, terapist, çocuğun söylediklerini ayna gibi yineleyerek görülenleri aksediyor, yanına küçük küçük yorumlar ekliyor. Bugün, kullanılan terapi modalitesi ne olursa olsun, çocuğun sergilediği davranış konusunda gönderme yapıyoruz. Çocuk hala istediği oyunu seçiyor, fakat örneğin aşırı agresif çocuklar için dart, kontrolü geliştirmek için “touch-box” (dokunma boks’u), yani, eldivenlerle karşı karşıya yarışmadayız, amma vurmak yok, yalnızca dokunmak puvan almak için yeterli. Kişisel terapimizin ötesinde çocuğu Doğu Spor’larına ya da Tiyatro’ya da havale ediyoruz. Ofis’te, B e b e k – e v i (Doll-House) yüz yıldanberi değerini hala kaybetmemiş mıknatıs gibi çekici bir düzen. Babası evden ayrılmış, ya da sabahları okula gitmekte tereddüt eden (school phobia) ya da korkulu, sıkıntılı rüya gören çocuklarda, yeni doğmuş bebek kardeşleri olan kıskanç ‘kurbağalar’da, sizin davet etmenize gerek yok, çocuk hemen o eve yöneliveriyor. Ev, ahşaptan yapılı, basit, belirli odaları ve oturmaya yeterli koltuk, sandalye, izlenecek T.V. ve telefon alıcısını içerse yeter. Bebek, anne, baba figürlerinin ahım şahım fabrike edilmiş boyalı, pahalı materyalden yapılı olmasına da gerek yok. Etrafına renkli bir bez sarılı mandal, tel, ip, kürdan, kolaylıkla işi görebilir. (1960’larda ben Harvard’da Çocuk Psikiyatrisi eğitimi alırken, hoca, piposunu temizlediği bükülebilir kalın temizleyici tellerden saniyeler içinde istenen bebeğin yapılabileceğini bana öğretmişti.) Çocuğun zaten bilincini işgal eden, ama korkusundan bilinç-öncesi’ne (pre-conscious) yerleşip birikmiş çatışmalar, semptom haline döndürüldüğünden, oradan ifade edilmek için kendini çıkmaya zorlarlar. Böylece, “yansıtma”  (projection) savunma mekanizma’sını kullanarak, öfke, hatta küfür, oyuncak bebeği üçüncü şahıs gibi kullanarak kolayca ifade edebilir. Eğer çocuk tereddütlü ise, örneğin terapist bebek-evi’nde yatakta yatan oyuncak bebeğe yaklaşarak, ‘Bu çocuğun gözleri hala faltaşı gibi açık. Vakit gece yarısını geçmiş. Ne dersin, korkulu rüyalar mı görüyor? Bir hırsızın gelmesinden mi korkuyor? diye yönlendirme yapılabilir. Terapist, figür’leri manipüle ederek, “Bu çocuk annesine kızgın galiba, acaba neden?’ diyebilir, kukla’yı eline alıp bağırıp çağırabilir, araya anne ya da baba girdiğinde kukla’yı çocuğun eline vererek onu yanıt verme konusunda yüreklendirebilir. Tüm bunlara karşıt olarak, eğer çocuk bu tür etkileşime hazır değilse, ‘bebek-evi’ne şöyle bir bakar, yaklaşmaz bile. Lütfen zorlamayın.

               Bu tür yaklaşımları -gerçeğe mümkün olduğu derecede yakın- hazırlayabilmek, onun davranışlarını daha iyi yorumlayabilmek ve terapi zamanında gerektiğinde çocukla paylaşabilmek, üstesinden gelinmesi hususunda yardımcı olabilmek, çocuk hakkında yapılmış olan yakınmaların fiziksel ve sosyal gelişimindeki gedikleri saptayabilmek için,

                                                                       -25-

aileden, ta hamilelikten başlayarak bir  g e l i ş i m   ö y k ü s ü  alınması gerekir. Örneğin hamilelik planlanmış mı idi? Kaçıncı hamilelik? Anne bir ‘düşük tehdidi’ ile karşı karşıya kaldı mı? O sürede herhangi bir ilaç kullanıyor muydu? Bir kaza, kanama geçirdi mi? Çocuk büyürken geçirdiği hastalıklar, ailede önemli kayıplar oldu mu? Ateşli bir hastalıktan sonra “havale” geçirdi mi? Yatağını ıslatmaya devam ediyorsa, bu ailede, örneğin babada da var mı idi? (Ailevi bel kemiği çatlağı rahatsızlığı: “spina bifida occulta”) Bayılmasa bile, zaman zaman kendisi hakkında evde ya da okulda, “..dalıp dalıp gidiyor, ama hatırlamıyor. Yemek yerken çatalı elinden düşüyor, ya da yazarken kalemi… tahtada tebeşiri…sonra hiçbir şey olmamış gibi devam ediyor…” gözlemleri oluyor mu (Petit-mal)? Tüm bunları hekimlik mesleğinden gelmeyen psikolog kardeşlerimizin bulup çıkarmasını ve çara bulmasını beklemiyoruz; ama, çocuğun davranışlarının, onun fiziksel ve ruhsal bütünlüğünün bir göstergesi olduğunu ve öykü alma esnasında bu türlerden herhangi bir yakınma var idiyse, bir nörolog ya da psikiyatr ile bir danışma-konsültasyon yapması gerekeceğini dostça anımsatıyoruz.

                Prensip olarak tüm aile birlikte davet edilir. Çocuğa görüşmeye neden gittiği uygun bir lisanla anlatılmalıdır. Çocuktan gizli kulağınıza birşeylerin ‘pıs pıs’ edilmesine izin vermeyin, çocuğu kaybedersiniz. Onun konusunda hiçbir gizem söz konusu olmamalıdır. Anımsarım, bir baba, on bir yaşındaki kız çocuğunu, sürekli, açıkta ‘mastürbasyon’ yaptığı şikayetlerle bana getirmişti. Niye annesi değil, bilemem. Ofisten içeriye girmeyip önce benim kulağıma söylemek ve kızını devre dışı bırakmak istedi. İzin vermedim. Başlangıç hep birlikte olmalı ve ilk söz, söyleyebildiği kadar çocuğun olmalı. Alışıldığı gibi, birçok ebeveynler, şikayet listesini, nefes nefese size yetiştirmeye çalışır, çocuk da, boynu bükük, bir kez daha yabancı bir profesyonele şikayet ediliyor olur. Halbuki, ona kendini bildirme sorumluluğu verilirse ve aile gerekli olduğunda kullanılırsa bu iyi bir başlangıç olur. Uzun öykü alınırken çocuk zaten birşeyler çizmek ya da pazıl’larla (puzzles-yap boz takımları) oynamak ister. O zaman, ona, kendisi hakkında konuşulduğunu, sizleri her an kesebileceğini, çünkü “onun saatı” olduğunu hatırlatın. Arada bir, bilerekten durarak, onun fikrini de alın. Böylece daha başlangıçta, aile-çocuk-terapist üçgeninin bir çalışma ortaklığına dönmesi gerektiğini gözlemlemiş ve kaydetmiş olur. Evlilik, özel aile hayatı, -varsa- ailenin sosyal problemleri için, ayrı, özel bir seans yapılır ve nedeni de çocuğa söylenir.

                Mümkünse hastayı ve ailesini kapıda siz de yardımcınızla birlikte karşılayın. Çocukla birden aşırı şakacı, kucaklayıcı olmayın. Sekiz, özellikle dokuz yaşından büyük çocuklara “sen” diye hitap etmeyin. İlerde ‘sen’ ve ‘siz’i karışık kullanabilirsiniz. Odayı terketmek, başka şeyler yapıp yapmamak konusunda sınır koymaktan çekinmeyin, ama onları daha başlangıçta ferman gibi okumaya gerek yok. Agresif bir çocuk harekatına başlayınca, hemen ne ‘yapamayacağını’ tatlılıkla söyleyebilmelisiniz. Gözünüz hep çocukta olmalı

                Özellikle hekim olmayan terapist’lere biraz yardımcı olsun diye, çocuk ve aile’den gelen bilgileri, aşağıdaki format’a göre kaydetmeniz çok yararlı olur. Böyle bir “ilk seans”, bir saatten daha fazla zaman gerektirebileceğinden, çocuğun normal gereksinimlerini, örneğin su içmek isteyip istemediğini, tuvalete gitmek gerekip gerekmediğini sormaktan çekinmeyin. Yiyecek bir şey, belki açıktaki bir bonbon’dan başka bir şey sunmayın. Eğer dışardan McDonalds’tan köfte ve patates kızartması ile geliyorlarsa, önce bekleme odasında bitirmesini, sonra seans’ın başlamasını tavsiye edin. Son yıllarda moda olan ve fakat gerçekten bir gereksinim olan su şişelerine gayet tabii izin var.

                Son olarak, terapi’ye “sempati”nin değil “empati”nin esas olduğunu unutmayın. Bu, bildiğiniz gibi, “kendinizi çocuğun ayakkabıları içine koymaktır.” Çocuğun ya da ailenin keder ve problemlerini, kibarlık olsun diye azaltmak ya da hafifletmek düşüncesiyle, “merak etmeyin geçer, bugünlerde herkesin böyle problemleri var!” gibi genellemelerle akıl hocalığı yapmaktan, başkalarından örnekler vermekten sakının. Kimsenin çocuğuna da “kurtarıcı” olmayın, yapamayacağınız gibi, bu bizim ödevimiz değil. Bizler yalnızca yardımcıyız.

                                                                          -26-

                                                           O Y U N C A K L A R

                  Oyun, özellikle bireysel bazda ve küçük çocuklarla, o y u n c a k l a r  ile oynanır. Ta Melanie Klein’ın başlangıç terapilerinden beri, oyun odasının gayet basit ve sade, kırılmaz, ahşap eşyalarla donatılması; telefon, radyo, pil, batarya, gürültülü ve karmaşa işlemli mekanik araç ve oyun malzemesinden uzak kalınması tavsiye edilmiştir. Bir köşede akan sulu bir musluk olması yararlı bir gereksinimdir. Prensip itibariyle çocuğa ve ailesine, pek ender durumlar hariç, çocuğun oyuncaklarını getirmesi tavsiye edilmez ve cesaretlendirilmez; zira, öncelerden de söylediğimiz gibi, oyun odası, çocuğun eğlenebileceği bir oyuncak sergisi değil problemlerini yansıtarak kısmi yanıtlar ya da alternatifler üretebileceği, kendi-kontrol (self-control) kazanabilceği bir ortam olmalıdır. Bu nedenle, top, dikkati toparlamakta kullanılan çalışma materyali, boyalı kalem seti, yeterli derecede boş kağıt, domino, satranç, amiral battı gibi yarışma oyunları, ucu künt-yapışkan dart’lar, zarlarla oynanabilecek “çıkış-iniş-düşüş” seti (chute), pelüş kedi, köpek vb hayvanlar, kuklalar; kil ve “parmakla boyama” (finger painting) takımı, tabiatıyla bir köşeye konulmuş “Bebek-evi” (Doll-House) yeterlidir. Oyun sonunda oyuncaklar beraberce toplanır ve eski yerlerine konur. Çocuk yaptığı boya, çizgi vs.’yi annesine göstermek isterse buna sınırlı oalarak izin verilir, ya da sona, bitme anına bırakılır. Terapist’in durumu genel olarak edilgendir: Çocuk gelince onunla karşı karşıya oturulur ve gülümsenir, “hadi evcilik oynayalım”, ya da “konuşalım” denmez. Çocuk başlar ve terapist onu izler.

               Hazır konu “oyuncaklar”dan açılmışken, bu önemli tedavi aracının, tarih boyunca başlayış, gelişim şekillerini ve farklı zamanlarda oyunun ötesinde oynadıkları daha ciddi rollerden de bahsetmek isterim. Bu konuda yazılan en mükemmel kitaplardan biri, bir pediatrist olan Dr. Elizabeth Lodge REES (20) tarafından yayımlanan: “Bir Doktor Oyuncaklara Bakıyor” (A Doctor Looks At Toys) dur. Bu kitabın ilk bölümlerini sizlere şöylece özetliyorum.

               “Her oyuncağın, ister bir bebek, asker, otomobil ya da atlanan ip olsun, yalnızca dünyaya sessizce sunulmayıp, insanoğlunun kurduğu uygarlıkların ta başlangıçlarındanberi onlara kendilerine özgü bir anlam veren bir öyküleri vardır. Çocukların olduğu her yerde oyuncaklar vardır, yoksa ya orada kalmazlar ya da birşeyler yaratırlar. Her ulus, kim olursa olsun, çocukların kız ya da erkek oluşlarına göre, cinslerine has, benzer kategorilerde oyuncaklar yaratmış veya sağlamıştır: Erkekler için avlanma ve savaş araçları, fiziksel yeti ve kudret geliştiren yardımcı alet edavat, kızlar için ise bebekler, annenin ev içinde ve mutfakta kullandığı kap kacak ve diğer güncel öteberi.

               “T o p, hemen her kültürün ana oyun materyalidir. Bu, lastikten, kauçuktan, taştan, ahşaptan ya da kumaştan, hatta gazete parçaları veya topraktan yapılmış olabilir. Değnek, sopa, ok, dart, kılıç, mızrak, her zaman oğlanların elleri altındadır. Bunların orijini, insanlık tarihinin başlangıçlarına kadar gider. Domino, zar oyunları, satranç gibi daha ilerlemiş-yerleşim evreleri oyun malzemelerinin başlangıçları için eski Pers imparatorluğu (İ.Ö. 5.-6. yy.lar) işaretlenmekle beraber, Londra’da, “British Museum”da, İ.Ö. 2400 tarihlerinden kalma, karelere ayrılmış, karşılıklı iki kişi için imal edilmiş bir oyun tahtası özenle sergilenmektedir. Roma’lılar zamanında  (İ.Ö. 5.,4. ve 3. y.y.’lar ve hemen İ.S.) dış alanlarda birdirbir, uzun eşek, saklambaç, sırıkla yürüme, uçurtma uçurtma, aşık atma gibi yarı-kollektif oyunların oynandığı elimizde mevcut Latince kitaplarda resimlerle gösterilmiştir.

              (Çocuk yaşlarımda, 1940 tarihlerinde olacak, ya birilerinden duydum, ya da Fransızca bir dergi veya yayımdan okumuştum, “Satranç” <Chess-İng.-; Le Jeu d’échecs-Fr.> oyununun varlığını ve çok zekice kullanılışını gösteren küçük bir fıkradan bahsediyordu, hiç unutmadım. Benden sonra kaybolmasın diye, ben de sizlere hikaye ediyorum.

                                                                         -27-

               İsadan birkaç yüz önceki imparatorluk yıllarında, İran’da zamanın Şah’ının çok hasta küçük bir çocuğu varmış. Oğlancık yemeden içmeden kesilmiş ve ölüm döşeğindeymiş. Şahın tüm ahü vahına ve en yüksek ödül vaatlerine karşın, devrin ulema hekimleri çocukcağızın derdine bir deva bulamamış. Saraya günün birinde oldukça yaşlı, sade giyim kuşamlı bir adamcağız gelerek yavrucağı tedavi edeceği iddiasında bulunarak izin istemiş. Tabii derhal gerekli izin verilmiş ve kendine sarayda bir oda tahsis edilmiş. Gün be gün, bir deri bir kemik kalmış çocuk sağlığını kazanmaya başlamış, yüzüne renk gelmiş, velhasıl bir iki ay içinde sağıltımlı olarak ayağa kalkmış. Ziyadesiyle mutlu olan Şah, adamcağıza, “Dile benden ne dilersin ey kul?” diye, beklendiği gibi, bir alicenaplıkta bulunmuş. Adamcağız da Şah’a, kendisinin esas olarak bir çiftçi olduğunu, tarlasında ekin ektiğini, biraz refaha kavuşması için buğdaya gereksinimi olduğunu söyledikten sonra, Şahın tahtının yakınında altın kaplı bir masa üzerinde duran ‘Satranç’ tahtasını işaretle: “Bütün niyazım, başlangıçtaki birinci kareye yalnızca bir tek buğday tanesi, ve ondan sonra gelenlerin her birine de, bir evvelkinin iki misli tane koyarak sonuna kadar bu minval üzere gidilmesi Şehinşahım!” diye arzda bulunmuş. Ucuza kurtulduğunu sanan Şah bunu derhal kabullenip icraı için gerekli emirleri vermiş ve fakat birkaç saat içinde, Şah dahil bütün saray halkı, memleketteki tüm buğday ambarlarında depolanmış buğdayın istenilen miktara yetmeyeceğini idrak ederek, Şah, adamın zekasını tekrar be tekrar takdir etmiş ve istenilen buğday yerine birkaç kese altınla adamcağıızın gönlünü alarak işin içinden çıkmış. İ.E.)

              “Dünya müzelerinde sergilenen oyuncakların en eskisi, İ.Ö. 2000 yıllarında Eski Mısır’da imal edildiği iddia edilen yapıtlardır.  Bunlar, ana maddesi fildişi, cam ya da taş ve kurşun, bronz’dan yapılı hayvan figürleri idi. Bunlar arasındaki en ilginç ve göze çarpan oyuncak ise, ‘çeneleri oynayabilen, ahşaptan yapılı bir kaplan ve timsah’ idi.

              “Çeşitli oyuncaklar arasında  o y u n c a k   b e b e k   ve   k u k l a l a r (puppets), gerek çeşitleri ve gerekse oynadıkları sosyal ve medikal-psikolojik rol ve doyumluluk bakımından, en zengin grubu oluştururlar:  İlk bebek, Ebeveyn bebek, Sihirbaz bebek, Moda bebek, Özel İşaret bebekleri, Takla atan bebek, Ağlayan bebek, Konuşan bebek, Sabun bebek, Kauçuk bebek, Selüloid ve Deri bebek, Metal bebek, Güzellik Kraliçesi bebekler (Barby dolls) -ve bugünlerde de Dua eden bebek-, toplumların gelişim düzeylerinde, çevrenin beklenti ve istencelerinin farkında olan küçük kızın, onların yaşamlarını kendi düzeyinde bir paylaşma ve özdeşme gayet ve gereksinimini simgeler bunlar.

               “Oyuncak bebeklerin tarihçesi, insanların kabileler halinde yaşadıkları devirlerde, kabilelerin ‘korku’ ve ‘ümit’lerini simgeleyen tören ve dualarla ilintili, çok ciddiye alınan nesnelerin öyküleriyle doludur. Özel yapılmış bebekler, birçok insanı hastalıktan korur ya da kurtarırdı. Bu yüzden, arkaik devirlerden kalma bebeklerin bazılarının basitçe bir çocuk oyuncağı mı yoksa geçmiş yaşamların kabilesel dini bir simgesi olduğu ayrımını yapmak çok güç olabilir. Bugün bile HOPİ Hintlileri’nin (*) “Kochina” bebekleri, onların görkemli dini törenlerinde kullanılmaktadır.

—————
(*) HOPİ’ler (ya da eski isimleriyle MOKİ’ler), U.S.A.’da, “Pueblo (tipik teraslı köy evleri anlamına gelir) Hintlileri”nin (Amerikan Yerlilerinin), Arizona’nın kuzey doğusunda, Navaho yerleşim alanlarında yaşıyan, sayılara altı bine indirgenmiş bölümüdür. Dilleri ‘Şoşon’ olup, kendilerinin zaman ve mekan konularındaki oriyantasyonlarının sembolüdür; yani, kabileye yakın yerlerde oluşan olaylar yakın zamanlarda, uzaklarda oluşan olaylar ise çok eski zamanlarda oluşur gibi algılanır. ‘Kochina’ ya da ‘Kachina’ (Kaçina) bebekleri ise, kız ve erkek çocukların altı yaşa geldiklerinde katıldıkları “Yaşdönümü-İnisiasyon” törenlerinde, çok çeşitli tanrıların, ruhların, ölmüş ataların ve gökteki bulutların birleştirilmiş sembolü olan maskeleri yüzlerine taktıkları gibi, ellerinde taşıdıkları koyu siyah maskeli tasvirleri içeren bebeklerdir. Hala ana-erkil aile tipi yaşayan bu kabilelerin gözledikleri büyük törenler, bu”Başlangıç”ların ötesinde, “Kışdönümü-Soyal” ve ağustos ayında, “kiva” adındaki, asırlarönce oradan neşet ettikleri dört yeraltı mağarasında, ağızlarına canlı yılanları aldıkları ayinlerdir. 
 

                                                                   -Devam edecek-

OYUN TEDAVİSİ – Modaliteler (3) (28-42)

                                                                        -28-

                  “Modern devirlerde, hekimliğe çok özel bir şekilde pratik bir katkıda bulunan bir bebek türü, müteveffa Dr. Julian CHASE’in eşinin mucidi olduğu “CHASE Bebekleri”dir. Bayan Chase, bir hobi olarak, arkadaşları ve dostlarının çocukları için bezden bebekler yapardı. 1910’da, Amerika’nın Connecticut Eyaletinin merkezi olan Hartford’daki bir hastanenin başhemşiresi, Bn. Chase’den, öğrenci hemşirelerin eğitiminde kullanılmak üzere ‘hayat-canlı’ boy’da bir bebek dikmesini rica etti. O zamana kadar öğrenciler, sıvıları içinde tutan mekanik mide’leri içermeyen, samanla doldurulmuş bez bebekler (dummies) kullanırlardı. Bu bebekler, kız ve erkek anatomik yapıtlarının ötesinde, burun ve kulak kanalları bile enjeksiyonlara hazır bir şekilde imal ediliyor ve kullanılıyorlardı.

                  “Bu tip  m e d i k a l   b e b e k’lerin ataları; Avrupa’da, özellikle Fransa, İtalya ve Almanya’da, 16. ve 19. y.y.ları arasında “anatomi” eğitiminde kullanılmışlardı. Bu ‘bebekler’, genellikle çift ve kız olanları hamile olarak yapılırlardı. Kollar ve omuzlar fildişi menteşelerle vücuda bağlı olup, hareket ettirilebilirlerdi. Vücudun diğer parçaları da, örneğin karıniçi organları, muayene ve tedavi için de çıkarılabilecek şekilde yapılmışlardı.

                  “Bundan yüzyıllar öncesi, Ç i n l i l e r, tıp’ta “fildişi bebekler” kullanmışlardı. Hiç bir doktora, kendinden yukarı sosyal klastaki bir kadına, muayene amacıyla bile dokunma izini verilmediği için, öyle bir hanım hastalandığında, vücudunun hasta organını böyle bir bebekle tarif ederdi. Şöyle ki, elini bir perde aralığından ileri uzatır, doktor da ancak onun nabzını sayabilirdi. Sonra, hasta, parmağıyla, fildişi bebeğin ‘hasta’ organını işaretlerdi. Bazen de hanımefendinin nedimesi, figürü alıp doktora bizzat kendisi onun üzerinden bilgi verirdi. Bu tür bebeklere: “Lady Doctor Dolls” (Bayan Doktor Bebekleri) ismi verilmişti. Bunların, evlenmek üzere olan genç kızlara, anneleri tarafından bir hediye olarak verilmesi adettendi.

                  “Amerika Birleşik Devletlerinin “İç Savaşı”nda, Güney Birliklerini temsil eden ‘Confederate Army’ Müzesinde, “Casus Bebek”, ziyaretçileri hala mest eder. Söylentilere göre bu bebek, Gen. Patton Anderson’un yeğeninin kumanda ettiği kıtalarda elden ele geçerek, normalden büyük, yapma kafasında, yaralılara ilaç taşırmış. Daha yakınlardan örnek verirsek, II. Dünya Savaşı’nda, yukardaki gibi ‘mesaj’ taşıyan bebeklerin de kullanıldığı söylenir.”
                  Biz hekimler, özellikle psikolog-psikiyatr, sosyal çalışma uzmanları ve adli tıpçılar, bugün bebekleri, mahkemelerde “ç o c u k   c i n s i y e t   i s t i s m a r ı” vakalarında başarı ile kullanamaktayız. Diğer bir gözlemim de, elli beş yıl psikiyatri praktisinden sonra, kız çocuklarının da, değişen zamana ve alışılagelmiş sosyal rollerin değişme sürecine ayak uydurarak,  “doll-house” oyunlarına eskiden olduğu kadar rağbet göstermemeleridir.

                                                                           *

                                                                        -29-

                   Ç o c u k  v e  o y u n  ilişkilerinde, şimdiye kadar, ilerde de aynen olacağı gibi, İngilizce konuşan ülkelerin, yayınları genellikle İngilizce dilinde olan diğerlerinin görüşlerini aktardık ve aktarmaya devam edeceğiz. xvııı. yüzyılın düşünce, hak ve özgürlüklerinin lideri, ROUSSEAU, VOLTAIRE gibi düşünürlerin yurdu ve xx. y.y.’ın başında Viyana’dan “Avrupa’nın kültür merkezliği”ni ele geçiren Paris-Fransa’dan, nedense beklendiği kadar psikolojik, psikanalitik hamleler gelmedi. Freud’un havarilerinin çoğu Amerika’da yeşerdi, daha sonraları da, yine bu Yeni Dünya, psikiyatri konusunda , hem teori ve hem de pratik alanlarda tüm dünyaya liderliğini kabul ettirdi. Fransa’dan da PIAGET gibi, hayatını Çocuk Gelişimi ve Zeka’sına vakfetmiş bir devin ötesinde, genel psikanaliz alanında yalnızca bir LACAN geldi ve o da, özellikle memleketimizde, hakkında yazılan bir iki kitapdan öteye bir iz bırakamadı. Ama bu demek değildir ki Fransa’da hiçbir şey olmuyor, hayır, bu yüksek kültürlü devletin, belki günlük yaşamda lisanı eskisi kadar yaygın bir şekilde geçer akçe kullanılmıyor gibi görünüyor, fakat Fransa hala Fransa’dır. İşte zamanımızın tanınmış Fransız büyük hocalarından, Prof. Jean CHATEAU’nun (4), “Ç o c u ğ u n   O y u n u” (Le Jeu de L’Enfant) isimli klasik ders kitabından yaptığım küçük bir çeviriyi okuyucularımıza sunuyorum.

              Kitabın birinci bölümünde, Prof. Chateau,  o y u n u n   m o t o r   ö ğ e’ sini ele alıyor. “Oynamak, haz almaktır,”, diye başlıyor; “Küçük çocuklarımız için oynamak, eğlenmektir,” diyor, “O bunu, daha hatta beşikte iken bile, ayaklarını, ellerini sallayarak, sesini kullanarak ifade eder. Yürümeye başlayınca evcil koyunlarla ve kumrularla, daha sonra da evdeki küçük şeylerle kendini eğlendirir. Onun için oyun, arayıp da haz bulacağı herhangi bir şeyi arama özgürlüğünden başka bir şey değildir. Ne kadar sevse de, bonbonları yemek, oynamak değildir ama haz doğmaksızın oyun olamaz. Özellikle çocuk, üç yaşından sonra, oynamak isterse, bu, ne dürtülerini tatmin ve ne de organlarını fiziksel olarak geliştirmek için değildir: mutlaka, mutlaka istediği, arzu ettiği içindir.

              “O y u n, çocuğun ‘gelişim’inin ve ‘kendiyle bütünleşme’sinin olmazsa olmaz bir parçasıdır. Hayvanlar da oynar. Doğa, onların spontan-kendiliğinden hayat bulan fizyolojilerinin son sınırlarını belirtmiştir. Az oynayanlarda da çok oynayanlarda da, oyun, hayvan türlerinin gelişmelerine yardım eder. (Bu kitabın değeri, insan ve hayvan bebeklerini kısmi de olsa kıyaslamasından da geliyor.)

              “Çocuk, oyununu, iş gibi önceden hesaplamaz; bu yeti, anide gelişir ve sahnelenir. Psikanalist’ler, pek de abartmayarak, oyunun çocuğa erotik bir haz verdiğini iddia ederler. Böyle olsun ya da olmasın, çocuk, sıradan bir oyunun verdiği haz ile erotik bir oyunun arasındaki farkı bilir. Çocuk, “haz” (pleasure) prensibine uyarak hazdan haza koşar: bir oyun oynar, haz duyar; sonra, bir çikolata yer, yine haz duyar. Çocuğun oyundan aldığı zevk, cinsellikten aldığının tersine, aktif ve işlevseldir. Çocuk, oyun zevkini yineleye yineleye  m o r a l  değerlere varır. Diyebiliriz ki, çocuğun oyununun motor ögesi, moral bir öge’dir; ladik (oyunsal) haz da moral bir hazdır. Hayvanların oyunlarının insanlara kıyasla daha fonksiyonel ve ‘aşağı’ (inferior) ve ‘yüksek’ (superior) nitelikleri ortaya koymalarında bir araç olarak da kullandıklarını gözlemleriz. Hayvanlarda, ister dürtüsel ister fonksiyonel olsun, ‘üstünlük’ (superiority), daha yaşamsal bir değer taşır. Uygarlaşmış ve ‘alet kullanan’ (Homo sapiens) insanda, oyunlar, taklit ve hayali, sanatı, bilimselliği ve hatta din gibi inanç sistemlerini de içererek, daha mantıki, sosyal değerlerle daha işbirlikçi ve yarışmacı bir şekilde, her iki tarafın da önceden kabul ettikleri kurallara uymaya çalışarak oluşur. Çoğu kez de, o kuralların doğru uygulanmaları için, bir hakem tayin edilir (Homo ludens).

                                                                        -30-

                “Unutmamak gerekir ki, hayvan yavruları çok daha hızlı gelişir ve insan yavrularının yıllarca izlemek zorunda olduğu sıkı moral ve sosyal disiplini izlemezler. Bir  b a b u n, doğduğundan on beş gün sonra yürümeye başlar ve dokuz aylıkken, türünün tüm cinsel işlevselliklerini pratiğe koyabilir. Üstüne üstlük, kırk beş yaşına kadar da yaşar. İnsanlara kıyasla babun’ların çocukluk süresi, genel yaşamlarının beşte biri kadardır. Bu, insanlarda, gençlik çağını da katarsak, üçte biri kadardır, yani oldukça kısadır.

                “Bir  ş e m p a n z e, yedi aylıkken, köpek dişleri hariç, hayatboyu taşıyacağı dişlere sahip olur. Onun on aylıkken eriştiği ‘kemikleşme’ düzeyi, yedi yaşındaki bir çocuğunkine eşittir. O, altı aylıkken küçük adımlarla yürüyebilir, bir yaşında da dimdik-erekt haldedir.

                “BUYTENDICK, mamafih, yazmıştı: ‘İnsan ve hayvan yavrularını, motor hareketlerin hakim olduğu ilk evrelerin ötesinde karşılaştırmak çok hatalı olur, zira, insan yavrusu yaşam için anne -ya da benzeri- bir bakıcıya, koruyucuya sürekli olarak gereksinimi vardır.”

                                                                          *

                 Doğrudur. ‘Konuşan hayvan’ olan insan, “yaşam mücadelesi”nin dışında hayvanlardan çok daha karmaşa, entellektüel ve sosyal amaçlara yönelik ilişkiler ve etkileşimler içinde olmak zorundadır. Doğa, hayvan cinslerinin türlerinin bekaı için otomatik sistemi kurmuş: Balıklar suya yüz binlerce yumurta bırakıyor; kediler üç-ile yedi arasında yavru yapıyor hem de yılda birkaç kez ki bazıları yaşayabilsin. İklim şartları değişince, tarihten önceki çağlarda olduğu gibi, hayvanlar daha yaşanabilir bölgelere hicret ediyor, yeşeren ve yücelen ağaçlara erişip kendini besleyebilmek için, ‘mütasyon’a uğrayıp, zürafa gibi boyunları uzuyor, buna uyamayanlar telef oluyor.

                 Yakın geçmişte, bir belgeselde, susamuru, kunduz gibi hem karada hem suda yaşayan -geçit-hayvanlarının, ‘sırf keyif’ için, tepelerden karda kayak yaptıklarını ve bundan hoşlandıklarını göstermişti. Bir dereceye kadar ‘haz’ ve ‘başarı’ hissedilmiş ve ‘kaydedilmiş’ olabilir. (*)

                 Prof. Chateau’nun da eserinde defalarca tekrarladığı gibi, küçük çocuk, ‘an’ı yaşayan varlıktır, tıpkı hayvan yavrusu gibi; ileriyi düşünemez ve planlayamaz. Onun oyunu, bir deneme, bir iş olup bir ‘alıştırma’ değildir; ‘varlığı’nın bir kanıtıdır ve düşünen bir varlık düzeyine gelinceye kadar bilincinde olmadığı ‘geleceğe bir yatırımdır’; oyundan aldığı haz, ‘kendi’nin bir uzantısıdır. Duyumsadığı haz, ‘sonuç’tan değil, yaptığı ‘etkinlik’ ve ulaştığı ‘üretkenlik’tendir.
————————————–
(*) Ben size, kitabın sonuna, aile albümümden, eşimle ‘satranç oynayan’ (?) Van melezi kedimiz Ciciş’imizin -halen on üç yaşında-, daha iki yaşındayken, patisiyle yaptığı hareketini gösteren resimleri ekliyorum (Resim: 7). Ciciş herhalde oyunun tüm kurallarını bilmiyordu, kazanıp kazanmama diye bir çabası da yoktu; olsa olsa çok bağlı olduğu annesi(?)ni taklit ederken, onun belki daha erken bir zamanda ve daha fazla mama vermesini umuyordu, bilmiyoruz. (Biz, bilmiyorum aşırı bir ilgi mi gösterdik, fakat ikisi dört yaş küçük ikiz kardeşler Pamuk ve Kaya, üçünün oynarken, hatta Ciciş’in piyano’nun tuşuna bastığı anda -beni taklit!- çektiğimiz video’ları sandalyelere oturmuş izler hallerini, tekrar filme aldığımız zaman da, hem kendilerini hem de T.V.’deki izlenimlerini aynı merakla gözlemlerler. Tenis oynanırken, Kaya, kolaylıkla topu ileri geri izlediği gibi, topa kimin servis yapacağını tahmin ederek, gözlerini, zamanından evvel o tenisçiye yöneltir!

                                                                       -31-

                Biz hocalar, öğrendiğimiz bilgileri aktarırken, maalesef hemen her zaman yabancı kaynaklara başvurmaktayız. Nedenler belli: Araştırma ve bulgular, daha uluslararası bir dilde ve tüm dünyayı kapsayacak bir şekilde heryerlere taşınabiliyor.

                İşte sizlere, 18 ağustos 1994’te, tesadüfen Sabah gazetesinde okuduğum, belki dikkatleri çok çekmemiş, iddiasız küçük bir makaleyi, içeriğinin hem kalpten gelişi ve hem de kardeş uzmanlıkta olduğu halde, analist bir ruh hekimi kadar içgörülü ve heyecan verici satırları ışınladığından dolayı, hem de bir Üniversite kliniğinden değil de, Anadolu’nun SSK Gaziantep Bölge Hastanesi’nden, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı çok sayın Dr. Orhan Menetlioğlu’ndan, gururla alıyorum:

                “O y u n,  çocuğun özgürlüğüdür,” diyor. Mesleği gereği her gün çocuklarla haşır neşir olan doktor Menetlioğlu’na göre, “çocuk oynadıkça, duyguları keskinleşip, yetenekleri gelişiyor.”

                Uzmanın gözlemlerine göre, “çocuklar, oyunlarına sürekli kendinden birşeyler katıyor, yaşantısını oyuna yansıtıyor. Oyun çocuk için aynı zamanda üzüntülerini, kaygılarını ve korkularını aktarma aracı da. Bu yolla sıkıntılarını ve iç bunaltılarını dışa vurup, kaygılarının yükünden kurtuluyor.

                “O y u n, bir ayağı hayal, öteki ayağı gerçekler dünyasında bir köprüdür. Çocuk, oyun aracılığı ile bu iki dünya arasında anlamlı bir bağ kurar. Bilinmezlerle dolu çevresini oyun süzgecinden geçirerek, kendisi için anlaşılır duruma getirir. Dilinin yetersiz kaldığı yerde, ‘oyun dilini’ kullanır. Oyun, çocukların en doğal anlaşma ortamıdır. Biraraya gelen iki küçük çocuk, daha birbirinin adını öğrenmeden oynamaya başlarlar. Oyun, onların ortak dilidir. Oyunun çekiciliği, üç yaşından itibaren çocukları işbirliğine iter. Böylece oyun, çocuğun toplumsal bir varlık olarak gelişmesinde en doğal bir ortam olur.”

                Dr. Menetlioğlu, oyun’un, ‘ç o c u ğ u n   g e l i ş m e s i  ve  k i ş i l i k   k a z a n m a s ı  için, ‘sevgi’den sonra gelen ikinci en önemli ruhsal besin olduğunu, oyundan yoksun bir çocukluk düşünemeyeceğini’ de sözlerine ekledi.”
      
                                                                          *

                Volümü küçük de olsa, “oyun” hakkında yazılmış bu telif kitabımda, Amerika’da eğitim alırken bizlere tavsiye edilen, zamanları hiçbir şekilde ‘geçmeyen’ ve ‘eskimeyen’, uluslararası üne -layıkıyla- hak kazanmış, eğer yanılmıyorsam Türkçelerini görmediğim iki ünlü kitabın özetlerini takdim edip ansiklopedik bilgilerinizi böylece biraz takviye ettikten sonra, o y u n’un felsefe, kuram ve uygulanmalarında, xx. y.y.’ın ilk yarısından başlayıp son yarısında gelişmiş, ama şimdiden sonra hiçbir şekilde tekrarlanamayacak çalışmaları ve onların sonucunda insanlığa sunulan hazineleri, ilgili antropolojik ve analitik bilgilerle de süsleyerek sistematik bir şekilde vermeye devam edeceğiz.

                                                                        -32-

   TOPLUMDA İNSANLARIN OYNADIĞI OYUNLAR (Games People Play)
                  (Eric BERNE, M.D. (2)   (s.13-20,48-65,69-86)  (Transactional Analysis’in kurucusu)

                  Kitabın konusunun ‘ o y u n’ olması nedeniyle, “Transactional Analysis”  (İşlemsel Analiz) ekolünün kurucusu Dr. Eric Berne’in, 1964’de yayımlanmış ve üç yıl içinde 600,000 adet satmış kitabından bazı özetler sunmak isteriz. Bu müthiş rekorun sırrı, Dr. Berne’in, insanlararası etkileşimi esas alarak, günlük hayatımızda hemen her gün ne tür ‘oyunlar oynadığımızı’ açık ve seçik sergilemiş olmasıdır.

                  Kitabın giriş kısmında, Berne, 1961’de ilk basımı yapılan “Psikoterapi’de İşlevsel Analiz” (Transactional Analysis in Psychotherapy) daha genişçe yorumladığı “Toplumsal alış-veriş = karşılıklı etkileşim”i (Social intercourse) bizlere özetliyor. Şöyle ki:

                  “René SPITZ, yeni doğmuş bebeklerin uzunca bir süre diğer insanlarla temastan uzak tutulduğunda, sonu ölüme kadar gidebilen, aralıklarla ortaya çıkan, duygusal ve fiziksel bir hastalık konumuna girebileceklerinden söz eder. Bu gözlem, bebeklerin daha doğuştan “uyarım-açlığı”na (stimulus-hunger) sahip olup, “fiziksel yakınlığa” (physical intimacy) gereksinimleri olduğunu ima eder. Benzeri bir durum, ergin’lerin de, “duygusal-dürtüsel bir yoksunluğa” (sensory deprivation) maruz kaldıklarında, ‘geçici psikotik hallere (transient psychosis) tutuldukları görülür. Sosyal yaşamda, hapishanelerde, özellikle “hücre hapsi”ne uzun süreler mahkum edilmiş olanlarda “hapishane psikoz’u” pek sık görülen ve politikal bir fırtına yaratan bir olaydır.

                  Organik alanda, böyle bir yoksunluk, merkezi sinir sisteminde bazı ciddi değişikliklerin oluşumunu cesaretlendirir ya da tetikler. Bunların arasında en önemlisi, “beyinsapı”ndaki (brain-stem) “retiküler aktive edici sistem” ki (reticular activating system) (*) çevreden yeterli derecede, neredeyse sürekli olarak uyarılmazsa, sinir hücrelerinde dejenerasyon oluşur. Benzeri haller, yetersiz beslenme sonucu da ortaya çıkar. Bu anlamda, ‘uyarı açlığı’, insan organizmasında, yaşam açısından ‘yiyecek açlığı’na paralel bir gösteri sergiler. Yemekle ilgili olumlu ve olumsuz durumlar, örneğin açlık, susuzluk, gurme yemek pişirme ve yeme sanatı vb. ve onlarla ilintili izlenimler, yemek alanından duyu alanına kolaylıkla aktarılabilirler.

                 Özetle, diyebiliriz ki, bir insan yavrusu, doğduğu andan itibaren, sosyal, psikolojik ve biyolojik kudretlerle sürekli olarak yakından temasta bulunmak zorundadır; bunlar sağlanmazlarsa, o onlara ulaşmaya çabalar; annesinin korumasından daha kurtulamadığı zamanlar bile, ‘birşeyler alabilmek’ için bazı ödünler vermeye zorlanır. Böylece, tümüyle biyolojik dürtülerle başlayan bir ‘uyarı açlığı’, bu gereksinimleri elde etme yolunda kısmen “tanınma – recognition” açlığına döner.(**). Çevredeki insanoğullarının bu çabaya verdikleri ilk yanıt, genellikle bir ‘okşama’dır (stroking); bu, durumua göre, ‘çimdikleme’ye (pinching), ‘parmak ucuyla etrafında şöyle bir döndürme’ye (flip with a finger-tip) dönebilir. Tüm bunlar, Tüm bunlar, “başka birilerinin varlığını tanıma”nın temel taşları olup, sosyal aksiyon’un en küçük ünitesidir de. Bu ‘dokunma’lara verilen herhangi bir karşılık: ‘gülümseme’ (smiling), aynı şekilde ‘dokunma’ ya da ‘okşama’ (touch, stroke), i ş l e v s e l (transactional) birimler olup, ‘sosyal alışveriş’in (social intercourse) artık resmen kurulduğunun kaydıdırlar. Bu ‘ödün’ değiş-tokuşu, savunma mekanizmaları açısından bir “yücelme”yi (sublimation) temsil eder.   

—————
(*) RETİKÜLER Uyarı ve AKTİVASYON: parmak uçlarımızı karşı karşıya getirip şöyle bir çıtlattığımızda, çıkan sesin gözler, yüz ve boyun kasları dahil, tüm boynumuzu onun geldiği yöne çevirten, esasında Omuriliğin (medulla) “MLF-Medial Longitudinal Fasciculus” (MLF-İçsel Uzunlamasına Fasikül) lif kümeleri yoluyla iletilen uyarı.
(**) Aynı şeyler hayvan yavrularında da izlenebilir.

                                                                        -33-

                  O y u n’un kuramı göz önünde tutulduğunda, ‘herhangi bir sosyal birlikteliğin’, ‘hiçbir birliktelik olmaması’ üzerine olan biyolojik üstünlüğü deneysel olarak kanıtlanmıştır. S. Levine’in hayvanlarla yaptığı çok ilginç bir deney, kayde değer. Onun fare’ler üzerine yaptığı çalışmalarda, okşanan, ellenen ve ilgi gösterilen fareler, hayvancığın fiziksel ve ruhsal gelişiminde denek hayvanlarından çok daha farklı, üstün bir tablo göstermesinin yanında, bu hayvanların “lösemi”ye (kan kanseri) karşı çok daha olumlu bir direnç gösterebilmişlerdi. Aynı yumuşak dokunmalar ve hatta ağrılı elektrik-şok’lar, farelerin sağlığını çok daha yüksek düzeylerde sürdürebilmelerine yardım etmişti.

                   Z a m a n, insanoğlunun hayatında diğer bütün yaratıklardan çok daha önemli bir yer tutar. Onun ezeli ve ebedi sorunu, zamanını nasıl yapılandırabileceğidir. Buna, “proğramlaşma” da diyebiliriz. Bunun üç önemli öğesi mevcuttur: 1) Materyal, 2) Sosyal, ve, 3) Kişisel. İş ya da çalışma, dışsal gerçeği belirten, en genel uyarlama aracıdır. (‘Çalışma’ yerine ‘aktivite-faaliyet’ demek daha doğru olur, zira Sosyal Psikiyatride her tür sosyal temas, bir tür çalışma olarak kabul edilebilir.)

 1)  M a t e r y a l   p r o ğ r a m l a m a, yukarıda da söylendiği gibi, dış gerçekler dolayısıyla yapılır. Burada temas’ın dokunma, okşamanın ötesinde çok daha karmaşa sosyal bir fonksiyon olmasına karşın, esas aynıdır. Birçok sosyal temas, “verilerin, ana ilkelerin süreçlenmesi”ni (data processing) içerir. Örneğin eğer işiniz bir kayık ya da motor yapımı ise, birçok tahmin, planlama ve ölçü alma ve daha sonra, gereken çalışmaya katılmanız o işin genel öğeleridir.

 2)  S o s y a l   p r o ğ r a m l a m a, geleneksel ritüelleri (ya da yarı-ritüelleri) temel öğe olarak kabullenir. Bunların en belirgin gösterisi; iyi, kibar, kabul edilebilir bir sosyal davranışın sergilenmesidir. Her aile, çocuklarının, temiz giysilerle, sabah selamlaşmalarını ve alışılagelmiş adet ve gelenekleri doğal ve etken bir şekilde kullanmalarını arzular. Kişiler, iş yerindeki hiyeraşik çalışma kurallarına göre, evrensel ya da lokal önem taşıyan tenkit ve uyarılmalara da kabul edilebilir bir şekilde yanıt vermekle yükümlüdürler. Saçma gibi görünecek ama, yemeklerde rahatlıkla geğirenler, geğirdikten sonra bir kadına hitap edip onunla çıkmamalıdır; tersi de doğrudur: sosyetede kadınlara çıkma teklifinde bulunduğunuzda, onlarla yemek yerken geğirmemeniz gerekir. Bu ve benzeri ‘kabul edilemeyecek’ hareket ya da aksiyonlar, kişiselleştirilmediği takdirde, zamanla, arkadan gülünen veya sadece başkasına bahsedilen ‘eğlence ve  o y u n’lardan (pastimes) öteye geçemez.

 3)  K i ş i s e l   p r o ğ r a m l a m a, sosyal proğramlamanın doğal bir sonucudur. Sürekli birlikte bulunulan faaliyet proğramlarında, zamanla, önceden konuşulmamış kural ve düzenlemeler içinde sınıflandırılabilecek ‘hata’lar (foul) yapılır. Bunlar da genellikle ‘oyun’ tarifine uyarlar. Aile ve evlilik hayatı, yıllar yılı beraberlikten sonra, bu tür ‘oyun’ları ve onların değişik şekillerini içerir.
 
                   Biz bu şekilde, kabaca “sosyal faaliyet birtakım oyun oynamaları içerir” deyince, bu, mutlak surette çoğu kez ‘eğlence’ ya da ‘kişiler birbirlerine ciddi olarak bağlanmış değildirler’ demek olmaz. Futbol oynayan ya da başka atletik gösteri yapan kimseler, gerçekten eğleniyor olmayabilirler. Keza, kumar oyunları, dağ sporları, atışlar vb. de gerçekten ciddi ve hatta sonu ölümle sonuçlanabilir olabilir. Huizinga, vahşi ayin ve eğlenceleri bile  o y u n  sınıfına sokar. İntihar, aşırı alkol ve uyuşturucu alışkanlıklarını, suçluluk ya da şizofrenik gösterileri şakacı, sorumsuz veya barbarik olarak nitelendirmek doğru olmaz. Problem, insan heyecanlarının ‘ha’ deyince o anda şu veya bu şekilde gösteri alanına girmeleri değildir; ama onların “düzenlenmeleri” (regulation) ve bu düzenlenmelerin kurallarına uyacak şekilde sergilenmeleri beklenir. Eğer onlar, kabul edilemez bir şekilde pratiğe konursa, insan heyecanları, daha doğrusu o heyecanları ifade

                                                                          -34-

eden insanlar cezalandırılırlar. Heyecanlar, can sıkıcı hatta ölümle sonuçlanabilecek düzeyde ciddi olabilir; ama “sosyal cezalandırma”, ancak kurallar bozulduğunda uygulanır.

                    Sosyal Proğramlama’da konu ettiğimiz  o y u n, eğlenceler (pastimes), gerçek hayatın yaratabileceği gerçek yakınlığın “yedek”leridir (substitutes), yani o anları sürekli yaşama yerine, tüm sorumluluğu almadan ve tümüyle angaje olmadan, deyim doğruysa bir tür “arama-tarama” egzersizleridir. “Gerçek yakınlık” (intimacy), kişisel, genel olarak da dürtü’lere dayanan proğramlaşmalar şiddet kazandığında ortaya çıkar ve yavaş yavaş, daha derinlerde saklı olan motif’ler, itirazlar ve kısıtlamalar sahneye dökülmeye başlar. “Dürtü-açlığı”nı (stimulus-hunger) tatmin eden yanıtlar, “tanınma-açlığı” ( recognition-hunger) ve “yapılanma-açlığı” dır (structure-hunger). Bu sonuncusu, “dürtü-açlığı”nın benzeri yaşayabilme (survival) değerlerine sahiptir. Gerek “dürtü-açlığı” ve gerekse “tanınma-açlığı”, birlikte, biyolojik bir yıkımla sonuçlanabilecek “duygusal- ve biyolojik-açlık” gereksinimlerini önleme ihtiyacını ifade eder. KIERKEGAARD’a göre, “tanınma-açlığı”, aynı zamanda, yapılandırılmış zamandan doğacak “can sıkıntısı”nı (anxiety) engelleme gereksinimini belirtmeye hizmet eder. Bu, herhangi bir süre için işlevsellikte kalabilir, ve, “sıkıntı”, “duygusal açlık” ile aynı anlama gelen ve benzer sonuçları doğurabilen bir öğe haline gelebilir: “Varoluş sıkıntısı” (existentialistic anxiety!)

                    Böylece, ‘kişi’nin, “zamanını düzenleyebilmesi”, onun en önemli yaşam öğelerinden biri olarak ortaya çıkıyor. Tek kişi, zamanını iki şekilde yapılandırabilir:  f a a l i y e t (activity) ve  h a y a l   k u r m a (fantasy). Kişi, başkalarıyla beraberken de “yalnız” hissedebilir. İkiden fazla kişiler bir araya gelince, zaman, şu mod’lardan biri ile düzenlenebilir -karmaşalık sırasıyla-: (1) Ritüel’ler, (2) ‘Pastimes’ tipi oyunlar, (3) Daha belirli, birlikte paylaşılabilen tipte ‘oyun’lar (games), (4) Yakınlık (intimacy) ve, (5) Sıkıntı (anxiety) -ki bunların herhangi birinin uygulanması sonucu doğabilir-.

                    Bu şekilde, o y u n l a r   o y n a y a r a k  uygulanan  s o s y a l   t e m a s, kişinin bedensel ve ruhsal dengesini bütünleştirir:

1) Günlük ‘yaşam’ın ya da yalnızca ‘varoluş’un yarattığı “sıkıntı”nın giderilmesi;
2) Zararlı, t e h l i k e l i  durumların önlenmesi;
3) ‘O k ş a n m a’nın sağlanması; ve,
4) Y e r l e ş m i ş   d e n g e n i n   d e v a m ı  sağlanmış olur.

                    Hiç şüphesiz tüm bunlar, ego’nun sağlıklı ‘savunma mekanizmaları’dırlar.”

————–
TRANSACTIONAL ANALYSIS : Size birkaç satırla şu ilgili açıklamada bulunmayı uygun gördük. BERNE’e göre, Klasik Psikanaliz’deki ‘Savunma Mekanizmaları’, bu analizde yerini ‘kazanılan avantajların incelenmesi ve kullanılınmı’na bırakır; yani ‘bilinçaltına teslim olmak’ yerine, ‘bilinçli seçenekler’ söz konusudur ve daha işlevsel, pratik’tir. Bireyleri en fazla tatmin eden ‘yakınlık’(intimacy) ve ‘oyunlar’dır (games).  Tabii ‘Grup dinamikleri’ ve ‘Bilinçötesi dürtü ve davranışlar’ gözardı edilemez. Herhangi bir grup’ta, görünüşler-ses-postür-davranışlar değişebilir (Ego states). Bunların analizi şu demektir: Davranış değişiklikleri + Duygularda değişimler. Ebeveynler (Parents)= Ruh-Ötesi Nitelik’leri (extra-psychic qualities); Ergin’ler (Adults)= ‘Yeni-Ruh Halleri’ni (neo-psychic) ve Çocuklar (Children) ise= İlkel-Ruhsal (archeo-psychic) nitelikleri taşır ve sergiler. 
                                                                          -35-

                   ANALİSTLER’İN OYNADIĞI OYUNLAR (Games Analysts Play)
                                Martin SHEPERD, M.D. – Marjorie LEE (22) (s.43-51)

                     Yazarların vak’a ve örneklerine girmeden önce, bir “analist” kimdir, bunu açıklamak isterim. Zira Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde, eminim binlerce psikiyatr-ruh hekimi olmasına karşın, “analist” yetiştiren bir kurum yoktur. Ben böyle bir eğitimi Amerika’da, 1960’larda, “Boston Psychanalytic Society”’dan aldım. New York ve Chicago ve benzeri büyük kentlerde, Fransa Paris’te, Almanya Berlin’de, Avusturya Viyana’da -ki zaten Dr. Sigmund FREUD’le 1885’lerde başlamıştı-, İngiltere Londra’da böyle uluslararası eğitim kurumları mevcuttur.

                     Bir analist, çoğu kez, hiç olmazsa başladığında, tıp fakültesini bitirmiş, ardından üç ya da dört yıl bir akıl hastanesinde ya da üniversite kliniğinde çalışarak uzmanlık imtihanını vermişbir hekimdir. Freud, maamafih, diğer kardeş sosyal bilimlerde, örneğin sosyal çalışma uzmanı, psikolog, eğitimci vb. uzman olup da hekim olmayan, fakat kendinden veya öğrencilerinden gerekli süpervizyon  (denetim) ve eğitimi almış bilim insanlarına, “Lay Analyst” ismini vererek onları da analist kategorisine koymuştur. Bunların en mükemmel örnekleri Erik ERIKSON ve Selma FREIBERG’tir. İnsanoğlunun, hele hele aşırı duyarlı ve yardıma gereksinimi olan kimselerin fiziksel ya da psiko-somatik şikayetleri veya rahatsızlıkları olma yüzdesi hayli yüksek olduğundan, hekim olan analist’in, olmayanlara özellikle bu konuda olan avantajı açıktırır. Eğitim yıllarımızda -fakültelerin en uzun sürelisi olması, artı, uzmanlık yılları, gece nöbetleri, acil durumlarda karar verebilmek ve hastanın gözünde natürel bir ‘şifacı’ simgesi oluşumuz, bizi ‘farklı’ yapıyor. Bu fark, reçete yazabilmemizin çok daha ötesindedir.

                     Bu alanda çalışan hepimiz için en iyi (müşterek-bileşik) terim, ‘terapist’ olmamızdır. Her tür kisvemizin altında, biz terapistler, her şeyden evvel bir ‘insan’ız; diğer insan kardeşlerimizin ‘psikolojik’ sorunlarını, makul bir görünüş ve davranış çerçevesi içinde, gerekli ‘empati’yi göstererek, onlara, problemlerini çözme yolunda ‘yardım etmekle yükümlüyüz.’ Benim Amerika’dan döndüğüm son 18 yıl içinde en çok yapmaya savaştığım şey, terapist’lere terapi vak’aları için süpervizyon vermek, akıl hocası ya da kurtarıcı olmamak. Tarafsızlık, empati: kendini karşısındakinin pabucu içine koyup ‘onun gibi’ hissetmeye çaba göstermek, örneğin, eğer hastanız boşanmış ise, ya da anne veya babasını kaybetmişse, “Ah, vah vah, bana da olmuştu!” gibilerden dostça -sözüm ona- sempati göstermek yerine, “Görüyorum zor zamanlar geçiriyorsunuz; size nasıl yardımcı olabilirim?” diye nötral-olumlu bir köşeden bir empati ile başlayıp, ona, sorunlarının yanıtını bulması yolunda yardım etmeniz, çeşitli alternatif-yedek düşünce ve fikirleri, enine boyuna ölçüp biçmeniz ve, maalesef çoğu kez yapıldığı gibi, akıl-çözüm vermek ya da doğrudan yanıtlar dikte etmek yerine, onu yanıt bulmaya yönlendirmeniz: işte yapmanız gereken bunlar. Bu da bir usta-çırak ve özel eğitim meselesi. Resmi bir eğitim kurumu ve yeterli süpervizör olmadığı sürece, problem devam edeceğe benzer.

                    Tüm koşulları standart sayalım, yani iyi eğitimli bir terapist: “terapi oyunu’nu” kuralları ile oynamaya ant içmiş bir profesyonel, ve şefkate, sevgiye, kucaklanmaya susamış bir hasta. Burada insani faktörler işe giriyor ve bazen, en basiretliler bile insani hatalar yapabiliyor. İşte yazarlar bu “insani faktörleri”, o y u n l a r  olarak nitelendiriyorlar. Şimdi onları dinleyelim.

                                                                        -36-

                    “Hastalar, prensip olarak, terapistlerine hayrandırlar ve onu bir ‘rol modeli’ olarak görürler. Eğer terapist, bilinçli olarak, böyle bir rolü ‘besliyorsa’ ve hasta da buna göre tepki veriyorsa, bu ‘saklı bir narsisism’dir. Böyle vak’alarda sonuçtan pek fayda beklemeyiniz. FREUD’un üzerinde önemle durduğu ‘aktarım’ (transference) ve ‘karşıt aktarım’ (counter-transference) olaylarının gelişebileceğini kabullenip, gerekli önemi vermekle beraber, bir tür ‘nöroz’ sayılabilecek bu olayları, işler tavında iken, karşılıklı konuşarak çözümlemek mümkündür. Fakat, örneğin eğer terapistte, kendisi gibi, eşinden ayrılmış, genç ve güzel, heyecanlı ve cinsel bir varlık olan bir hastaya karşı, kontrol edilebilir hisler duyarsa, bunları tümüyle yadsıyarak, sözüm ona nötral, hatta soğuk bir nevale olmanın hastaya ve terapötik ilişkiye hiçbir faydası yoktur; zira, eğer terapist kendi duygusallığını yadsıyorsa, o zaman, ‘sözüm ona’ nötralitesini türlü  o y u n l a r a  başvurarak sahnelemeye çalışacaktır.

                    “Hemen tüm hastalara ortak olan genel kaygı, onların ‘kendilerine karşı olan güven’in eksikliğidir’ (Self-doubt). Tamir edilecek ilk bölüm budur. Böyle bir kimsenin, dürtülerine, özellikle cinsel kökenli olanlara güveni yoktur….. Cinsiyetin ötesinde yalnızlık, sıkıntı, agresyonlarını kontrolde zorluk, öfke patlamaları, derdini söylese kendini bir zavallı yerine koyma korkusu, çocukluğundanberi şu ya da bu nedenle onu adım adım izleyen suçluluk duyguları, sonu gelmeyen ‘keşke’ler vb. ….. Karşısında ‘terapist’ kisvesinde ‘iyi’ bir insan. ‘Beni besle!’ (Feed me!) diyor, ya da öyle duyumsuyor, ‘Bana bak, beni sev… ve karşılığında seni kutsayacağım!..’ (Take care of me, love me. And in return, I will worship you!)

                    “Başarılı bir terapide, terapistleriyle iyi insani ilişkilerde bulunan hastalarda bu nörotik ‘kendinden şüphe etme’ semptomu kaybolur. Genel sonuç, ‘saygılı, özel bir dostluk, düşkünlük’tür. Eğer hasta ta başından terapistine güveniyor idiyse, güvensizlik içinde söylediği: ‘Ben küçükken hep yalan söylerdim… Kardeşimin en sevdiği oyuncağı kırmıştım bir kez… Ben çok mastürbasyon yapardım… Annemden nefret ederdim…’ gibi itirafların kolayca üstesinden gelir, zira bunları söylerken terapist ona kızmaz, hastasını cezalandırmaz. ‘Oh, ne iyi etmişsin!’ de demez. Ama bunlar soğuk -sözüm ona nötral bir yüzle, aklı belki de başka yerde- bir tutumla yalnızca ‘Hhmmmnn’ diyerek dinliyorsa, büyük bir olasılıkla kendisi ‘oyun oynuyor’ demektir.”

                    Şimdi sizlere, yazarların sınıflandırdıkları ‘oyun’ların en çarpıcılarından birkaç örnek verelim:

I.    SIKINTIYI YADSIMA OYUNLARI

A.  S a p t ı r m a , o y a l a m a  (Diversion)
     Artık monoton hale gelmiş iletişimi, mekanik bakımından alevlendirme. En kolayı: Hastaya yer değiştirtme, koltuk ya da sofa’dan sandalyeye çevirme (Daha az cinselleştirme?)
     Hastanın seanslarının azaltılamsı, çoğaltılması ya da ücretin yükseltilmesi.
 
B.  Hastaya, artık tekdüze-yeknesak hale gelmiş y a ş a m   t a r z ı n d a bir değişiklik yapmayı:  örneğin ‘Saçlarının yapısını değiştir. Elbiseni, ne bileyim parfümünü değiştir, sana mini-etek daha  çok yaraşır… Bana gördüğün ilginç bir rüyanı anlat!’ (Tell me a dream!)

——————-
  (*) Birçok analistler, aktarım ve karşıt-aktarım olmazsa, gerçek terapinin olamayacağına inanır.

                                                                      -37-

   C.   Ö n d e r l i k  telkinlerinde bulunma  (Asking leading questions)
1)  Hasta : ‘Çok yorgunum. Patronum beni gece saat 8:30’a kadar çalıştırdı.’
     Terapist: ‘Farzet ki ona bu işte bir gün daha çalışamayacağını söylesen?’ (Suppose?)
     Hasta: ‘İş.. gün içeri, gün dışarı… Hep aynı şey… Bıktım…’
     Terapist: Eğer sekreterine seninle yatmasını sorsan ne olur?’ (What do you think would happen if…?)

2) Hasta: ‘Bill’i (eşi) seviyorum, onun için hiç fark etmez…
Terapist: ‘Eğer siz hamile kalırsanız, nasıl hissedeceğinizi düşünürsünüz?
Hasta (sararmış): Hamile mi?
Terapist: Evet. Eğer dışardan, tesadüfen hamile kalsanız?
Hasta: Tanrım! Biz ikimiz de evliyiz. Dışarıya ne söyleriz?  Eğer….. yapsak, ne hissedersiniz acaba? (How would you feel if?..)

II.    BİLGİSİZLİĞİ YADSIYAN OYUNLAR 

       Z ı t l ı k l a r  oyunu  (Opposites) :  Rüyada görülen, arzu edilen, şikayet edilen şeylerin, bazen Hastanın söylenilenin tam tersi arzuları olduğu bilinir, ama bu 0/0 100 böyle olamaz. İşte Terapist’lerin içine düşebileceği  ö n y a r g ı  çukurları:
      1)  Hasta: ‘Ben eşimi gerçekten seviyorum.’
           Terapist: ‘Bana öyle geliyor ki, siz ondan nefret ettiğinizi saklıyorsunuz!’
      2)  Hasta: ‘Benim annem son derece berbat bir kişi. Ondan gerçekten nefret ediyorum.’
           Terapist: ‘Bana öyle geliyor ki, siz onu ne derinden sevdiğinizi söylüyorsunuz.’
     3)   Hasta: ‘Ben bugün o derece eli açık-alicenap hissettim ki, <Birleşik Musevi Derneği>ne  beş bin dolar hibe ettim.’
           Terapist: ‘Çocukluğunuzda size verilmemiş olan sevgiye karşılık olsun diye verdiğinizi  tahmin ediyorum. Eğer öyleyse, bu alicenaplıktan çok, birşeyler alabilmek için verdiğinizi düşündürüyor.’

III.   DÜŞMANLIK HİSLERİNİ MASKELEYEN OYUNLAR

     A    Y ü z l e ş t i r m e  (Confrontation) :  Yüzleştirmek, terapi sürecinde, hastanın yararına da kullanılabilecek bir araçtır, örneğin hastaya yararlı bir açıklama ve yorum yapmak. Ama terapist ‘oyun’ oynuyorsa, motivasyonu olumsuz olduğundan, bunu, kendi saldırganlığını, yetersizliğini vb. uslamlamak için yapacaktır.
       1)  Terapist: ‘Senin eşin bir ‘kadın’ istiyor, halbuki sen hala küçük bir kızsın.’
       2) Terapist: ‘Eğer sen gelecek sefer de seansa içkili gelirsen, terapiyi bitiririm!’
       3) Terapist: ‘Sen kendinin bir nemfomanyak (seks delisi) olduğunu kabul et!’
       4) Terapist: ‘Eğer sen eşinle düzenli cinsel ilişkide bulunmazsan, onun sana sadık kalacağını umma!’
       5) Therapist: ‘Sen kendini hala “büyük” görüyorsun ama, ortadaki resim senin çocukluğundan kalma otistik bazı gösterilerden ibaret!’

                                                                          -38-

 B.    İ l e r i – g e r i  ç e v i r g e ç  (Reversing switch) oynamak
                   Bu, terapist’in kendi düşmancıl-saldırgan (hostile) birikimini önlemek için kullandığı çok zeki bir gereçtir. Beğenilmeyen şey, hemencecik hastaya geri havale edilir. (I’d  like to ask you?)  Örnekler:
1) Hasta (erkek): ‘Siz bir ineğe benziyorsunuz!’
    Terapist (kadın): ‘Size sormak isterdim: Bu inekler hakkındaki aşırı zihinsel uğraşınızın  gerçek sebebi ne olabilir acaba?’
 2) ‘Bu sizin analiziniz, benim değil!’ (This is your analysis, not mine!)
    Hasta: ‘Bana öyle geliyor ki, beni hemen her zaman on ile otuz dakika arasında bekletip zaman aşımı yapıyorsunuz. Merak ediyorum, acaba çocukluğunuzda ne oldu da hep geç  kalıyordunuz?’
    Terapist: ‘Hadi canım. Unutmayın ki bu benim değil sizin analiziniz.’

IV.      TEMASIN KAYBOLDUĞUNU YADSIYAN OYUNLAR

             A.  S e s s i z   t e d a v i  (The Silent treatment)  
                   Sessiz oturup hastasını tüm dikkatiyle dinlemek başka, terapist’in kafasının farklı sularda seyri başkadır. Hasta da, terapist’inin ne düşündüğünü, notlar alıp analiz mi yaptığını,  yoksa durumu açmak ya da yorumlamak için kendine mi yardım ettiğinin ayrımını yapamaz. Terapist’i denemek için oturma durumunu değiştirme vb. konusunda ona bir soru sorabilir, bu da terapist’i uyandırır ama onun diyeceği ‘devam ediniz!’ den fazla bir şey değildir genelde.

              B.  Y i n e   t e k r a r l a y ı n  (Say that again!)
                   FREUD, bazı hastaların rüyalarını ikinci kez tekrarladıklarında, aradaki bazı kısımlarını atladıklarını kaydetmişti. Aynı şey, yani bir ‘yokluk’ (absence) hali uyanıklık halinde de   olmuşsa -ki bu kendini terapist’in ellerini oğuşturması, duruş pozisyonunu değiştirmesi, boğazını temizlemesi, piposuyla oynaması vb. hallerle belirlenir-, hastaya söyledikleri tekrarlattırılır. Bu, esasında hastanın doktora bir hediyesidir.”                     

                                                                           *
                      
     
                                                                        -39-

                     OYUN TEDAVİSİ’NE (Play Therapy) BAŞLANACAK ÇOCUKTA
                                                           Ö Y K Ü   A L M A

İlkgörüşme:   Mümkünse, ailenin tüm fertlerinin (anne, baba, kardeşler ve eğer varsa bakıcı, birlikte yaşanan büyük ebeveynler) katılımıyla yapılması en idealdir. Bakımda çok önemi olmayan yaşlılar, yeni doğmuş ya da etkileşimde pek bulunmadığı bir kardeş, katılmayabilir. Babalar genellikle katılmaktan çekinir ve problemleri yadsırlar. Yalnız bilgi vermek bakımından değil, çocuğun hangi güce yanaştığı, ailede problemlerin nasıl tartışıldığı konusunda da bu ‘ilk’, önemlidir.

Yakınmalar:  Çocuğa ve aileye, ne nedenle yardım istedikleri sorulur. Bir tek şikayetin içine dalıp ayrıntılara girmektense, genel tabloyu daha göze görülebilir bir biçimde çizebilmek için, yakınılan alanların başlıkları saptanır. Şikayetlerin tek tek, ne zamandanberi, hangi sırayla geliştiklerini saptamak önemlidir. Sorunlara hemen yanıt vermeye kalkmayın. Halihazır süregelen fiziksel bir rahatsızlığı varsa, ayrıntıları kaydedin, gerekirse çocuğun doktoruyla temasa geçin.

Aile Yapısı:  Anne, baba, yaşları, işleri, çalışıp çalışmadıkları; çocuğun hayatında ikincil olarak sözü ve emeği geçen diğerleri (significant others).

Hamilelik Öyküsü:  Planlı bir gebelik mi idi? Daha öncesinden düşük? Hamilelik esnasında, eğer varsa, geçirilen rahatsızlıklar. Bayılma, kanama oldu mu?

Doğum ve İlk Aylar:  Normal ya da Sezaryen doğum? Boy ve ağırlık? Nefes almakta güçlük? Hiçbir komplikasyon? Gazlı bebek mi idi, allerji’ler ve diğer rahatsızlıklar? Ne kadar zaman meme emdi?

Diğer Gelişimsel Etap’lar:  Emekleme, yürüme, ilk cümleleri söyleyebilme, ayağa dikilme ve yürüme, tüm sözcüklerle konuşma ne zaman oldu? Tuvalet eğitimi; anne’den ayrılabilme kolay mı, zor mu? Hareketli miydi, sakarlığı var mıydı, öfke nöbetleri? Oyuncaklarını arkadaşlarıyla paylaşır mıydı?

Okul Çağı:  Okula ilk başladığında, evden kolay ayrıldı mı? Sınıftaki davranışı ve arkadaşlarıyla geçimi nasıl? Spor’a ilgisi ne? Bu periyot’ta baba ile olan ilişkiler: Birlikte oynuyorlar mı? Beraber işyerine veya alışverişe gidiyorlar mı? Başka kardeşi doğmuşsa ona nasıl davranıyor? Derslerle arası nasıl, ödevlerini zamanında yapıyor mu, geç kalma, ihmal, yalan söyleme vb. var mı? İzinsiz, tehlikeli ateş yakma, hayvanlara eziyet etme, yatağını hala ıslatma mevcut mu?

Genel Değerlendirme:  Çocuğun “genel” davranış, paylaşım ve kendine düşen sorumlulukları nasıl algıladığı, söylenen yakınmaların aile içinden mi, dışından mı, yoksa her iki taraftan da mı geldiği saptanır. “Bir terapi”ye, özellikle “oyun terapisi”ne gereksinim olup olmadığına birlikte karar verilir. İlaçlık bir şey varsa, bunun gerekip gerekmediği ve nasıl uygulanacağı konusunda da ailenin rızası zorunludur.

                   Görülüyor ki, bunlar, yalnızca “oyun tedavisi” için değil, diğer tür tedaviler için de temel süreçlerdir. Oyun tedavisinde çocuk, problemlerini davranışına olduğu kadar oyuncaklara hemen aktarabileceğinden, bunların birlikte saptanması son derece önemlidir; yoksa çocuk, türlü nedenlerle, problemini küçümseyebilir, saklayabilir. Yoksa, çocuğun annesiyle yapacağınız telefon konuşmalarından alacağınız bilgilerle çocuğu pek biryerlere götüremezsiniz.

                                                                         -40-

                  O Y U N   T E D A V İ S İ   İ Ç İ N   S E Ç İ M   GÖ S T E R G E L E R İ

                  Çocuğun tedavisini, uzmanlığını yapmış bir psikiyatr ya da mastır’ını tamamlamış ve ofis açmaya  yasal olarak izin verilmiş bir psikolog ya da pedagog üstlenir. İlaç gerektiğinde, bu sonuncular, hekim olmadıklarından, öyle biriyle konsültasyon yapmak zorunda kalırlar. Oyun Terapisi ilacı gerektirmediğinden bir hekimin ortaklaşa çalışması hiç de elzem değildir, fakat, yukarda da söylendiği gibi, organik vakalara kurban gitmemek için, uzman bir hekimden gerektiğinde bir denetim almak ufkunuzu genişletebilir.

                   Çocuk Psikiyatrisi, Çocuk Tedavi Klinikleri’nin 20. yy.’ın başlarındanberi açılıp hizmet vermelerine karşın, ancak 1953 yılından itibaren, Amerika Birleşik Devletleri’nde, resmen, Psikiyatri’nin bir “alt-uzmanlığı” (sub-specialty) olarak kabul edildi. Bu demekti ki, Genel Psikiyatri’de uzmanlığını bitirmiş bir hekim, iki yıl daha müddetle Çocuk Tedavi Klinik ya da Hastanelerinde, Üniversite Klinik’lerinde özel eğitim ve süpervizyon alır, ondan sonra “Çocuk Psikiyatrist”i olur. Bu arada, “Ergenlik-Yeniyetmelik Psikiyatrisi” (Adolescent Psychiatry) de “Çocuk Psikiyatrisi” eğitimi içinde öğrenilir. Çocuk, büyümüş de küçülmüş bir varlık olmadığına ve gelişimini ergin olamadan tamamlayamayacağına göre, bugüne bugün birçok nörolog’ların ya da yalnızca ergin psikiyatr’ların ergenler hakkında söz sahibi olmalarını pek yerinde bulmuyorum. Çocuk, kişilik bakımından daha gelişmemiş bir varlıktır. Birçok akıl hastalıkları ergenlikten sonra, “gerileme” (regression) savunma mekanizmasıyla ortaya çıkar. Bu bakımdan, “Şizofrenik” bir çocuğun, ergin şizofrenik’ten daha fazla iyileşme şansı vardır, zira gelişmesinin başındadır. Ergin şizofrenik, gerekli donanımlara sahip bulunur görünmesine karşın hayatla yüzleşememiş ve iflas etmiştir.

                    Ç o c u k   r u h   h a s t a  l ı k l a r ı n ı, Uluslararası DSM (Diagnostic Manual – Tanı Elkitabı)’na göre sınıflandırmak en doğrusu olmakla beraber, o işin ayrıntılarını anlatmak, ayrı bir kitap malzemesi olacak kadar uzundur. Onun için ben, Anna FREUD’un “Tüm Eserleri”nin 7. cildi olan “The Writings of Anna Freud, 1966-70” (Anna Freud’un Eserleri), University Press 1971’den aldığım klinik entite’leri, sergilenen görüntüleri esas alarak, şöylece bir özetlemeyi öngörüyorum.

   
    Ç o c u k l a r ı n   S e m p t o m l a r ı :

I. Gerçek Genel Semptomlar :

        1)  Bedensel (somatik) ve ruhsal (psişik) süreçlerin, hayatın ilk aylarında oluşması gereken‘farklılaşmama’sından doğan  p s i k o s o m a t i k  gösteriler. (Oyun tedavisini denemeyin!)
        2)  Gelişme sürecindeki ‘İd’ (ilkel benlik) ile ‘Ego’ (İd ile uzlaşabilen ve gerçekle bağdaşabilen ‘Ben’) eksik gelişimler. (Oyun tedavisini deneyin!) 
        3)   ‘İd’-ilkel benlik ile onun ürünlerinin ‘Ego’ içine dalbudak salıp, “çocukluk psikozu” (infantile psychosis), “otizm” (autism), “ara-sınır bozuklukları”  (borderline) ve “anti-sosyal davranışlar” (delinquency) sergileyen hastalar. (Oyun tedavisini hiç denemeyin!)
        4)   Libido (cinsel dürtü ve enerji) bakımından, dış nesne’lere yatırımları sağlıklı gelişmemiş deprese” çocuklar. (İlaç tedavisi yanında deneyebilirsiniz!)
        5)  Agresif – saldırgan, kendini inciten, kaza yapan çocuklar (atypical depression?); sergiledikleri şiddet kabul ya da kontrol edilebilir düzeyde ise, ilaç tedavisi yanında, (seçenekli olarak) denenebilir.

                                                                         -41-
   
      6)  Tümüyle olgunlaşmamış, geri zekalı izlenimi veren, sosyal bakımdan iyi beslenmemiş çocuklar. Az yorum yaparak, pratik birşeyler öğreterek, her seferinde bir adım atarak (Sınırlı evet!).
         7)  Organik-Beyin hasarı saptanmış çocuklar; Mongolism (Kat’iyetle hayır!).

II.  Diğer Uyumsuzluk ve Sıkıntı Göstergeleri:

         8)  Korku ve sıkıntılar. En yararlı olabileceğiniz alan. Terapi: Oyun, sanat, yorum!
         9)  Yapısal, çevresel oluşagelen travmatik olaylardan ve eksikliklerden dolayı, psikolojik bakımdan “tümüyle gelişmemiş” (socially immature) çocuklar. Evet, ama yavaş tempo ile. Gaye: Terapi ile, ‘problem çözebilme yeteneği’nın artırılması, olumlu özdeşim. Bu tür çocuklarda, “oyun” terapisini, “Davranış Terapisi” (Behavior Modification) ile birleştirmek ve genellikle ödüllendirmeyi seçmek, iyi sonuçlar verir. (Bu tip çocukları, zekası az gelişmiş olanlardan ayırt etmek gerekir!) Bu  çocuklar, psikoloji-pedagoji eğitini almış kardeşlerimizin de en başarılı oldukları alandır. İkaz: Çocuk, size karşı bir ‘bağımlılık’ (dependency) geliştirebilir, zira, “siz çok iyisiniz, herşeyi biliyorsunuz!”. Sınır koymaktan çekinmeyin. (Reçete: Sosyal eğitim! Sempati yerine empati!)
         10)  Okul başarısızlığı, dikkat bozukluğu, yarı agresif davranışlar, unutkanlık, çevreden şikayet, inatçı davranışları için uslamlama yapanlar, maymun iştahlılık. (Sınırlı olmak kaydıyla, cezalandırmadan çok ödüllendirme, aileyle yakın çalışma ve aynı sistemin evde uygulanması, dikkatini artırmak için “alıştırmalar”. Oyun tedavisi: Evet!)
         11)  Çevre ve sosyal yaşamda başarısız, yetenekleri sınırlı ve yetersiz (inadequate personalities). Az gelişmiş dahi olsa, bir yetisini bulup, ‘yardımcı’ (supportive) terapi ve tasarım-seramik-el sanatları gibi becerilerini geliştirmek. Bir meslek okulunu bitirip hepimizi şaşırtabilir. Mamafih, hayata ergin rolünde uyum, kendini geçindirme, hala garanti değil. Torun sahibi olmayabilirler.
         12)  Ağrılı, histerik bayılmalı, somatik (kısa ve geçici, dikkat çekici arazları olanlar)  Plan: Oyun Tedavisi + Yorum; kendinden memnun olabilecek becerilerini bulup geliştirme?
         13)  Uyuşturucu – Alkol – Madde bağımlılığı (Hiç denemeyin bile!)

                 Şunu belirtmek isterim ki, yukarki önerilerimde, Anna FREUD’dan yalnızca “sınıflandırma” başlıklarını ve oyuun tedavilerinin uygulanıp uygulanamayacakları konusunda bazı fikirler aldım. Hangi tedavi yöntemleriyle birleştirilmeleri, benim elli beş yıllık kişisel deneyimimin görüşüdür. 13. madde, yani ‘uyuşturucu bağımlılığı’, o devirlerde düşünülemezdi bile.

                 Çocuklarla çalışırken, empati’nin ötesinde, onlarda bir “güven” hissi yaratmak zorundasınız ve onu “seviyorsunuz”. Yoksa ne oynarsanız oynayın, temelde pek fark etmez. Özellikle kişsel, gelişimsel devrelere bağlı geçici sıkıntılar, cinsel kimlik, başarılı olmak ya da olmamak, deprem gibi “post-traumatic neurose” (travma sonrası oluşan nöroz) -ki benim üç vakamı okuyacaksınız- vak’aları genellikle yüz güldürücüdür. Bunlardan birinde, ayrıntılarını yazmadığım, cinsel kimlik arayan 10,5 yaşında bir erkek çocuğu, okulda kız arkadaşlarının eteklerini aşağıya çekiyordu. Akşamları da, babası geldiğinde, adamcağız yemek pişirirken, çocuk, çok sevdiği annesiyle beraber yatak odasında, uzanarak, ‘Cine-5’de ergin film’leri gözlüyorlardı. Bu çocuğu altı ay içinde başarı ile tedavi ettikten sonra, ailenin bana “ne oynadığımızı” sorduğunda, verdiğim yanıtın “Hiç, yalnızca Amerikan Poker’i” dediğimde duydukları hayreti sözcükler ifade edemez.

                                                                      -42-

                Şimdi, o y u n’un bilimsel olarak tohumlarını attığı ilk devrelerden, yani FREUD’un “Analitik Psikoloji”nin temellerini atmaya başladığı 1880’lerden başlayarak, tarihsel gelişimi boyunca geçirdiği evreleri ayrıntılarıyla belirtelim. Oyun ya da herhangi bir terapi’nin “analitik” oriyantasyon’lu olduğunu söylemek be anlamak için, izninizle, bir analist olarak bu sanatın bir az ayrıntılarına girmeyi boynuma bir borç bilirim. FREUD’u, Melanie KLEIN, Anna FREUD; sonra zamanının psikoloji devi ve Bilim’in efendileri Jean PIAGET’ler, WINNICOTT’lar, ERIKSON’lar ve diğerleri izleyecektir.

                                                                

                                                                   -Devam edecek-                                           

OYUN TEDAVİSİ – Modaliteler (4) (43-65)

                                                                             -43-

                                                  PSİKANALİTİK  GÖRÜŞLER


A c a d e m i k   P s i k o l o j i , daha çok, tüm çocuklar tarafından oynanan “tipik” oyunları inceler.

P s i k a n a l i t i k   L i t e r a t ü r  ise, kişisel (individual) oyunlar ve onların yorumu üzerine kuruludur.

O y u n   olayının,  ‘olgusal’ –  fenomenolojik olarak tek genel bir yorumu yoktur. Oyunda, onu tarifleyen ve niteleyen birçok ögelerin (determinants) varoluşuna inanılır. Bu ögeler, yani oyunu motive eden faktörler nelerdir?

1.          H a z  ö ğ e’s i :     <Pleasure Principle>
             Çocuğun materyali, onun deneyiminden gelir. Eğer bir çocuk bebek ile oynuyorsa, ya da baba-anne-hırsız-polis rollerini oynuyorsa, bu realite’den gelir. Oyunlarda, haz arzusunun doyumu güdülür. Örneğin bebekle oynayan bir çocuk, kendisi anne olma arzusunu tatmak ve tatmin etmek ister. Çocuk, çabuk büyümek isteyebilir, ya da bir otomobil gezisini anlayarak tekrarlayabilir (fantasy gratification). Peki ya diş hekimine gidip de ‘ağrı’ yı yaşayan bir çocuk neden “dişçi” oyununu oynar?  Burada prensip, “korku-zıddı” (counter-phobic) bir mekanizmadır, yani, çocuk diş hekimi’nin “şiddet’i (?) ile özdeşerek’ (identification with agressor) ondan korkacağına, ‘o’ olarak korkusunu yenmeye çalışır.

2.          İ ş l e v s e l   H a z :     <Functional Pleasure>
             K. Buhler’e göre, çocuk, bir az aşağıda Piaget’nin görüşlerini bildirirken bahsededeceğimiz gibi, “Ludic Symbolism”i kullanır, yani çocuğun oyundan elde etttiği haz, tamamiyle yaşantısıyla ilgilidir (pleasure experienced in pure performance). Burada, ‘başarı’nın verdiği olumlu duygu, ‘haz’ söz konusudur. Mamafih, birçok vak’alarda, başarı olmadan da haz duyulabilir (gratification pleasure) ki performans’a ait olandan ayırt edilmelidir.

3.       Y i n e l e m e   Z o r l a m a s ı :     <Repetition Compulsion>
           Bu “yineleme zorlaması”, yani bir takım düşünce ya da hareketlerin tekrar tekrar sahnelenmesi, bir bireyin, o anda tümüyle özümlenmesi gereken bir şeyi ‘asimile’ edemeyip, ‘geviş getirircesine’, kontrol edebilmek, ya da üstesinden gelebilmek amacıyla sık sık tekrarlamasıdır. Çocuk da oyunu, bu prensibe dayanarak, yineler durur. Yani “Repetition Compulsion”, ego’nun asimilatif (yineleyerek içerikleştirme, hazmetme) çabasıdır. Oyun, bunun sahnelenme sürecidir.
 
 
                                                                      -43-

              Hayatta, birçok ‘tekrar’lar vardır; işe girip-çıkma, evlenme-boşanma, yaşlılık demans’ında anlamsız görülen tekrarlamalar. İd’den gelen bir impuls, ‘mastery’ (üstesinden gelebilme) çabasıyla, ego’yu onu tekrar tekrar yinelemeyi zorlayabilir. Bu tür kimselere ‘Janus face’: Janus yüzlü, derler. Bilindiği gibi Janus, eski Roma’da, “Kapılar Tanrısı” idi ve birbirinin zıt yönlerine bakan iki yüzü vardı. Bu demektir ki, bir ‘yüz’, “kader”i (fate)  temsil eder ve diğeri de, bu kaderi kontrol etmeye çalışır. Freud’ün yorumu ise şöyledir : “Travma’yı edilgen olarak yaşayan ego, bu kez aktif olarak, yinelemelerle onu kontrol etmeye ve üstesinden gelmeye çalışır.”

              Buna paralel olarak, çocuk da, hayatta çektiği ıstırapları, kötü yaşantıları, aktif olarak tekrar yaşatarak onların konrolüne çalışır. Genellikle çocuklar, acı yaşantıları ister anımsasınlar ister anımsamasınlar, unutmazlar ve oyunla yinelerler (abreaction): Yukarki dişçi hikayesinde olduğu gibi.

             A s i m i l a s y o n’ da, ‘tekrarlama’ ve ‘aktif rol alma’ olaylarının yanında, gerçek hayatta, daha kudretli ve yeni bir rol alınmış olur.

             Y a s   t u t m a (mourning) da, bu ‘yineleme zorlaması’, “asimilatif faz”ın aktif bir parçası olur. Normal ‘Yas tutma’da, yas tutulduğu sürece, aşamalı (gradual) bir asimilasyon (çocuğun dış nesneleri içine özümsemesi, kendiyle entegrasyonu-bütünleşmesi) vardır. Acı duyguları bu surette yavaş yavaş silinir.

             S a v a ş   N ö r o z l a r ı’nda (War Neuroses)’da, travma, rüya ve düşlemelerle yinelerek, aynı yollarla çözüme kavuşturulmaya uğraşılır.
                                          O Y U N ‘ U N    N İ T E L İ K L E R İ

 .   Oyun’un “Ödüllendirici”, yapmayı istediğimiz, sevdiğimiz diğer şeylerden farklı, özel bir niteliği vardır (differentia specifica);
  . “G e r ç e k d ı ş ı = unreal” niteliği. ‘Gerçek’ (reality) ile ‘fantazi’ arasındaki sınır sanki silinmiştir. Hayalden hepimiz hoşlanırız;
 .  Oyun sayesinde, çevre ile olan ‘özümseme’ (assimilation)  ve ‘üstesinden gelme’ (mastery) ilintilerinden daha önce bahsetmiştik;
  . Sanki ‘gerçek’ten bir süre için “izinli ayrılış” (leave of absence) – tatile çıkma, sıkıntılardan uzak kalma;
  . Aynı şekilde ‘superego’dan da belirli bir süre için izin;
  . PIAGET’nin de kuvvetle vurguladığı gibi, çocuğun -bilmeksizin- oyundan kazanacağı ‘eğitim’ (education) ve ‘öğrenme’ (learning) de de önemli rol oynar;
  . Oyun, bireylerin, ‘fantazi’ ve ‘güncel rüyaların’ (day-dreams) arzu doyuran (wish-fulfillment) niteliklerini de içerir;
 . Oyun, alınan ‘haz’zın yanında, gelişim süresince ebeveynler ve sosyete tarafından sık sık uygulanan, ama pek de hoşlanılmayan bazı ‘kural sınırlamaları’ için yeniden bir ‘alışma’ şansı verir.
 
                                                                         -44-

               FREUD’a göre, her oynayan çocuk, bir  ş a i r  gibi davranır; duyumsal yatırım’ına (affective cathexis) karşın, çocuk hala ‘gerçek dışı’ ve ‘oyun’u ayırt eder ama sanki ayırdetmez gibi oyununa devam eder. Bu konuda, Sigmund FREUD’un 24 ciltlik “The Collected Works, Vol.IV, sa.:177”deki “Şairin Gün Düşlemesi” adlı makalesinden yaptığımız kısa bir özeti sunuyoruz:

               “Şairler, kendilerinin de dedikleri gibi, kendileri ile biz-sıradan kişilerin arasındaki mesafeyi azaltmaya çalışırlar ve her insanoğlunun içinde bir şair’in yattığına ve en son insanın en son nefesine kadar şairliğin ölmeyeceğine inanırlar.

               “Bu işlere yakından bakabilmek için ilk kez çocuğu incelemeliyiz. Çocuğun en çok sevdiği ve onu en çok meşgul eden olay, o y u n’dur. Diyebiliriz ki, hemen her çocuk, oynarken sanki hayali bir yazar gibi hareket eder. Çocuk, oyunu ile kendi dünyasını yaratır; materyali, kendine doyumluluk sağlayacak bir şekilde yeniden düzenler. Bunları da büyük bir ciddiyetle yapar ve heyecanını oyuna katar. Oyun’un ‘karşıt’ı ciddi bir uğraşı değil, fakat ‘gerçek’tir (reality). Oyun dünyasına yatırdığı geniş çaptaki ruhsal-duygusal yatırıma (cathexis) karşın, çocuk, gerçeklik dünyasının da tümüyle farkındadır. İstediği anda da dış ve gerçekçil dünyadan bazı materyali ‘ödünç’ alır. İşte bu, ‘gerçek’ ile olan yegane bağdır ki, çocuk, oyununu “gün-düşlemesi”nden ayırt eder.

               “Şimdi; yazar da çocuğun oyunda yaptığını yapar, gayet ciddiye aldığı bir fantazi dünyası yaratır. Aynı şekilde, bu ‘fantazi’yi ‘gerçek’ten ayırt edebilmesine karşın, büyük bir duygululuk sergiler. Her ikisinde de “dil” kullanır; ‘oyun’ denir, ‘oyuncular’ denir. İnsanlar büyüyünce, küçükken oynadıkları oyunlardan elde ettikleri hazzı bırakmışa benzerler; fakat insanların sosyal hayatını bilen herkes, onların daha önceden elde ettikleri zevki kolay kolay elden çıkaramayacağını bilir. Bizler esasta hiçbir şeyi tamamen atmayız, yalnızca bir şeyi başka bir şeyle değiş tokuş ederiz. Sonuçta, oyundan vazgeçen insan büyüyünce  h a y a l l e r   y a r a t m a y a  başlar. Örneğin “gün düşlemeleri” (day-dreaming) ile hayali şatolar yaratır. Ben şahsan insanların hayatları boyunca sürekli olarak hayal yarattıklarına inanıyorum.
 
               “Çocuklar yalnız ya da grup halinde oynayabilirler; o anlarda kendi dünyalarına gömülmüş gibidir, ama oyunlarını erginlerden saklamazlar, hatta umursamazlar bile. Bunun tam zıddı: “ergin”ler, günlük hayallerini başkalarına söylemekten utanırlar, onları, en gizli hazineleri ve sırları gibi saklarlar. Onları söylemektense, yaptıkları yanlış işleri itiraf etmeyi yeğlerler. Bunda en önemli faktör, o ergenin yalnız kendinin öyle fantazileri yaşadığı inancıdır. “Gün düşlemeleri”, kanımca, çocukluk oyunlarının bir devamından ibarettir.”
 
            
               Psikanalitik literatürde, Berlin’de, Melanie Klein’dan daha önce Dr. Hug Helmuth’ un altı yaşından daha küçük çocuklara oyun tedavisi uyguladığı yazılıdır ama elimizde hiçbir ayrıntı yok. Klasik olarak çocuklarda oyun terapisinin ilk hocası, Melanie KLEIN olarak kaydedilir. Onun ilk vak’ası, 1919’da, beş yaşındaki Fritz olarak kaydedilmiştir. Melanie Klein anılarında ilk kez Fritz’in annesine öğüt vermekle başladığını ama sonra analize çevirdiğinden bahseder.(“The Psychoanalysis of Children”, 3rd print Delacorte Press, N.Y. 1975; orig. Hogarth Press, Eng 1932.) Melanie Klein ve Anna Freud’un değerli görüş ve analizlerini, biraz ilerde, “Terapi” Bölümünde ayrıntılarıyla inceleyeceğiz.
          
                                                                       -45-
                                                               

               Melanie KLEIN, analize biraz geç başlamakla beraber, Freud’un öğrencisi ve analizand’ı  olan Karl ABRAHAM’dan gördüğü yakın süpervizyon, artı, kendi ‘iyi’ anneliğinin göstergesi olarak, çocuk analiz ve tedavisinde çarçabuk ün yaptı. İlk “nesne ilişkileri”, “iyi meme-iyi anne-iyi dünya; kötü anne-kötü meme-kötü dünya” benzetmeleri ile onun sayesinde başladı ve daha sonraları WINNICOTT, daha bilimsel şekilde “object-relations” kavramını tüm psikoloji dünyasına, tüm ilişkilerin başlangıcı ve temeli olarak kayıt ve kabul ettirdi.

                Klein’ın tedavi yöntemi şuydu: Çocuğun sunduğu materyali derhal analize etmek ve yorumlamak. Esas, çocuğun sergilediği sıkıntı’nın (anxiety) ve ‘savunmaları’nın (defense mechanisms) açıklanması. Bu, sanki büyüklerle ‘serbest çağrışım’ (free association) yapmaya benziyor. Klein, analizi çocuğun evinde ve onun oyuncaklarıyla oynamakla başlamıştı; ama sonraları, ‘aktarım’ın (transference) ve terapi’nin uygulandığı yerin çocuk için olan önemimi takdir ederek, çocukla oyun tedavisinin çocuğun evinde yapılmaması gerektiği konusunda salık verdi.  

                Melanie Klein’ın en önemli Oyun Tedavisi analiz vak’ası, onun 1920-1923 yılları arasında izlediği Rita (2y. 9 ay) idi. Çocuk hakkında şikayetler gece karabasanları (night terrors), fobi’ler, özellikle ‘hayvan fobi’leri (animal phobies) idi. Çocuk yalnız bırakılmaktan da korktuğu gibi annesine karşı da ‘ikilem’ (ambivalence) hissediyordu. Konulan tanı “Obsesyon Nöroz’u ve ‘Erken Çocukluk Depresyon’u idi. Bu nedenlerle çocuk oyun oynayamıyordu, zira, annesi ile olan ilişkilerinin olumsuz niteliğinden dolayı, ‘oyun, inhibe edilmişti.’ Klein, vak’anın küçük olması nedeniyle bu vak’ayı da hem evde ve hem de yuva’da (nursery school) izlemenin sakıncalarından bahsediyor. Bir ara çocukla birlikte yuva’nın bahçesinde yalnız kalmışlardı ve durumu hem anne ve hem de teyze uzaktan izliyordu. Çocuk, terapistle yalnız kalınca, kendisine “kötü bir kadının hücum edeceğinden” yakınmıştı ve analist, bunu derhal en ince ayrıntılarıyla ona analiz etmişti. Çocuk, mamafih, ebeveynlerin dönmesiyle birden çok iyi hissetmişti. Analist burada bir “Olumsuz Aktarım”dan (negative transference) bahsediyor. Klein, bir kez daha ihtar işaretini veriyor: Psikanalitik süreç ya oyun odası ya da konsültasyon odasında yer almalı, zira “aktarım”, ancak o koşullarda oluşabilir.

                 Yine Melanie Klein’ın notlarına dönüyoruz. Diğer önemli bir vakası, 1923’de, yedi yaşında bir kız çocuğu idi.. Kızcağızın ana problemi okulu sevmeme ve yeterli derecede devamlılık gösterememe idi. Zihinsel gelişiminin pek de normal olmadığı düşünülmüştü. Anne ile olan ilişkileri okul başlayıncaya dek güvenceli, duyarlı ve iyi olarak nitelendirilirken, okul başladıktan sonra bu gözle görülür bir yavaşlama ve sessizliğe dönüşmüş. Klein, bu konuları konuşmaya ve analize etmeye kalktığında, çocuk büsbütün suskunluğa dönmüş (negative transference). Terapist bunun üzerine oyun odasına, konuşma yerine, bir kutu oyuncakla gelmiş: Tren, araba’lar, yapı tuğlaları, bez bebekler vb. ve havanın derhal bir etkileşime dönüştüğünü kaydetmiş. Kız ve erkek bebeklerle de bir tür cinsel oyunlar oynayarak çocuğun bu konudaki sıkıntılarını dışlamayı başarmış. 

                  Melanie Klein’a göre,  o y u n   m a t e r y a l i  şunları içermelidir:
                  Bir kutu içinde, iki boyda, küçük, ahşaptan yapılı kadın, erkek, kız, oğlan kuklalar. Evler, tuğlalar, arabalar, trenler; yeterli kağıt ve makas, tebeşir, boyalar, zamk, sicim. Odada akan su olmalı, yer yıkanabilmeli. Bir iki sade iskemle; oyuncakların konduğu dolap, ya da oyuncak kutusu (toybox). Bu sonuncusu, aktarım için çok önemlidir. Çocuk, kendi oyuncaklarını da getirebilir. Oyuncaklar hakkında genel kural: Küçük, basit ve mekanik olmayan materyal. Küçük -plastik- kase, tabak ve kase’ler de olabilir. Zamk -ya da selofan teyp-, olası bir tamir için çok elzemdir.

                                                                        -46-

                  Oyun terapisinden en önemli beklenti:  A g r e s y o n (şiddet) k o n t r o l ü’dür. Çocuk tarafından arada bir oyuncak kırılabilir ve bu nedenle çocuk suçlu hissedebilir. Eğer kızgınlık, yalnız oyuncaklara değil de direkt olarak kardeşe, ebeveynlere yöneltilmişse, bunun için gerekli yorum yapılmalı. Eğer çocuk herhangi bir şekilde şiddet gösterisini terapist’e doğru yöneltirse, o, böyle bir şiddete tahammül edemeyeceğini söylemeli. Bununla beraber, terapist, oyunun süreci nedeniyle sergilenen davranıştan dolayı, kendinin ‘rahatsızlık’, ‘düşkırıklığı’ gibi sübjektif (öznel) duygularını hiçbir zaman ifade etmemeli.

                Oyun esnasında eğer bir oyuncak kırılırsa, bu tesadüfi olabileceği gibi, çocuğun, ‘oral’ evresinden arta kalmış bir agresif hareket de olabilir. Çoğu kez, çocuk, hele yaşı küçük olduğu derecede, bu hareketinden korkar ve kendisine belki de aynı agresif bir tarzda yanıt verilebileceğini düşünür. Moral ya da eğitimsel demeçler vermektense, olay şu ya da bu şekilde ‘tamir’e (reparation) dönüştürülür.

                 Oyun tedavilerinde yapılan yorumlar, çocuğun sergilediği semptomların altında yatan “sevgi” –  “öfke” ve “mutluluk, doyumluluk” – “depressive-persecutory anxiety” (depresif durum ve şüphe (Bu, Melanie Klein’ın kuramlarına göre, bebeğin anneye karşı duyduğu güvensizlik duygularının kliniğine verilen isim) arasındaki gidiş gelişler üzerine yapılmalıdır.

                 Tabiatıyla, psikanalitik yaklaşımda çok kullanılan tema, “b i l i n ç a l t ı n ı n   y o r u m’u” dur. Bu ne dereceye dek yapılmalı? Ufak bir çocuğun odanın ortasında oturup etrafına tuğlalarla bir duvar yaptığını düşünelim. Bunu “uterus içinde bir çocuk” olarak yorumlamaktansa, “odada bir çocuk” yorumunu yapmak daha gerçekçil olur. Eğer çocuk, ailesinin temsilcisi olarak dört figür seçerse, terapist, bunun, onun ‘ailesini temsil ettiğini’ söylemelidir. Buna benzer olarak, eğer çocuk, figür’lerden ‘kardeş’ olanını, ya da ‘baba’yı oyundan dışarı çıkarıyorsa , terapist çocuğa, kardeşini ya da babasını, annesiyle yalnız kalma kaygısıyla dışarı çıkardığını söylemelidir, “Sen anneni kendine istiyorsun!” Eğer çocuk bu yoruma itiraz ederse -ki bir ‘olumsuz aktarım’ın (negative transference) göstergesidir- analist bunun karşıt-yorumunu yapmalıdır: “Sen beni, kızgın ya da düşkırıklığına uğramış annen yerine koyuyorsun!”. Oyunu yarım bırakan çocuk, çok kez, materyali yeniden düzenler, hatta analist’i de içeren sahneler yaratarak, onun fikrini -dolayısıyla- kanıtladığını sahneler. Bazan yükselen ‘sıkıntı’ (anxiety) ve ‘suçluluk hissi’ (guilt) nedeniyle, çocuk oyunu durdurabilir, i.e. çekmeceden yeni oyuncaklar çıkarır, ya da ‘altını ıslatmış küçük kardeşini kurular’. Tüm bunlar, çocuğa yorumlanmalıdır.

                 Analist Melanie Klein, oyunun psikanalitik dinamikleri hakkında bizleri aydınlatmaya devam ediyor.
                 Ona göre, eğer bir çocuk, oyun oynarken bunu birden durdurursa (interruption), burada bir “Oyun bastırılması”ndan (Play inhibition) bahsederiz ki bu çok anlamlıdır. (?Netleşmemiş anne-çocuk ilişkileri?)

                 Analist bu konuda aşağıdaki örnekleri veriyor:

                                                                        -47-

                 1) Küçük bir çocuk tanı için gönderilmiş. Bu arada ailesi de uzak bir yere seyahate çıkmış. Çocuk tanı çalışmalarında oyun odasında oyun oynarken oyununu birdenbire, “Yeter!” diye durdurmuş. Çocuk, olası ebeveynlerin uzağa gitmesine bir tepki vermiş olabilir. Burada yoruma gerek yok; eğer yapılsaydı, çocuk semptomu olası yinelemeye devam edecekti.

                 2) Peter, 3y. ve 9 ay, erkek çocuk. Nörotik görünüşlü; oynamayı hiç bilmiyor. Düşkırıklığına hiç direnci yok. Anneye çok bağlı, mamafih ilişkiler ikilemli.Yaz tatilinde, 18 aylıkken, anne-babanın yatak odasında kalmış ve cinsel ilişkilere tanık olmuş. Erkek kardeşi doğduğundan itibaren tüm oyuncaklarını kırmış. Bizle çalışmaya geldiğinde iki oyun atını birbirleriyle tokuşturdu durdu. Yorum: Atlar, ona insanları simgeliyordu. Terapinin birinci seansında bu çarpıp yere yıkılan atların etrafını tuğlalarla kapladı, “Onlar ölü,”, dedi, “ben onları gömdüm!” Bu at mezarlığının önüne de bir oyuncak araba koydu (babasının penisi!) ve tüm oyuncakları parçaladı (interruption-kızgınlığını belirtme ve araya girme!), “Noel hediyesi istemiyoruz!”

                 İkinci seansta, iki at meydanda çarpışıyor (Küçük erkek kardeşi ve kendisi!).  Atlar, kıçlarıyla da birbirleriyle toslaştı. (Kendisinin 18 aylıkken gözlemlediği gibi), “Anne ve babanın genitalleri tosladı (bumped together) ve kardeş doğdu!”
                 Bu arada oyuncak kutusundan aldığı bir erkek figür’ünü babaya fırlattı (al b..’unu geri!) “İşi bitti onun!” Bu, aynı zamanda, çocuğun babasına olan kızgınlığını da ifade ediyor. Başka kırık bir materyalle bir erkek figür’e saldırması da bunu ayrıca kanıtlıyor. Anne ile baba arasındaki cinsel beraberlik, çocukta kıskançlık, sıkıntı ve şiddet yaratmıştı. Tüm bunlar çocuğa yorumlandı, sonuçta, o da, sonraki seanslarda çok daha ılımlı oynadı. Unutmayın ki, masa üzerinde duran oyuncaklara çocukların yüz vermemesi hemen hemen imkansızdır.”

                 Çocuklarda bir  i ç g ö r ü (insight) olup olmadığı analizde çok tartışılan konulardan biridir. Benim eğitim aldığım yıllarda (Harvard, 1963-1965), Klein’ın zamanının tersine, çocuklarda yeterli içgörü -hiç olmazsa erginlik-öncesi hatta ergenlik devrelerine kadar- olmadığı kanaatı vardı. Bakın Melanie Klein, çocukların terapi esnasında gösterebilecekleri  i ç g ö r ü   k a p a s i t e s i (insight capacity) hakkında ne diyor?

                 “Küçük çocukları, terapi esnasında yaptığımız yorumları anlamaya kapasiteleri var mıdır? EVET. Eğer onların sergiledikleri oyunlar, anında yorumlanırsa, ilk kez duygusal olarak, zamanla da bilinçsel (conscious) ve zihinsel (intellectuel) olarak anlayacaklardır.

                 “Hatta iddia edilebilir ki, küçük çocukların ‘içgörü kapasitesi’, görüşlerini klişe’leştirmiş bir ergin’den daha ileridir. Çocuklarda ‘bilinç’ ve ‘bilinç-ötesi’ sınırlarının, birbirlerine erginlerden daha yakın olduklarını unutmayalım. O nedenle, ‘bastırma’lar (repression), çok kudretli olamaz.

                                                                      -48-

                 “Bir az yukarıda bahsettiğimiz Peter, benim o fırlatılan nesne’nin babası olduğu yorumuma ilk anda itiraz etmişti. Bu kolaylıkla anlaşılabilir, zira çocuklar, nöroz’larına karşın, tüm gün beraberlerinde bulundukları ve sevgi ve korunmalarına gereksinim oldukları ‘sevgi’ nesnelerini kolaylıkla feda edemezler. Ama bakın ne oldu: Peter, 3. seans’ta da aynı oyunu oynadı ve ben de aynı yorumu yaptım. Bu kez, çocuk bir süre düşündü ve: “Eğer ben bir baba olsaydım ve biri beni arkadan tekmeleyip öldürmek istese, acaba ne düşünürdüm?” Çocuk, bu içgörü ile, babasına olan korkusunun, ona karşı yönelttiği şiddet (aggression) duygularının sonucu olduğunu böylece kabullenmiş oluyordu.”

                 Klein’ın öğrencilerinden dört yaşında bir çocuk, agresif bir oyun ve onun yorumlamalarından sonra, ertesi gün:
                 -Oyunu bırak, konuşalım, demiş.
                 -Ne konuşalım?
                 -DÜN hakkında!
                 Analist, bir gün önceki olayları yineleyince, çocuk yorumları olduğu gibi kabul ettikten sonra sormuş:
                 -Benim böyle korkulu durumlarımda ben ne yapmalıyım?

                 Melanie Klein, oyunda çocukların genellikle kullandıkları  s e m b o l i k  d i l  ve  f a n t a z i lerden şöyle bahsediyor:

                 “Analitik oyunda y o r u m l a m a’nın amacı, çocuğun sıkıntılarını azaltmaktır. Bunda, çocuğun kendi oyun lisanına uygun düşen  s e m b o l i k  b i r  d i l  kullanılır, tıpkı ‘rüya analizi’ gibi. Yalnız unutmamak gerekir ki, her çocuk, kendine özgü heyecan ve yaşantıları için özel bir sembol kullanabilir, bunları genelleştirmemelidir. Çocuğun oyun’da sembolleri kullanabilmesi, onun yalnız ilgilerini ifade etmekle kalmaz, problemler hakkındaki fantazilerini, sıkıntılarını ve eğer varsa suçluluk hislerini, insanlar yerine nesne’lere yöneltmeye hazırlar. Bunun sonucu oyunda bir rahatlık hisseder.

                 “Peter ile de konuştuğumuz gibi, onun oyuncağını kırması, erkek kardeşini incitmesi yerine kullanılmış ‘yedek’ (substitute) bir işlevdir; böylece kendi hislerini ifade etmiştir ama, kardeşini incitmemiştir. Eğer bir çocuk  f a n t a z i  üretmezse, onun ciddi psikolojik sorunları var demektir. 

                 “O y u n  sırasında hemen daima bir a k t a r ı m (transference) mevcuttur ve dolayısıyla da, bunun hemen yorumlanması gerekir. Terapist, ona, daha erken yaşlardaki duygusal yaşantılarını anımsatır ve bu duyguların, terapötik bir ortama yansıtılmalarını (projective identification) sağlar. Benim kendi tedavi felsefemin esası, çocukta gelişmiş olan  s ı k ı n t ı (anxiety) ve onlara karşı oluşmuş  s a v u n m a l a r (defense mechanisms) ile çalışıp, çocuğu sıkıntsız bir ruh durumuna getirmektir. Bu da sanıldığı gibi hiç de kolay bir iş değildir. Anımsarım, bir ara çocuklara yeni bir yöntemi uygularken, benim bu uygulamamın çocukları daha çok sıkıntıya soktuğunu görünce analistim ve süpervizörüm Karl Abraham’dan yardım istemiştim ve o da bana şu yanıtı vermişti: ‘Bu yöntem, ilerde daha iyi sonuç getirecektir, devam et!’ Devam ettim ve sonuçta da öyle oldu.”

                                                                         -49-

                 Hazır a k t a r ı m’dan (transference) bahsetmişken, diğer büyük bir dev, Anna FREUD’un hem bu konu ve hem de Melanie Klein’ın “Oyun Tedavisi” hakkında söylediklerini şöyle bir özetleyelim:

               “Mrs.Melanie Klein’ın çocukları gözlemek için ortaya koyduğu  o y u n   t e d a v i s i  cidden yararlı bir tekniktir. Bu şekilde, çocuğun değişik tepkileri, agresif-impulsif davranışları, oyuncakları tarafından temsil edilen kişilere karşı sempati ya da nefretleri izlenebilir. Tüm bunlar, özellikle küçük yaşta konuşma melekeleri tüm gelişmemiş çocuklar için, değerli bir ortamdır.

                 Bununla birlikte, Anna Freud’un, Melanie Klein’ın metodolojisi’ne, daha doğrusu, uyguladığı yorumlamalara iki itirazı vardır:

                 1) S e r b e s t   ç a ğ r ı ş ı m  (Free association): Anna Freud’a göre, Klein’ın yorumu olan çocuğun sembolik oyunu, ergin’in ‘serbest çağrışım’ına eşit olamaz. Eğer çocuk, bir lambaya takılmışsa, anne-baba’nın ‘primal scene’ine (Çocuğun tanık olduğu ilk cinsel akt) tekabül edebilecek bir sembol olan iki arabayı birbirine agresif olarak çarpıştırmışsa ya da kırmışsa, bunlar gerçekte olmamıştır, ama çocuk olayları bu şekilde imgelemiştir. Bu yorumlar, her ne kadar doğru da olsa, çocuğu etkiler (suggestibility). Analiz’e gelmiş bir ergin, kendini analiz’e hazırlamıştır; onda bir motivasyon ve terapötik davranış (attitude) mevcuttur. Klein’a göre böyle bir hazırlanıştan zaman kazanılmaktadır, ama, çocuğun  d a v r a n ı ş ı, erginlerin ‘gayeye yönelik davranışı’nın (purposeful attitude) aynısı değildir. Analist’in yorumladığı olaylar, örneğin arabaların çarpışması, çocuğun sokak ya da T.V. yaşantılarının tekrarı olabilir. Ayrıca, çocuk, impuls’lerini değiştirmek (modification) için bilinçli bir çabada bulunmaz. 

                 2) A k t a r ı m  (transference) : Bizim itirazımız, bir çocuğun, ergin’de olduğu gibi, bir “aktarma nöroz”una girip girmeyeceğidir. Bugün bizler, bir çocukta, “aktarım itkileri”nin (Transference  impulses) hangi şekilde ve ne yolda ‘ifade’ye dönüştüklerini bilemiyoruz. Bence, çocuğun analist’e gösterdiği ilgi, bir ‘transferans’dan çok, “duygusal bir bağlantı”dır (affectionate attachement). Çocuk, yalnızca sevdiği kimselere inanır. B ü y ü k l e r d e, ‘direnç’ ve ‘olumsuz’ (negative) aktarım, uzun zamanda çözülebilir ve hastanın yararına kullanılabilir.

                 “Ç o c u k’ta, analist’e karşı geliştirilecek ‘olumsuz itki iletişimi’ne gereksinim yoktur. Oyun bir eğlence’dir (fun) ve çocuğa, ‘olumlu bağlılık’la (positive attachment) daha kolay erişilebilir. E r g i n, tamirini arzu ettiği nörotik belirtileri önceden tasarlayarak, tedavi’de üzerinde çalışmak amacıyla analist’e aktarır. Yani, ‘evvelden mevcut semptom’larını, analistiyle olan ilişkisinde onunla değiş tokuş eder’. Ç o c u k  için ise, onun ‘eski’ (ki zaman boyutu bakımından çok ‘yeni’) s e v g i  ilişkilerini “yenileriyle değiştirmeye” (yani ebeveynlerini değiş-tokuş yapmaya) gereksinimi yoktur.

                 “Çocuğun analist’i çocuğa bir GÖLGE (Jung’un ‘shadow’u) olmalıdır, bu yeterlidir.”

                                                                        *     *

                                                                         -50-

                 Psikanalitik literatürden konu ederken, son yılların en büyük analistlerinden biri olan Erik (Homburger) Erikson’un, The Psychoanalytic Quarterly, Vol.VI, 139-214, 1937’de yayımlanmış olan ‘P l a y’ (Oyun) makalesini özetlemeden geçemeyeceğim.

               “Fikir bağlantıları (thought associations), fantazi ve rüyalar, ergin analizinde bizleri dağların ardındaki gizemli ülkelere götürürler. Çocuk analizinde ise bu yollar, görünebilirliklerini kaybederler; o takdirde başka yollara başvurmak gerekir. O y u n, bunlardan biridir. Çocuk, gerçek nesnelerin etrafında, oyun yoluyla, sürekli olarak fantazi saçar.

                 “O y u n  hakkında daha evvelce yapılmış psikanalitik yorumlar şöylece özetlenebilir:

Robert WALDER: “Bitmemiş süreçlerin, çocuğun zihnine yaptığı baskıyla, oyunda, travmatik yaşantıların yinelenmeleri yoluyla üstlerinden gelinir. Oyun, halihazırdaki gereğinden farzla mevcut (surplus) enerjinin, isterse ‘arzu doyurucu’ (wish- fulfillment), isterse ‘işlevsel’ (functional) bir haz duymak için yitirilmesidir”, der.

Sigmund FREUD: “Oyun ile, “Tekrarlama kompülsiyonu”nun (Repetition compulsion) yanında, evvelden yaşanmış pasif  (edilgen) yaşantıya, onun zıddı yeni, aktif bir boyut yeniden sunulur.”

BOEHLER,  Walder’in formülasyonunu prensip olarak kabullenerek, şunu ekler: “Performans’ta, işlevin başarılı olup olmadığına bakmaksızın bir haz alımı vardır” der.

GROOS:  “Çocuk, oyun yoluyla öğreneceği yaşantıları, kayıpları ve kazançları, sanki geleceğe bir hazırlık olsun diye, kendini eğitiyormuş gibi hisseder.”

        “O y u n – V ü c u t  E g o’su  Oluşumu” (Body-Ego Formation)  İlintisi:

                 “İnsan vücudu’nun ‘ev’ imajını temsil ettiği poetik fantazi’de, günlük konuşmalarda, şaka’lara, burlesk’de, ilkel lisanda yeterlice belirtilmiştir. Bu itibarla, herhangi bir çocuktan ‘bir ev çizmesini’ sorduğunuz zaman, bu çocuğa kendinin ve diğerlerinin vücutları hakkında bir his uyandırmış olursunuz. Böylece, “body-ego” oluşumu ile “ev” arasında dolaysız bir ilinti mevcuttur. Bu konuda, bizler, Harvard Koleji’nin 1. sınıf öğrencilerinden yirmi tanesine, bir takım oyun materyali vererek ‘bu materyalin arzuya bağlı olarak yapılandırılmasında (configuration) kullanılımını” sorduğumuzda, bu gençlerin, erken çocukluk çağlarında zihinlerine yerleşmiş olan ‘beden-ego’larıyla ‘ev’ lere verdikleri şekil ve postür arasında direkt bir ilişki bulmuştuk. Yine Harvard analistlerinden Dr. Henry A. MURRAY (*)’ye  göre fetus’un “Intra-uterine” (Uterus-içi) yaşamı, çocuğun doğumdan sonraki gelişiminde, özellikle “oral” safhadaki “entrojektif” ve “projektif” mekanizmalar, anne’yi (dünya’yı) kontrol edebilme gayretine yönelik “anal” evre ve onun sonrasında, ‘fallik’ (aktif-yaratıcı) faaliyetlere geçmeden önceki, işeme fonksiyonu’nun anlam ve içeriği, çocuğun, bu az bilinen “Uretral evre”yi (Urethral phase) ‘mastır’ etme yolundaki vücudu ile olan temasları, erken yaşlardan itibaren çocuğun body-ego fonksiyonunun gelişmesinde ve algılanmasında önemli rol oynarlar. Dr. Murray bu bulgularını , kendi icadı olan T.A.T., Klinik konferanslar, otobiyografi, cinsel gelişim öyküsü, hipnotik deneyimler ve ‘Beta Ink Blot’ testleriyle zenginleştirmiş ve sonuçları doğrulamıştır.

——————————-
(*) Dr. Henry A. Murray: , “fallik” evre’den önceki “Uretral Faz”ın (Urethral Phase) varlığını Freud’dan daha net ve fonksiyonel bir şekilde açıklamıştır. 1960’larda Harvard’ta ve Boston Psikanalitik Sosyete’de bana hocalık yapmıştır. Ergen’lerde, çocuk ve ergin’lerde, Herman RORSCHACH’ın ilk kez, bugün bile genellikle kullanılan en popüler projektif kişilik test’lerinden biri olan “Rorschach” (1923) yerine, birtakım duygular ve davranışları betimleyen ve onlara göndermeler yapan on iki farklı resimden oluşan T.A.T.’yi <Thematic Apperception Test> (1935) icat eden psikiyatrist.

                 
                                                                        -51-

                 “Oyun, prensip itibariyle  p r e – g e n i t a l  evre’nin bir göstergesidir. Edith STERBA, 1935’de yayımladığı “Yeme Bozuklukları Hakkında Bir Vak’a” (Ein Fall von Esstörung) adlı makalesinde, aldığı çok zorlu bir tuvalet eğitimi sonu, kaka’sını rektum’da tutacağına salıvermeyi öğrenmiş küçük bir kızın, lokmaları ağzında nasıl tuttuğundan ayrıntılı olarak bahsetti. Küçük kız lokmaları ağzında bir gülle gibi biriktirir, sona tükürürmüş. Belli ki ağız, anüs’ün inhibisyonu ortadan kalktıktan sonra, onun yerini almıştı. Bu bir “yedekleme” (substitution) ve “yer değiştirme”dir (displacement).

                 “Bu şekilde  “vücut deplasmanları” (alışkanlıklar ve semptom’lar) ile ‘oyun’da sergilenen çeşitli serbest deplasmanlar arasında bir seri kombinasyonlar sergilenebilir. Bu nedenle çocuklar, özellikle idrar ya da dışkılarını boşaltma fonksiyonlarında zorluk gösterenler, içi boş kasa veya çanakları, tuvalet kağıtlarının mukavva kutularını deplasman materyali olarak sıklıkla kullanırlar.

                 “Çocuğun, psiko-seksüel gelişimini de göz önünde tutarak, o y u n   e v r e l e r i n i  prensip olarak üç bölüme ayırabiliriz:

I.    O t o k o z m i k  Oyun   (Autocosmic  Play) :  Bu, en ilkel oyun şeklidir. Çocuk, kendi vücudunun önemli parçaları, örneğin el ve ayak parmakları, ağzı ile oynar.Bu, kendi kendine bir dünya yaratma şeklidir.

II.   M i k r o k o z m i k  Oyun   (Microcosmic Play) :  Çocuk, kendi büyüyen vücut ve zihin yapısına paralel olarak, oyuncak dünyasından bir repertuvar hazırlayarak, örneğin blok’ları üstüste koyarak, mevcut minyatür dünyasını genişletir. Bu yolla da, kendi vücut, ruhsal ve sosyal yaşantılarını dışlar (externalization) ve aynı zamanda dramatize de eder.

III.  M a k r o k o z m i k   Oyun   (Macrocosmic Play) :  Çocuk bu düzeyde, dış dünyada mevcut normal boyuttaki nesnelere uzanır ve yaratıcı düşünceleri, adeta bir “trans” halinde onlar üzerinde sergiler.

     
                 “F a l l i k   E v r e’deki  (Phallic Stage) (Pre-genital, cinselliğe ermeden önceki son düzey) Oyunlar:

                 “Bu devrenin başında çocuklar “strum” (barsak gibi içi boş kapalı yerler; içine kapanılacak manastır) fantazileri ile meşguldürler: etrafa, şuraya buraya dokunarak iç kısımların gizemlerini keşfetmek isterler. Aynı zamanda da karanlıktan, karanlık odalardan ve mezar rüyalarını görmekten korkarlar. Bu tür korkulardan kaçacak ve onları koruyacak biricik yer,  a n n e   v ü c u d u d u r, ama o da babanın hükümranlığı altındadır. Bu, ümitsiz bir yarışmaya dönüşür (Ödipal Karmaşa – Oedipus Complex). Kız çocukta ise kendi vücudu ona belirsiz bir umut ve aynı zamanda da, yeni tehlikeler vadeder.

                 “Bu düzeyde e r k e k  çocuk savaş ve suç oyunları (intrusion) oynar; k ı z  çocuk ise, kendi vücudunun koruyuculuğunun temsilcisi olarak evcilik oynar, hayvan besler.

                                                                          -52-

                 “Freud,  ‘pregenitality’ yi (Genitallik öncesi evre), dürtü’lerin, vücut ve nesne’ler arasındaki ilişkileri pekiştiren bir seri “narsisistik organ yatırım’ları” (narcissisitic organ cathexes) olarak görür. Böylece, bu safha, yalnızca duygusal ilişkilerin tüm kalıp’larını (Patterns) öğretmekle kalmayıp, çocuğun yaşantısının, ‘mekan’ içindeki (spatial) boyutlarını da sunar.Yani o, ilişkide bulunduğu nesneyle ‘uzay’içinde kurduğu ilişkileri, kendi vücudu ile dış dünya arasında da kurmuş olur.

                 “Özet olarak; psikanalitik görüşe göre, d ü r t ü’ler, doğuştan itibaren bilinen psiko-seksüel gelişim düzeylerini birer birer geçerken, orijinal  e v r e’lere ait özellikler halinde, çocukların davranışlarında sergilenirler. Yani bir çocuk, o r a l  evre’nin niteliği olan “içe alma”ya (Incorporation: oral-respiratory, nutritional, sensory-tactual); ya da  a n a l  evre’nin özelliği olan “tutucu-çıkarma, eleme”ye (retentive-eliminative: muscular, anal-rectal)  ve f a l l i k   e v r e’nin karakteristiği olan “zorla içeri girme, tecavüz”e (intrusion: Motor, phallic-urethral ) meyilli kişilikler gösterirler. Mamafih  k i ş i, bu önceden belirlenmiş filojenetik (soygelişim) ve ontojenik (kişisel gelişim) gelişim boyunca, söz konusu olan “o r g a n   ç e ş i t l e r i” (organ modes), kendi orijinal karakterlerinden bir dereceye kadar esneklikle değişebilirler; zira, gerçek dünya, bir nebze yansıtmaya izin verebilen toplumda, bazı karakter öge’lerinin ifadeleri için, sınırlı olarak sergilemeye esneklik gösterebilir. O y u n – sahne dünyası da, kişilere, bu ‘organ mode’larıyla, fizyolojik bakımdan ‘zararsız’, sosyal yönden ‘kabul edilebilir’, fiziksel olarak çalışılabilir ve psikolojik yönden ‘doyumluluk’ getirebilecek vücut-dışı hareketlerle deneme yapma ve gerektiğinde onları değiştirebilme şansını verir”.  

                 Çocuk Psikiyatrisinin tarihinin, yirminci yüzyılın başında “anti-sosyal-Suça yönelmiş” (delinquent) çocuklara yardım için Chicago, New York ve Boston’da açılan birtakım kliniklerle başladığından bahsetmiştik. Sonra bunlar çocukların hemen her tür ruhsal, eğitimsel ve sosyal gereksinimlerini karşılamak üzere “Çocuk Rehberlik Klinikleri”ne (Child Guidance Clinics) dönüştü. 1960’larda “Çevre Ruh Sağlığı” (Community Mental Health) ulusal programları, gerek Amerika ve gerekse dünyanın diğer devletlerinde, hem ergin ve hem de çocukları kapsayan, tedavi sunan ve okullara, mahkemelere konsültasyon veren, lokal olarak halkın hizmetinde kurumlar olarak çığ gibi büyüdü ve yayıldı. Tedavi modaliteleri olarak da, başındanberi süregelen analitik, psikoterapötik, bilişsel (cognitive), kişisel, grup, oyun tedavileri yanında, daha sonraki bölümlerde de ayrıntılarıyla örneklerini vereceğim diğer yaklaşım stilleri ortaya çıktı, örneğin Doğu Sporları (Karate, Tekvando, Judo vb.) sahneye girdi. Ama son yıllarda, eskiden hemen her yetişen genç kıza bale-piano düosunu sunan toplum, şimdi ç o c u k  t i y a t r o l a r ı n a  merak sarmış bulunuyor. Zaten, Milli Eğitim Bakanlığı da, 2000 yılından itibaren İlköğretim Okullarında ‘Tiyatro’yu zorunlu bir ders olarak programına soktu. Bu konuda, aşağılarda üstat İsmayıl Hakkı BALTACIOĞLU’ndan ve zamanımızın çocuk oyunları ve tiyatro arasındaki ilintilerin gerçek duayeni sayın Prof. Dr. Özdemir NUTKU’dan daha ayrıntılı olarak bahsedeceğim. Şimdilik onlardan sadece birer inci alalım:

                 “Okulda sahneye çıkan çocuktan yetkin bir oyuncu olması istenmez, ilerde hangi mesleğe girerse girsin, amaç, toplumda sorumluluk sahibi, başkalarını düşünen, birlikte çalışmaya uyum gösteren bir birey olmasıdır.”
                                                                                  İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu

               “Çocuk tiyatrosu başlıbaşına bir sanattır. Oysa, başka değerleri de kapsar. Bir yandan düşünsel, öte yandan estetik gelişmeyi sağlaması gereken çocuk tiyatrosu, aynı zamanda çocuğun kişiliğinin sağlam temeller üzerine kurulmasında da yardımcı olur.”
                   
                                                                                     Prof.Dr.Özdemir Nutku
                                                                        -53-

                     Çocuk gelişiminde çok önemli bir evre olarak bilinen:                 “geçici nesne’leri” (transitional objects) kullanma kavramının isim babası olan Donald W. WINNICOTT (24,25), 1940’lardanberi yapageldiği araştırmaları, “Transitional  Objects and Transitional Phenomena” (Geçici Nesneler ve Geçicilik Olguları) adlı bir eseri 1951’de yayımladı. (Eser, Metis Yayımları tarafından, Tuncay Birkan’ın çevirisiyle Türkçe’ye de kazandırılmıştır.)

                     Winnicott, “gelişim”in esasının ‘yineleme’ olduğuna inanır. Çocuklar, daha doğar doğmaz, “oral-erogenotic” (ağız-cinsiyet alanı) bir merkez olan ağızlarına, başparmaklarını ve diğerlerini sokarak hazla emmeye meyillidirler. Birkaç ay sonra da, her iki karşıt seks’ten bebekler, birlikte ‘yapma-kukla bebeklerle’ oynamaya başlarlar. Annelerin çoğu, onların sanki bağımlı göründükleri bu oyunları oynamalarına izin verirler.

                    Bu, bebeğin ‘kendisi’nin dışındaki geçici olarak ilintide bulunduğu nesnelere  t r a n s i t i o n a l   o b j e c t s (geçici nesneler) ve olaylara da  t r a n s i t i o n a l   p h e n o m e n a  (geçici olaylar) adı verilir. Bu ilişkilerin niteliklerinde gözönünde bulundurulacak noktalar şunlardır:

 1) Nesne’lerin (objects) yapısı,
 2) Bebeğin, ‘nesne’yi, ‘ben-değil’ olarak tanımlamayabilmesi için gerekli yeteneği,
 3) Nesne’nin ‘uzaysal’(spatial) yeri: Kenarda, dışta, içte;
 4) Bebeği ‘nesne’ hakkında düşünmeye, yaratmaya, bölmeye, başlamaya ve imal etmeye olan kapasitesi,
 5) D u y g u s a l  tipte bir nesne-ilişkilerine başlayabilmesi.

 P s i k a n a l i t i k   k u r a m’a göre:

 1) Anne memesi, ilk ‘geçici nesne’ seçeneğidir,
 2) ‘Geçici nesne’ kavramı, “gerçeklik denemesi”(reality testing)den önce gelir,
 3) ‘Geçici nesne’ seçimine bebek, ‘sihirli’ (magical) bir nitelikle ve ‘kendi kudretinden’ (omnipotent) gelen bir istek ile başlar; bunların tekrarı ile “kas erotizm”i ve “uyum sağlamak” (coordination) hazzı gelişir.
 4) ‘Geçici nesne ilişkileri’, ergin cinsel yaşamda bir “fetiş”(seks’i temsil eden herhangi bir nesne)’ye dönebilir,
 5) ‘Geçici nesne ilişkisi’, bebekliğin 2. yılında, ‘cinsiyet alanı’nın ağız’dan makat’a (anus) kayması nedeniyle, geçici bir süre için, “dışkı-kaka” ile özdeşim şeklinde belirebilir. Çocuk, kaka’sıyla, o sanki bedeninin bir parçası imiş gibi, rahatlıkla oynayabilir. Tuvalette de, bazen, kaka’sını yaparken, ‘vücudumun bir kısmını düşürüyorum’ gibisinden geçici korkulara kapılabilir, aptesini tutabilir ya da banyodan suyla kaybolmasını engelleyebilir.
 
                  Bu kavrama yürekten inanan ve anne-bebek ilişkilerini ‘bütün-parça’ geçici nesme ilişkisi olarak gören en önemli diğer kişi, oyun tedavisinin başlatıcısı Melanie KLEIN’dır. Ona göre bebek, daha yukarılarda bir yerlerde kısmen söz konusu edildiği gibi, ilk kez, anne’yi meme olarak görür ve zamanla, meme’nin anne’yi temsil ettiğini (partial-kısmi nesne) algılar. Bu analist’in dünyaca ünlü görüşü şudur: “Good breast = good mother = good world; “bad breast = bad mother = bad world” (İyi meme = iyi anne = iyi dünya, kötü meme = kötü anne = kötü dünya). Bu algılar, çocuğun, kendisini annenin artık bir uzantısı olarak görmeyip de “farklılaşmaya” (differentiation) ve “dış dünya ile ilişki kurmaya” (establishing the relations with the external world) başladığının en kat’i ve sağlıklı işaretleridirler.

                                                                      -54-

                  Yine Melanie KLEIN’a göre (1934), “geçici nesne, esası zihinsel (mental) ne içsel ve ne de dışsal bir kavram değildir, bir ‘sahiplenme’dir (possession). Bebek, ‘anne ve diğerleri’nin ona yararlılığını sağladıktan sonra (tabii ilk kez, bu söylenen nesnelerin, ‘dışarda’ olarak algılanmaları gerekir!) onları  i ç s e l l e ş t i r i r (internalization). Böylece ‘dış nesne’, ‘iç nesne’ye dönüşür. Bebek ancak bundan sonra, yani “içselleşmiş dış nesne’yi” ‘iyi’ ya da ‘faydalı’ olarak benimsedikten sonra, geçici nesneleri kullanarak, gelişimine devam eder.

                  Anne, fizikselden çok duygusal olarak, daha başlangıcındanberi kendi memesini hemen hemen yüzde yüz oranda, tamamiyle vermekle yükümlüdür. Ancak bu şekilde bebek, yukarıda da yazıldığı gibi, ‘meme’nin ‘anne’nin -önce kendisinin tümü, sonra bir parçası- olduğu hayalini (illusion) bir gerçeğe döndürebilir. Bebek, ‘özerklik’ kazanıp, meme’nin anne’nin bir parçası olduğunu ve istediği her an artık kullanamayacağı gerçeğini keşfettiğinde, geçici bir düşkırıklığına uğrar (disillusionment). Diğer bir deyimle, bebeğin “sevme kapasitesi”, öznel (subjective) bir olay olarak başlar. Annenin, çocuğun gereksinimi olduğu sütü (memeyi) verişi, bebekte sanki bir ‘dış nesne yaratma’ konusundaki yetisini -ve gereksinimini- karşılamaktadır. Klein, bu düşkırıklığına “depresif pozisyon” (depressive position) ismini vermişti. Memeden kesme (weaning) ve onu izleyen hayal kırıklığı, sütten kesmeye çocuğun hazır olduğu bir devrede: Genellikle 12-18 aylar arası, kolaylıkla başarılabilir. Bebeğin, memeye her istediği anda sahip olamayaşından dolayı duyumsadığı düşkırıklığı”  (frustration) için FREUD, “No advance without frustration!” (Düşkırıklığı olmadan, ilerleme olamaz!) bildirisinde bulunmuştu. Bu düşkırıklıklarıyla bağdaşabilmenin başlangıcı, ilerde, “uyum sağlama”nın temel öğesi olan “problem çözebilme yeteneği”ne de hazine değerinde bir “yatırım” olacaktır. 

                  W i n n i c o t t’a göre, o y u n’un değeri, psikanalitik yönden şudur:
 
                  Gelişmekte olan küçük bebek için, dış dünyanın g e r ç e ğ i n i  kabullenme görevi, hiç bir zaman bitmez. Hiç bir insan, i ç  ve  d ı ş   g e r ç e k l e r e  uyum sağlama çabasından izinli olamaz. Bu didişmede, çocuğun rahatlık bulduğu bir ‘ara’ periyodu vardır ki, bu da o y u n’dur. Çocuk, oyun’un yarattığı haz içinde ‘kaybolur’.
                     
                                                                                          
                                                                       -55-

                   Dünyaca ünlü Eğitimbilimci, Tıp ve Felsefe doktoru Hans ZULLIGER (1893-1965)(26), 16-21 Nisan 1951 tarihleri arasında, HEIDELBERG Üniversitesi’nde, “Psikosomatik Tıp Kürsüsü”nde verdiği “Çocukta Oyunla Tedavi” konusundaki konferanslarını, aynı isimde bir kitap halinde yayımladı. (Cem Yayınları, İstanbul 1997’de Kamran Şipal’in klasik güzellikteki çevirisinden Türkçeye kazandırılmıştır!) Konumuza ve kitapçığımıza kazandıracağı değerden dolayı, siz okuyucularımıza özetlemeyi görev biliyoruz.

                   Eser, bize çok sayıda, eğitsel örnekler veriyor. Biz ise, bilimsel temelleriyle ilgileneceğiz ve arada bir çok ilginç vak’a özetleri de gelecek.

                   ZULLIGER, çocuğun gelişimini üç önemli evre’ye ayırıyor ve oyun’un anlam ve etkinliğini, işlevini bu alanlarda ayrı ayrı inceliyor.

 I. BÖLÜM :      M a n t ı k l ı   d ü ş ü n c e  (Logical thinking)  ö n c e s i :

                   “Bu çağda çocuk,  a n i m i s t i k (İlkel kabilelerin, tüm doğa olaylarının, canlı ya da cansız ayırdetmeksizin, ruhsal güçlere bağlı olarak, oluştuğuna inanan bir düşünüş sistemi. Özetin sonunda, FREUD’un “Totem ve Tabu”sunun özetini sunduğumuzda, bu konuları tüm ayrıntılarıyla okumak fırsatını elde edeceksiniz.) –  büyüsel-s i h i r s e l   d ü ş ü n m e (magical thinking) düzeyindedir.

                   “Çocuk Psikoterapisi ile uğraşabilmenin ilk koşulu, çocuklardaki  m a n t ı k   ö n c e s i (pre-logic) simgesel düşünüşü anlamaya çalışmaktır. Örneğin, bir tahta parçasıyla oynayan çocuk, ona paçavralardan bir giysi uydurur, onunla konuşur, isteklerini anlamaya çalışır, ne düşündüğünü sorar ve kendi ağzıyla, tahta parçalarına yanıtlar verir, ikili söyleşilere  koyulur, yiyecek ve içecek sunar, karton kutulardan ‘beşik’ yapıp onu içine güzelce yatırır.

                   “Üç yaşında bir oğlan, bir ikindi vakti, bir zeplin’in köy üzerinden uçup gittiğini görmüş, sonra da anne ve babasının hayranlıkla zeplin’den söz açtıklarında, ‘keşke biz de böyle bir hava gemisiyle bir yolculuk yapsak!’ diye de bir dilekte bulunmuş. Ertesi sabah uykudan uyanınca, çocuk, annesine anlatmış: “Zepline bindim, zepline bindim, sen de vardın anne, babam da vardı!”

                   “Bir ara, Frankfurt’tan bir bayan bana şunları anlatmıştı:
                     Gök gürlemesinin, şimşeklerin kenti kasıp kavurduğu bir akşammış. Nerdeyse iki buçuk yaşındaki oğlunu götürüp yatağına yatırmış. Oğlan beşikte ayağa kalkmış; oracıktaki bir düğmeyi açıp kapatarak elektriği yakıp söndürüyor, bir yandan da gururla şöyle diyormuş: ‘Jürg (çocuğun adı) de şimşek çaktırıyor, bak anne!”

                   “Artık emeklemeyi öğrenmiş, memeden yeni kesilmiş on bir aylık bir çocuk, şöyle bir o y u n uyduruyor: Et kırmızısı lastik bir topu kaldırıp kendisinden uzağa fırlatmakta, sonra da ağlayıp sızlayarak, üzgün ve mahzun, topu aramakta, onu bulacağım diye sağa sola seğirtmektedir. Topu bulunca da, neşeyle bir çığlık atıp iki eliyle ona

                                                                       -56-

sarılmakta, topu bağrına bastırıp ısırmaya çalışmakta, ağzından akan sularla topu ıslatmaktadır. Derken, yeniden, kaldırıp topu atmakta, emekleyerek ardına düşmektedir. Çocuk ne mesaj veriyor bize? O, memeden kesilme gerçeğini hem benimsemeye yanaşmamakta, hem de onunla uzlaşmaya, razı olmayı denemektedir (Üstesinden gelme-Mastery).

                   “Altı yaşındaki bir kızın davranışında ise bu  s i h i r s e l  özellik bütün açıklığıyla karşımıza çıkmaktadır. Kendisinden sekiz yaş büyük ablasıyla bozuşan kız, ablasının topunu çalıyor, sonra, eline bir bıçak alıp topu delik deşik ediyor. Bu işi yaparken, bir yandan da öfkeden gözü  dönmüş, ablasına şöyle bağırmakta: ‘Al! Al işte! Al sana! Nasılmış ha? Nasılmış?’ Besbelli, topa inen bıçak darbeleri, kızın, gelişmesinin o anında, ‘düşman’ gözüyle baktığı ablasına indirmek istediği bıçak darbelerinin yerini tutmaktaydı.

 II. BÖLÜM :  Ç o c u k s a l   T o t e m i z m ’ i n   D ı ş a v u r u m u

                    İlkel kabilelerdeki totemistik davranışlar, yani bir insan, hayvan ya da bitkinin  totem-tabu olarak algılanması, bu algılanan ‘parça’nın olduğu bir ‘bütün’ olarak yorumlanması, Latince terimiyle pars pro tuto, gelişen bir çocukta da, her kültürde, gözlemlenebilir.

                    Dr. ZULLINGER’in gözlemlerinden biri, FREUD’un çıkardığı “İmago” dergisinde 1927’de yayımlanmıştı. Biz de buraya alıyoruz (sa:.41-43).

                    “Alfred, köyünde ‘Horoz Kasabı’ (Güggeli Kasabı) diye isim takılmış ve bundan kıvanç duyan beş yaşında bir oğlan çocuğuydu. Günlerden bir gün, öğle vakti, evde, annesi ve babası arasında bir patırdı çıkmıştı. Çevre, yoksul bir çevreydi. Baba, bir fabrikada çalışıyor, keçi besliyor, çok başlı bir aileyi geçindiriyordu. Aile, köyün kıyı bucağında ufak, viran bir evde oturuyordu. Kavga sonucu, anne de baba da evi o günlük terketmişlerdi.

                    “Annesini döven babasına içerleyen küçük Alfred, evin arkasına koşarak oradaki bir örs üzerine oturmuş, bağıra çağıra ağlamaya başlamıştı. Alfred’in kendi söylediğine göre, bir tavuğa ‘veriştiren’ bir horoz çarpmış dikkatine. O saat gözünü kan bürümüştü oğlanın. Fazla düşünmeden hemen yerinden kalkmış, horozu yakaladığı gibi odun yarılan sundurmada almış soluğu. Oradaki yaklaşık otuz santimetre boyunda geniş ağızlı bir baltayı kaparak, hayvanın kellesini uçurmuş, sonra da uçurduğu kelleyi alıp gübreliğe atmıştı. Yaptığı son iş, kestiği horozu bir güzel kızartıp yemek olmuştu.

                    “Burada şunu görmekteyiz: Beş yaşındaki Alfred, babasının annesine karşı zalimane davranışını, horozun tavuğa karşı davranışı ile bir tuttuğu için, baba=horoz özdeşliği (identification) doğmaktadır: B a b a , o ğ l a n   i ç i n   t o t e m   h a y v a n ı n a   d ö n m e k t e d i r . Alfred’in horoza yaptığının ÖDİPUS’un babasına yaptığından geri kalan yeri yoktur. Üstelik, “totem hayvanı” öldürüldükten sonra Alfred tarafından yenilmektedir. Totem Hayvanı’nın yenilmesi, ağız yoluyla (Oral incorporation) bir  b a b a   ö z d e ş l i ğ i n i n (*)  doğmasını sağlamaktadır.

———————–
(*) Anna FREUD’ün isim annesi olduğu ”Saldırgan ile özdeşim” (Identification With Aggressor) eğer bu öyküde olduğu gibi zamanında çözülmezse ve özdeşim tamamlanmazsa, tarihte olduğu gibi bugün de ilkel kabilelerde izlediğimiz ’öldürdüğü adamın kalbini yeme’ ya da ’boynunda taşıma’ adetleri, ayni totemik özelliğe sahiptir.

                                                                      -57-
 III. Bölüm : H a y a l   k u r a b i l m e – f a n t a z i  evresi

                    “Üç çocuklu (5,5 y. erkek ‘Ödipal-üretral’, 4 y. erkek: anal-üretral, 2,5 y. kız: oral, anal) bir ailenin çocukları, anne ve büyük ebeveynleryle, kalabalık bir aile yapısı içinde yaşıyorlar. Baba savaşa gitmiştir. En büyüklerinden başlayarak, bir gün, çocuklar aralarında S a n g o i  Ülkesi diye gizemli bir ülke yaratır ve bir sürü ses kalabalığından ibaret b e r i  diliyle aralarında anlaşırlar. Çocuklar, bu özel ve gizemli ülkeyi ziyaret etmek için puding’den yapılı bir dağa tünel açarak gitmek zorundadırlar. Orada bir sürü tatlı içit’ler, nefis kurabiyeler de vardır (Oral!) O memlekette yalnızca çocuklar bulunmaktadırlar, kendileri gibi, amma o çocuklar son derece bakımsız ve cılızdırlar (Projeksiyon!) Sangoi’de birçok hayvan bulunup, en sevdikleri, boyları evlerinin tavanından yüksek fillerdir (Fallik!) Bu fillerin çok büyük kaka yaptıklarını da gözlemlerler, o denli ki, bu kaka’lardan yalnız bir tanesi, evlerinin bütün sebze bahçesini gübrelemeye yeter (Anal!). Geceleri, nereden geldiği belli olmayan su şellaleri akar durur ve tüm çocuklar bu suyla yıkanırlar, oynarlar (Üretral!)

                   “Durumun analizini yaparsak, kolayca görürüz ki, çocuklar, kendi gelişim düzeylerine paralel olarak hayal-fantazi kuruyorlardı ve o düzeyde işlevde bulunuyorlardı: Yiyip içme, büyük kakalar, filler ve su fiskiyeleri. Belli ki, bütün hayvanlar, insanların yerini tutmuşlardı. Düşünüş, sihirsel-büyüsel (ve ‘arzu doyurucu’ = wishful-thinking’), totemik bir özellik gösteriyordu. Tüm bu hayali yaşam, bir ara büyük-ebeveynlere de söylenmesiyle birlikte, babanın askerden dönmesi ve annenin yeni bir bebek sahibi olmasıyla sona erdi.” (Parantez içi ekler benimdir. İ.E.)

                   Hazır antropolojik konulara gelmiş ve çocuğun gelişiminde t o t e m  ve   t a b u’nun, A n i m i s m ’in  belirtileri söz konusu olmuşken, HOBART’ın tarihi, epik yapmış “Ontojeni (kişisel gelişim), Filojeni(tür gelişimi)nin bir tekrarından ibarettir!” sözünün ne denli yerinde olduğuna bir kez daha tanık olalım. Yani, eğer canlılar dünyaya bir tek hücre olarak gelmişler ve bugün hala tek hücreli (amip)lerin varlıklarının yanında, çok hücreli-memeli-en mükemmel ‘hayvan’ olarak insan mevcutsa; ve bir analoji-benzetme yaparsak, nasıl insanoğlu tek hücre halinde döllenip, dokuz aylık intra-uterin hayatta, kendi türünün on milyonlarca yıl boyunca geçirdiği evrimi, yani balık-kurbağa-sürüngen evrelerini tamamlayıp en son ait olduğu insan türü’nün bir ferdi olarak doğuyorsa; aynı  e v r i m s e l   y i n e l e m e , psiko-sosyolojik anlamda, bebek iken, on milyonlarca yıl evvel yaşanmış totemik hallerin tekrarlanması, büyüyünce, yeniyetmelik yıllarında dışarıya ‘avlanmaya’ gitmesi, türünün babasıyla şu ya da bu şekilde özdeşmesi ve insan olarak özerkliği şeklinde sosyal yaşam (bilinçötesinden c o l l e c t i v e  u n c o n s c i o u s’un JUNG- da yardımıyla) tekrar hayata geçiyor.. Bu nedenlerle, sizlere FREUD’un en çok saygı gören ve hepimizin başlangıçlarına, totem’e, kudret sembollerine, aile içi evlenme tabu’suna, din’lere başlangıç teşkil eden inanç sistemlerinin tomurcuklarını veren “TOTEM and TABOO” (Totem ve Tabu) makalesinin bir özetini yapacağım.
 

                                                                      -58-

        Sigmund FREUD’un “T o t e m   v e   T a b u”sunun (Totem and Taboo) özeti          (S. Freud’un “Collected Works” ve “Cumhuriyet Yayınları – Niyazi Berkes’den alımlarla)

                  Avustralya yerlileri arasında  T o t e m i z m  sistemi, bütün  d i n s e l  ve  t o p l u m s a l  kuramların yerini almaktadır. Avustralya boy’ları, küçük küçük birtakım klan’lara ayrılmışlardır. Bunların her biri, kendi totem’inin adını alır.  TOTEM, kuram olarak, yenebilen ya da tehlikeli ve korkunç bir hayvan, ender olarak da bir bitki (ya da yağmur, su vb.) bir “doğa” varlığıdır. Totem’in bütün klan’la özel bir ilişkisi vardır. Totem, herşeyden önce, klan’ın  a t a’sıdır. Bunun yanında, onun koruyucusu ve gözeticisidir de. O, çocukları tanır ve korur. Klan halkı bu nedenlerle adeta bir tutkuyla klan hayvanını öldürmez ve yemez. Zaman zaman yapılan şölenlerle, bu yasaklanmış hayvanlar yenebildikleri gibi, bu totem’lerin hareketleri ve özellikleri törenlerle temsil edilir. Buna, yazımızın sonunda döneceğiz.

                 Psikolog-Antropolog FRAZER’e göre, totem bağı, kan ya da aile bağı’ndan daha güçlüdür. Totem’in ‘anne’ tarafından geçme durumunun, ‘baba’ tarafından geçme durumundan daha önce olduğu muhakkak gibi görülüyor. Kabile’lerde kural (ki aynı zamanda yasa’dır) şudur: Aynı totem’e bağlı olanlar, birbirleriyle cinsel ilişkide bulunamazlar. Bu, “tabu”dur. Bu kural, “dıştan evlenme”yi  (exogamy) zorlar. Bu yasak bozulduğunda, cezası genellikle ölümdür. Kadın ya da erkek, klan arkadaşları tarafından öldürülür. Bazan vaka, ‘zaman aşımı’na uğrayabilir.

                 Yeni Güney GAL’de, Ta-ta-thi boy’unda, bu suşu işleyen erkek öldürülür; kadın, öldüresiye dövülür ya da mızraklanır. Çocuk doğurmakla sonuçlanmayan sevişmeler için aynı ceza uygulanır, ama arada yorum farkı vardır. T o t e m , kalıtım yoluyla geçer. Örneğin, baba  KANGURU’ya bağlıysa ve örneğin EMU toteminden bir kadınla evlenirse, kız ve erkek tüm çocuklar EMU olur. Baba, EMU olan kızıyla cinsel ilişkide bulunabilir. Totem’in ‘baba’ tarafından geçmesi durumunda, baba ve çocuklar KANGURU olur; o zaman baba, kızıyla ilişkide bulunamaz, ama oğul, anayla ilişkiye girebilir. Genel kurul: Aynı totem’den gelmiş herkes kan akrabasıdır, yani bir ailedendir. 

                 Rahip L. FISON’un: “Topluluk Evliliği”nde belirttiği üzere, birden fazla erkek, birden fazla kadın üzerinde kocalık haklarına sahiptirler. Anneler aynı olmadığı halde, tüm çocuklar kardeş sayılırlar. Avustralya yerlilerinin çoğu, “evlilik grupları” (f r a t r i) denen iki parçaya ayrılmışlardır, bunlar da dört “ikincil fratri”lere ve tümüyle, on iki  t o t e m  grubuna ayrılırlar. Her topluluk “egzogam”dır. Bu tür kuramlarla, sanki ensest (aile içi cinsiyet) korunmuş oluyor.

                 Bu  “ensest korkusu”, bugün bile birçok toplumlarda da izlenmektedir:
                 YENİ HEBRID’lerde, L e p e r s  Adası’nda, oğlan çocuk, annesinin evini belirli bir yaşta (belli ki ergenliğe yaklaşırken) terkeder, diğer oğlanlarla birlikte bir kulübede yaşar. Yemek yemek için annesinin evine gidebilir, ama orada eğer kız kardeşine rastlarsa, oradan hemen uzaklaşır. Yolda kız kardeşine rastlarsa, kız hemen bir çalılığın arkasına gizlenir. Oğlan, kız kardeşinin ismini bile ağzına alamaz. Anne, yemeği oğlanın kulübesine getirdiğinde, onunla hiçbir şey konuşmadan yalnızca yemeği onun önüne kor, döner gider.

                                                                       -59-

                 YENİ BRİTANYA’da, G a z e l l a  yarımadasında, bir kız, evlendiği andan başlayarak erkek kardeşiyle konuşamaz, onun adını bile ağzına alamaz, ismini ancak bir simge ile anlatabilir.
 
                 YENİ MECKLENBURG’da, kardeş çocukları birbirlerine yaklaşmaz, ellerini sıkmaz ve birbirlerine armağan vermezler. Biri diğerine beş-on adım mesafeden seslenir. Bir kız kardeşle cinsel ilşkide bulunma suçunun cezası, asılma yoluyla ölümdür.

                  SUMATRA’da  B a t t a’lar  arasında, bir erkeğin kendi kız kardeşiyle birlikte bir toplantıda bulunması yasaktır.

                 ZULU’da, K a f i r’ler arasında, bir adam, kaynanasından utanır ve onun bulunduğu yerde birlikte olamaz. Zulu’lu bir kadın bu konuda şu yorumu yapıyor: “Onun, kendi karısını büyütmüş olan memeleri görmesi doğru değildir.”

                                                                      *      *
 
                 T a b u  (Taboo) sözcüğü Polinezyaca bir sözcüktür. Bunun, bugüne dek bulunmuş en uygun bir karşılığı yoktur. Bizler için ‘tabu’, a) ‘kutsal-kutsallaştırılmış’tır (sacred)’, b) ‘tehlikeli, yasak, kötü’ (dangerous-forbidden) anlamlarına gelir.
                  WUNDT, tabu’ için, “insanlığın yazılmamış en eski yasası dır” diye yazar.  Northcote THOMAS, Encyclopaedia Britannica’daki makalesinde şunları der:
 
                 “Tabu’nun amaçları çeşitlidir:

a) Önemli kişilerin (başkan, rahip) ve benzerleriyle eşyanın kötülüklerden korunması,
b) Zayıfların, örneğin kadınlar ve çocuklar, korunması,
c) Belli besinleri yeme, ‘ceset’le kalmama ve ona dokunmama,     
d) Doğum, erdirme (initiation), evlenme, cinsel etkinlikleri koruma -seremoniler-,
e) İnsanları, tanrıların ve cinlerin öfkesinden ya da gücünden koruma,
 f) Mal, mülk, tarla, araç koruması.

                 Tabu yasağını çiğneyen bir kimsenin, sanki tehlikeli “güç yükünü emmiş gibi”, tabu olan şeyin kendisine girdiğine inanılıyor. Buna biraz ilerde gene döneceğiz.

                 Şimdi burada biraz da  A N İ M İ Z M’ den bahsetmek isteriz.
 
                 A n i m i z m, dar anlamda, “ruhla ilgili kavramlar kuramı”, geniş anlamda ise, genellikle “tinsel varlıklar” kuramıdır. İlkel İnsanların inancına göre, dünya, insanlara iyilik ya da kötülük yapan birçok ruhsal varlıklarla doludur. D o ğ a  olaylarının nedenleri, c i n’lere ya da  ş e y t a n’lara yüklenir. Yalnızca hayvanlar ve bitkiler değil, cansız şeylerin de ruhlarla canlandırıldıklarına inanmaktadırlar. İnsanlarda da, bulundukları yerden ayrılarak başka varlıklara geçebilen ruhlar vardır.  C i n l e r , bedenden kurtulmuş ruhlardır.

                                                                      -60-

                 İlkel insanların bu d u a l i s m: ruh ve beden ikiliği görüşüne, ‘düş’ ve ‘ölüm’ olaylarıyla vardıklarına şüphe yoktur. ANİMİZM’e genel olarak bir düşünce sistemi olarak bakabiliriz. O, tüm dünyayı, bir noktadan, bir “süreklilik”(continuité-continuity) olarak kavrayan bir açıklama verir. Böylece, üç dünya  d ü ş ü n c e  sistemi var oluyor demektir:
 
                 1) A n i m i s t i k (Mythic) -Sonraları, ‘din’i doğuracak olan mit’sel (mythic) esasları taşır- ,
                 2) D i n s e l  düşünce sistemi, ve,
                 3) B i l i m s e l  düşünce sistemi.

                 İ l k e l l e r d e  çok rastladığımız  b ü y ü  ve  s i h i r  konularına gelince:

BÜYÜ :  Belirli koşullar altında insanlara nasıl davranılıyorsa, r u h’lara da öyle davranma yoluyla, yani onları hoşnut etme, uzlaştırma, bizi kayırmalarını sağlama, gözlerini yıldırma, güçlerini ellerinden alma, kendi istenci altına sokma yoluyla etkileme sanatı’dır.

SİHİR :  Sihir, temel olarak, ruhlarla uğraşmaz; bildiğimiz özel psikolojik yöntemler yerine, özel araçlar kullanır. Bu daha eski ve daha önemli bir animizm tekniğidir. Sihir, çok çeşitli amaçlara hizmet eder: D o ğ a  olaylarını, insanın istencine bağımlı kılar; insanı, düşmanlarından ve tehlikelerden korur; insanlara, düşmanlarına zarar verme gücü kazandırır. Sihir’, E.B. TYLOR’un dediği gibi, “zihinde kurulan bir ilişkiyi, gerçekte olan bir ilişki sanmak”tır. Sihirle, yağmur da yağdırılır ve meyve de verdirilir. Toprağın verimli olması yolunda halen kullanılan sihir pratiğinden biri de, JAVA’nın bazı yerlerinde, pirinçlerin çiçeklenme zamanında, geceleyin tarlada cinsel çiftleşme yapma adetidir.

                 FRAZER’e göre, öykünme ile yapılan sihir’e “homeopathic” sihir (benzeri ile yapılan etki, tedavi yöntemi.İ.E.) der. Yani, yağmur yağmasını isterseniz, yağmur gibi görünen ya da yağmuru anımsatan bir şey yapmanız yeterlidir. Sihrin diğer bir türü de, kötülük edilmesini istenen kişiden herhangi bir şey, örneğin saç, tırnak ya da giysisinin bir parçanın alınması ve onlara düşmanca bir şey yapılmasıdır (örneğin yakma, toprak altına gömme, denize -akan suya-atma İ.E.). Ayni şekilde ad. İsim, bir adamın kişiliğinin bir parçasıdır; onun için adamın ya da onun ruhunun ismi bilinirse, o adı taşıyanın üzerine de etki gücü kazanılmış olur.

                 Eğer insanın dünya anlayışının, yukarda söylenen evrimini kabul edersek, yani  “animistik”  evreden sonra “dinsel” evre ve ondan sonra “bilimsel” evre geldiğini kabul edersek, ‘düşüncelerin salt erki’nin gelişmesini, bütün bu evrelerde izlemekte güçlük çekmeyiz. A n i m i s t i k  evrede insan, salt erk’in kaynağının kendisi; D i n s e l  evredeyse tanrılar olduğuna inanır. Yaşama karşı  B i l i m s e l  tavırdaysa, artık insanın salt erk’ine yer kalmamıştır: İnsan küçüklüğünü (ve sınırlılığını, tabiyetini, ölümlülüğünü, İ.E.) kabul etmiştir ve bir boyun eğme duygusu içinde bütün diğer doğal zorunluklar gibi,  ö l ü m’e de boyun eğmiştir. 

                                                                        *      *

                                                                          -61-

                 Tekrar  T o t e m  konusuna dönersek, “totem”i “fetiş”ten farklı kılan şey, onun  t e k  bir şey değil, genellikle bir hayvan ya da bitki türü olabileceğiidir.

                  En az üç  t o t e m  türü sayılabilir:

1) Tüm  b o y’un ortak totem’i olan ve kuşaklardan kuşaklara geçen “boy-klan totemi”,
2) Boy’un tüm erkek ya da kadınlarıyla ilgili olan “cinsellik” totemi, ve,
3) ‘Birey’le ilgili olan ve çocuklarına geçmeyen “bireysel totem”.

                  T o t e m i z m , ‘toplumsal’ olduğu kadar ‘dinsel’ bir sistemdir de; zira, toplumsal sistem, genellikle, dinsel sistemin izlerini yaşatır.

                  B o y  tarafından bazen totem hayvanlarından örnekler yetiştirilir, ve “tutsak” olarak korunur. Ölü bulunan bir totem hayvanının öldürülmesi gerekirse, bu, ancak,  b a ğ ı ş l a n m a   i s t e ğ i   a y i n l e r  ve  t ö v b e   t ö r e n l e r i’yle yapılır. B o y , totem’inden korunma ve sabır bekler. Totem olan hayvanın bir ev yakınında görülmesi, çoğu kez bir ‘ölüm’ haberi sayılır, totem, kendisinin olanı almaya gelmiştir.

                 Bir  b o y’un üyeleri, totem’le ilişkilerini birçok anlamlı yolla güçlendirmeye çalışırlar: Totem hayvanının derisini giyip ona dıştan benzemeye çalışarak ona öykünürler, totem’in resmini vücutlarına dövdürürler. Doğum, erkekliğe erdirme (initiation) ya da cenaze alayı gibi törenlerde totem’le bir özdeşme (identification) süreci, ‘davranış’ ya da ‘söz’le yapılır. Boy’un bütün üyeleri, totemlerine benzeyen kılıklara girerek ve onlar gibi devinimler yaparak dans eder, bunlar da birçok sihir ve din ereğine hizmet eder. Sonunda, totem hayvanının ayinlerle öldürülmesi törenlerine sıra gelir.  Tüm bunlara ya da çeşitli türlerine, Şamanlık törenlerinde de rastlamaktayız.

                          TOTEMİZM’İN KÖKENİ ÜZERİNE GÖRÜŞLER

a)  S o s y o l o j i k   Görüşler

                  Sosyolog S. REINACH, Totemizm’in, “Sosyal dürtü’nün aşırı bir gelişmesi”nden (une hypertrophie de l’instinct social) ibaret olduğunu söyler.

                  Emile DURKHEIM da, 1912’de yayımlanan “Din Yaşamının İlkel Biçimleri” adlı yapıtında, t o t e m’in, “toplumsal dinin bir simgesi” olarak kaydeder.

                  FRAZER, psikolojik görüşünün ötesinde, GILLEN ve SPENCER isimli Orta Avustralyalı iki araştırıcının bulgularına dayanarak, şunları ileri sürmektedir:

                  Orta Avustralya’da yaşayan ARUNTA  Boy’larında şu yapı ve işlevler gözlenmektedir:

——————–
(*) Fetiş:  Kişinin, duygusallık hissettiği kimseden -genellikle haberi olmadan-, cinsel bir simge olarak, onu temsilen aldığı herhangi bir cisim, örneğin firkete, saç, elbise parçası vb.

                                                                        -62-

 1)  A r u n t a   B o y’u , bir takım  t o t e m  oymaklarına ayrılmıştır. Ama, totem, kalıtsal değildir, bireyler tarafından belirlenir;
 2)  T o t e m  oymakları  “egzogam” değildirler;
 3)  T o t e m  oymağının işlevi, ‘sihir’ yoluyla yenebilen totem hayvanını üreten ve  I n t i ş i u m a  denilen bir ayin yapmaktan ibarettir;
 4)  Arunta’ların gebelik ve yeniden doğuş üzerinde ilginç inançları vardır. Onlara göre, kendi totemlerinden bir ölünün ruhu, yeniden doğmak için, bazı yerlerde pusuda bekler ve buralardan geçen kadınların vücuduna girer. Çocuk doğduğu zaman, anne, çocuğunu hangi ruhta gebe kalarak doğurduğunu bildirir.  İşte bu, çocuğun totem’ini belirler.  Aynı şekilde, onların inancına göre, gerek ‘ölü’nün ve gerekse ‘yeniden doğan’ın ruhları,  Ş u r i n g a  denen ve bu yerlerde bulunan garip birtakım taş parçalarına bağlıdır. Bu kavim-boy, gebeliğin, cinsel ilişkinin sonucu olduğunu bilmeyen en ilkel türlerinden biridir.

b)   P s i k o l o j i k   Görüşler

                  FRAZER’e göre, t o t e m , ilkel topumlarda, bireyleri korkutan tehlikelerden kaçmak için, ruhun sığındığı güvenceli bir sığınaktır.

                  Hollandalı yazar G.A. WILCKEN’e göre, ‘totemizm’le ‘ruh göçü’ arasında bir bağ vardır. Yaygın inanca göre, “ölülün ruhunun göçtüğü hayvan bir kan akrabası, bir ata olur ve onun nedeniyle saygı görür.”

                  Mac LARINAN ve birçok yazarlar, egzogami’nin, boy’larda ensest’in önüne geçmek için yaratılmış bir kurum olduğuna inanırlar. Bu fikrin orijininin de, kadına zorla sahip olunduğu birçok eski, vahşi adetlerin artıklarından çıkmış olabileceği kanaati vardır.

c)   F R E U D’un   P s i k a n a l i t i k   Görüşleri

                  FREUD’a göre, kıskanç (Ödipal) baba, erginlik çağına gelen oğullarını kovarak, “çadırımdaki kadınlara hiçbir erkek eli değemez!” kuralını koyar. Zamanla bu kural, alışkanlık haline gelerek, “yerel öbek içinde evlenmek yasaktır” biçimini almıştır. Yerel öbeklerinin adlarının devekuşu, karga, kanguru, kuş vb. olduğunu düşünürsek, kural şuna döner: “Aynı hayvan adını taşıyan yerel öbek içinde evlenmek yasaktır; bir kuş diğer kuşla evlenemez!”

                   Başlangıçlarda birkaç kez sözü geçen, “tabu, kutsal totem’i yeme” ve “kurban” konularında şunları ekleyelim:

                   W. Robertson SMITH, 1907 de yayımladığı “İbranice, Finikece ve Arapça gibi Sami Dillerini Kullananların <Semites> Dini-” (The Religion of The Semites)  adlı yapıtında, “sunak”ta  k u r b a n   v e r i l m e s i  adetini, eski dinlerin ayinlerinde temel bir bölüm olduğunu gösterir. K u r b a n , eski kabilelerde, T a n r ı’yı barıştırma ya da kazanma amacıyla ona bir tür armağan sunma anlamına geliyordu. Garip nokta şu idi ki,  T a n r ı , ‘bitki’ türünden gelen kurbanları yalnızca kendisine sakladığı halde, ‘hayvan’ türünden gelen kurbanları, kendisine tapınanlarla paylaşıyordu. Dinsel görev, toplumsal

                                                                      -63-

borçların bir parçası idi. Hiçbir bayram, kurbansız kutlanmazdı. Bir bedeviyle birlikte bir lokma yiyen ya da sütünden bir yudum içen bir kimsenin artık ondan bir düşman olarak yakınmasına gerek yoktu. K u r b a n   Y e m e ğ i’nde bulunan her konuğun, kurban hayvanının kanına katılması, o  b o y’da suç işleyen bir bireyin bütün  b o y  tarafından öldürülebileceği kuramının iki ayrı anlatımıdır. Yani, kurban bayramı b o y’un bir organı gibidir; kurban kesen topluluk, topluluğun tanrısı, kurban edilen hayvan, hepsi bir kandandır ve aynı oymağın bir parçasıdır.  O kurbanı yemek, (a t a l a r ı n  kanını  e n t e r n a l i z e   e t m e k , İ.E.) kutsal bir bağ yaratmaktadır.

                   Bu iş yapıldıktan (yani, t o t e m  hayvan öldürüldükten ve topluca çiğ çiğ yenildikten sonra), öldürülen hayvan için  a ğ l a n m a k t a d ı r ,  y a s   t u t u l m a k t a d ı r . Niye? Yanıt: Suçluluk duygusu.  Zira, PSİKANALİZ bize, totem kurbanının gerçekte baba’nın yerine konmuş bir şey olduğunu göstermektedir.

                   DARWIN’in de ilk kez gösterdiği gibi, “ilkel insan sürüsü”nde, bütün kadınları kendine saklayan, büyüyen oğulları sürüden kovan güçlü, korkunç bir baba vardı. Şimdi FREUD, t o t e m’in oluşumuna, totem hayvanının yenilmesine ve ardında da  y a s  tutulmasına ışık tutan şu varsayımı sunuyor: “Bir gün sürüden kovulmuş olan kardeşler birleşir, babalarını öldürerek yer ve böylece babanın sürüsüne bir son verirler. Güçlü ilk baba, bütün kardeşlerin kıskandığı ve korktuğu bir örnektir. Şimdi onu yeme yoluyla, onunla özdeşleşmiş olmakta ve her biri onun gücünden bir parça kazanmaktadır.

                   İnsanlığın belki de ilk bayramı olan  t o t e m   ş ü k ü r ü , bu cinayetin birçok şeyi, en başta toplumsal örgütlenmeyi, ahlak kurallarını ve  d i n i   b a ş l a t a n  bu unutulmaz olayın yinelenmesi ve anılması olmuştur.

                   Siyasetle hiçbir ilgim olmamakla beraber, her ulusun toplumsal yaşam ve tarihinde, evvela çok saygı gösterdiği (içinden belki de kıskandığı, kişisel baba yerine koyduğu?), milletçe takdir edilmiş ve yüksek makamlara konulmuş değerli kişiler yetişmiştir. Osmanlılarda, bir savaş bozgununda hemen sadrazamlarının cellat edilmeleri, üzerinde çalışılması gereken bir konudur. Cumhuriyet tarihimizde de, zamanında çok saydığımız, geçirdiği uçak kazasından sonra neredeyse ‘peygamber’ mertebesine konmuş bir siyasi kişinin ve daha başka benzerlerinin, bir seri toplumsal olaylardan sonra, asılıp, idam edilip, defnedilip, bir süre sonra, sanki suçlu hissedilmiş gibi yeniden “itibarlarının iadeleri”, Freud’un makalesinin derin anlamı ve değeri konusunda bizleri düşündürmelidir. 

                                                                      -64-

                   OYUN’UN  BİLİŞSEL (Cognitive)  GELİŞİMDEKİ  ROLÜ

                  Mrs. Lieberman (U.S.A.) 1965’de 93 “yuva” (kindergarten) öğrencisinde gözlemler yaparak “Oyunculuk ve Yaratıcılık” (Playfullnes and Creativity) adlı bir makale yazdı. Yaptığı gözlemlerin ana hatları şunlardı:

 . Ne kadar sıklıkla, oyun esnasında çocuk spontan fiziksel hareketler yapıyor?
 . Çocuk oyunda ne kadar spontan mutluluk ve neş’e sergiliyor?
 . Çocuk oynarken çevresi ile ne dereceye dek bir iletişime giriyor?

                  Tüm bu gözlemlerde çocuğun temel zekasının da bir rolü olduğunu kabullenmekle beraber, ‘Oyunculuk’: Oyun oynayabilme yetisi ile çeşitli yaratıcı yetilere sahip olma arasında olumlu bir etkileşim bulundu.

                  Çocuk oyun oynarken, iletişim ve mesafe duyu ve yeteneğini de arttırır. Büyük bir olasılıkla, her oyunun bir çocuğa çok özel ve yeni bir yaşantı getirdiği bir gerçektir. Her oyunla, çocuğun ‘kendini ifade etme’ (self-expressiveness) ve ‘kendini ödüllendirme’ (self-rewarding) yaşantısı artar. Böylece, Piaget’nin de belirttiği gibi, gelecekteki  “u y u m s a l” (adaptive) yanıt ve süreçlere (subsequent adaptive responses) potansiyelini arttırır.

                   Brian Butlon-Smith 9 kindergarten kız çocuğunda tabak takımları ve bebekler; aynı kindergarten’de 9 erkek çocuğunda araba, tır ve blok’lar ile bilişsel gözlemler yaptı. Her iki cins çocuklar, ellerindeki materyali ‘tarif’lerinde birbirlerine eşdeğerdi, ama ‘cinse özel’ kullanış yorumlarını, ait oldukları cinsiyet gurubunda daha açıkça belirttiler.
 
                   Tic-Tac-Toe (Kağıt üzerinde, iki yatay ve iki dikey çizgi çizilerek kolayca elde edilebilen dokuz haneli bir kare içinde, iki kişinin sırayla birer birer, toplam üçer taş koyarak, düz ya da çapraz olarak bir sıra yapabilme yoluyla yeneni belirleyen basit ama yarışmalı bir oyun) oyununda da,  c i n s l e r e   ö z e l  farklılıklar saptanmıştı:
 
ERKEK:  Kazananlar (Winners):  Stratejist’ler, aritmetikte iyi ve çabuk karar verebilenler,
                Çekimserler (Drawers):  Daha az özgün, ebeveyn ve öğretmenlerine daha bağımlı;

KIZ:        Kazananlar:  Agresif, oğlansı (tomboyish) davrananlar,
                Çekimserler:  Pasif, hanımkızlar.
 
 
                                                                      -65-

 K ü l t ü r e l   açıdan bakarsak:

F İ Z İ K S E L    B A Ş A R I  (Skill)  Oyunları :  ‘Avcılık’ ve ‘mızrak atan’ kültürlerde seçenek ve eğitim’de değer kazanır.

Ş A N S  Oyunları :  Yetenek’den ziyade şans ana faktör olduğundan, gerçek yeteneklerin çoğu kez cezalandırıldığı oyunlar; ya da, d i n s e l – k u t s a l  törenlerde sonu belirten kararın, yetiden çok inanç sistemlerine bağlı olan oyunlar.

S T R A T E J İ   Oyunları :  İtaat ve sadakat’in ve diplomatik davranışların (diplomacy) ön planda olduğu oyunlar.

 Genellikle, o y u n (play), eğlence ve y a r ı ş m a   o y u n l a r ı (games) ve  b i l i ş s e l   g e l i ş i m  arasında bir bağlantı olduğuna inanılır.
                                                                 -Devam edecek-